Cruise Poolgebied

Twee polen, twee seizoenen, één soort schip

Er staan 658 boekbare reizen in dit vaargebied, langs 439 havens, met 47 schepen, vanaf €1.550 per persoon.

Die vanafprijs is de hoogste van alle vaargebieden in het aanbod, en dat is geen toeval: hier vaart geen enkel groot schip met een lage prijs per dag.

De havens die het vaakst worden aangedaan zijn Antarctica, Ushuaia, South Shetland Islands en Reykjavík. De landen zijn Antarctica, Groenland, Argentinië en Canada.

Het gebied valt in twee helften die elkaars tegenpool zijn, ook in de kalender. Antarctica vaart van november tot maart, Groenland en Spitsbergen van juni tot september. Wie het hele jaar door wil varen, kan met deze twee helften rond.

De rederijen zijn Silversea Cruises, Hurtigruten Expeditions, Seabourn en Ponant. Dat zijn expeditie- en luxeaanbieders; de bekende volumemerken ontbreken vrijwel volledig, en dat zegt genoeg over hoe dit product in elkaar zit.

Wat een expeditiecruise anders maakt

Het woord cruise dekt hier de lading slecht. Er is geen theater, geen casino en meestal geen zwembad, en het schip is niet de bestemming.

De schepen zijn klein: honderd tot tweehonderd passagiers, met een ijsklasse in de romp en met rubberboten aan dek. Die boten heten zodiacs en zijn het vervoermiddel dat de reis mogelijk maakt: er zijn geen kades, dus elke landing gebeurt vanaf het water.

Bij Antarctica geldt een limiet die door de reglementen van de landenverdragen is vastgelegd: schepen met meer dan vijfhonderd passagiers mogen er geen mensen aan land zetten, en op een landingsplaats mogen er niet meer dan honderd tegelijk staan. Wie op een groter schip boekt, vaart erlangs en gaat er niet af.

Aan boord is een team van gidsen dat uit biologen, geologen en fotografen bestaat, en dat team bepaalt het programma. De dagindeling wordt de ochtend zelf gemaakt, op basis van ijs, wind en waar de dieren zijn.

De meest voorkomende reisduur is 15 dagen of langer. Dat komt door de heen- en terugreis: naar Antarctica ben je twee dagen kwijt aan de oversteek, en naar Oost-Groenland is de afstand vergelijkbaar.

Wat je hier niet moet verwachten is een strak schema. Aankomsttijden, landingen en zelfs de volgorde van de route zijn voorwaardelijk, en dat staat ook zo in de voorwaarden.

Antarctica: via Ushuaia en de Drakepassage

Vrijwel elke reis naar Antarctica begint in Ushuaia in Argentinië, de zuidelijkste stad ter wereld. Daar vlieg je naartoe via Buenos Aires, met een binnenlandse vlucht van ruim drie uur.

Dan volgt de Drakepassage: achthonderd kilometer open water tussen Kaap Hoorn en de Zuidelijke Shetlandeilanden, waar geen land de stroming remt. Dat is twee dagen varen en het kan glad zijn of zwaar; beide komen voor en het is vooraf niet te kiezen.

Er bestaat een alternatief. Enkele aanbieders vliegen passagiers van Punta Arenas in Chili naar King George Island, waar het schip ligt. Dat scheelt vier dagen varen en het kost meer; het is ook gevoelig voor het weer, want die landingsbaan is onverhard.

Wat je op het schiereiland ziet: gletsjerfronten die tot vijftig meter hoog uit zee komen, ijsbergen met de omvang van een gebouw, en pinguïnkolonies van tienduizenden vogels. Ezelspinguïns, adeliepinguïns en stormbandpinguïns broeden er van november tot februari.

Walvissen komen in februari en maart het dichtst bij: bultruggen en dwergvinvissen die zich aan krill volvreten voor de trek naar het noorden.

De langere reizen doen ook Zuid-Georgië aan, en dat is voor veel reizigers het hoogtepunt: stranden met honderdduizenden koningspinguïns en zeeolifanten, en het graf van Ernest Shackleton in Grytviken.

Groenland en Spitsbergen

Groenland is het grootste eiland ter wereld en heeft nog geen zestigduizend inwoners. De westkust is het best bereikbaar, met Nuuk, Sisimiut en Kangerlussuaq als havens.

Bij Ilulissat mondt een gletsjer uit die tot de snelst bewegende ter wereld hoort en die de ijsbergen levert die in de fjord vastlopen tot ze afbreken. Het ijsfjord staat op de werelderfgoedlijst.

