Riviercruise over de Rhône

Een riviercruise op de Rhône, van Lyon naar de Middellandse Zee

Er zijn 370 boekbare riviercruises over de Rhône, langs 13 aanlegplaatsen, allemaal in Frankrijk.

305 daarvan duren vijf tot zeven dagen, en dat is het product: de week tussen Lyon en Arles, tweehonderdvijftig kilometer naar het zuiden, met een terugweg die stroomopwaarts gaat of met een busrit naar de luchthaven van Marseille.

De goedkoopste begint bij €848 per persoon en er varen 14 schepen. De drukst aangedane plaatsen zijn Lyon, Avignon, Tournon en Arles en de rederijen zijn AmaWaterways, Scenic River Cruises, A-ROSA en Nicko Cruises.

De vertrekhavens zijn Lyon, Arles en Dijon, met Lyon op 232 vertrekken. Er staan ook vertrekken vanuit Nice en Marseille in de lijst: dat zijn reizen die met een busrit naar het schip beginnen, en niet vanaf zee.

Een rivier die tegenwerkt

De Rhône is de snelst stromende bevaarbare rivier van West-Europa, en dat heeft haar geschiedenis bepaald.

Het water komt uit de Alpen en heeft over de laatste driehonderd kilometer een fors verval. In de negentiende eeuw kostte het een sleepboot met paarden dagen om stroomopwaarts te komen waar je stroomafwaarts een dag over deed; er zijn reders failliet gegaan op deze rivier.

Wat het bevaarbaar maakte is een reeks van twaalf stuwen met sluizen, tussen 1948 en 1980 aangelegd door het staatsbedrijf dat ook de waterkracht exploiteert. Die sluizen zijn diep: bij Bollène ga je in één keer drieëntwintig meter omhoog of omlaag, en dat is een van de hoogste sluiskolken van Europa.

Dat schutten is op deze rivier onderdeel van de reis. Je vaart een betonnen bak in, de deuren gaan dicht, en je zakt tussen wanden die zo hoog zijn dat je alleen nog lucht ziet.

Er komt nog iets bij: de mistral. Die valwind uit het noorden staat hier honderd dagen per jaar en kan windkracht acht halen, ook bij een strakblauwe hemel. Voor de scheepvaart betekent het lastig manoeuvreren in de sluizen en aan de kade; voor de passagier betekent het dat een terrasavond in Avignon kan omslaan in een jas dicht.

De pausen in Avignon

Avignon staat op 377 aanlopen en de reden daarvoor beslaat negenenzestig jaar uit de veertiende eeuw.

Tussen 1309 en 1377 zetelden zeven pausen niet in Rome maar hier, nadat de Franse koning zijn invloed had doen gelden en Rome onveilig was geworden. Zij bouwden er het Palais des Papes, dat met vijftienduizend vierkante meter het grootste gotische paleis ter wereld is.

Wat je binnen ziet is grotendeels leeg. Tijdens de Franse Revolutie is het een kazerne en een gevangenis geweest, de fresco's zijn afgebikt en de inrichting is verkocht; wat overblijft zijn de afmetingen, een paar zalen met beschilderde muren en de dikte van de muren zelf, tot vier meter.

De stadsmuren eromheen zijn vier kilometer lang en compleet. Samen met het paleis en de brug staan ze sinds 1995 op de Werelderfgoedlijst.

Die brug is het tweede dat iedereen kent. De Pont Saint-Bénézet had tweeëntwintig bogen tot aan de overkant; er zijn er vier over, want de rivier heeft de rest bij hoogwater weggeslagen en na 1668 is het opgeven. Op de brug wordt in het liedje gedanst, en dat klopt niet: men danste eronder, op het eiland waar de brug overheen liep.

Rond de stad ligt het wijngebied waar het dorp Châteauneuf-du-Pape naar diezelfde pausen is genoemd. De grond ligt er vol met ronde keien die overdag warmte opnemen; er mogen dertien druivensoorten in en dat is in Frankrijk zeldzaam.

De Romeinen in de Provence

Arles staat op 356 aanlopen en Tarascon op 64, en aan dat einde van de rivier ligt de dichtste concentratie Romeinse bouwwerken buiten Italië.

In Arles staat een amfitheater uit ongeveer 90 na Christus waar twintigduizend mensen in konden. In de middeleeuwen is het volgebouwd met tweehonderd huizen en twee kerken; die zijn er in de negentiende eeuw uitgehaald en het theater is weer in gebruik, tegenwoordig voor stierengevechten.

Verderop ligt de Pont du Gard, een aquaductbrug van negenenveertig meter hoog over drie rijen bogen, gebouwd rond het jaar 50 om water naar Nîmes te brengen. Over vijftig kilometer daalde die leiding vierentwintig meter; dat is een verval van vijfentwintig centimeter per kilometer, uitgezet met instrumenten die je in een gereedschapskist kunt dragen.