De oostkust is ruiger en vaak door pakijs afgesloten; Scoresby Sund daar is het grootste fjordenstelsel ter wereld.

Spitsbergen ligt tussen Noorwegen en de Noordpool, met Longyearbyen als vertrekplaats. Daar varen schepen rond het eiland als het ijs het toelaat, en dat is de plek waar de kans op ijsberen het grootst is. Buiten de bebouwing is een gewapende begeleider verplicht, en dat is geen folklore.

IJsland staat in de havenlijst van dit gebied omdat het het vertrekpunt is voor Groenland en voor de vaart door de noordelijke wateren.

De Noordwestpassage, de route door het Canadese noordpoolgebied, wordt door enkele schepen per jaar gevaren in augustus en september. Dat zijn reizen van drie weken en ze zijn de duurste in het hele aanbod.

De beste tijd voor een poolcruise

Er zijn 12 maanden met vertrek, en dat cijfer verbergt twee losse seizoenen. Het drukst is augustus, het rustigst april.

Voor Antarctica: november geeft ongerept ijs en pinguïns die nesten bouwen; december en januari zijn het warmst met nul tot vijf graden en de kuikens komen uit; februari en maart geven de beste kans op walvissen en het minste ijs.

Voor Groenland en Spitsbergen: juni en juli hebben de middernachtzon en het meeste ijs, augustus en september zijn milder en geven meer open water; in september begint het noorderlicht.

Wat overal geldt is dat de temperatuur minder zegt dan de wind. Nul graden met windkracht zeven op een open zodiac is iets anders dan nul graden aan wal.

Kleding krijg je bij de meeste aanbieders deels van boord: een parka is vaak inbegrepen en waterdichte laarzen worden geleend. Wat je zelf meeneemt zijn thermische lagen, handschoenen en een muts die tegen wind kan.

De regels die hier gelden

Beide poolgebieden vallen onder afspraken die bepalen wat een schip mag, en dat is voor de reiziger merkbaar.

Antarctica heeft geen eigenaar. Het Antarctisch Verdrag uit 1959 legde vast dat het werelddeel voor vreedzaam en wetenschappelijk gebruik is, en de landen die het ondertekenden hebben hun aanspraken bevroren. Toerisme is toegestaan en wordt in de praktijk geregeld door een vereniging waarin de aanbieders zich hebben verenigd.

Die vereniging stelt de regels waar de meeste reizigers mee te maken krijgen: het aantal mensen per landingsplaats, de afstand tot dieren, en de verplichting om schepen zo te plannen dat er nooit twee tegelijk op dezelfde plek landen.

Er geldt sinds 2011 een verbod op zware stookolie in het gebied ten zuiden van de zestigste breedtegraad. Schepen die er varen gebruiken lichtere brandstof, en dat is een van de redenen dat de vloot daar klein en relatief nieuw is.

In het noorden bepaalt de Poolcode van de scheepvaartorganisatie welke schepen in ijs mogen varen en welke uitrusting ze aan boord moeten hebben. Op Spitsbergen gelden daarnaast Noorse regels over waar je aan land mag en met hoeveel.

Wat dat voor jou betekent: een aanbieder die goedkoper is dan de rest, is dat zelden zonder reden. Kijk of het schip landingen mag doen en of de aanbieder bij de vereniging is aangesloten.

Wat je vooraf weet

Dit is de duurste manier van varen die er is, en de reden is de schaal: honderd passagiers moeten de vaste kosten dragen die op een gewoon schip over drieduizend mensen worden verdeeld.

Bij vrijwel alle aanbieders zijn de landingen, de gidsen, dranken en fooien in de prijs opgenomen. Vergelijk daarom nooit op de vanafprijs alleen: het verschil met een zeecruise is kleiner dan het lijkt zodra je optelt wat daar los bijkomt, en het blijft aanzienlijk.

Een reisverzekering met dekking voor repatriëring vanuit afgelegen gebied is bij veel Antarctica-aanbieders verplicht, met een minimumbedrag dat in de voorwaarden staat.

Er geldt in beide poolgebieden een gedragscode: afstand houden tot dieren, niets achterlaten, schoenen ontsmetten voor en na een landing om zaden en ziektekiemen niet te verplaatsen. De gidsen zien daarop toe.

Wie snel zeeziek wordt, moet de Drakepassage serieus nemen en met de arts overleggen voor vertrek. Een hut laag en midscheeps scheelt.

En reken op een reis die niet gaat zoals gepland. Dat is hier geen risico maar het uitgangspunt, en het is voor de meeste reizigers precies de reden om te gaan.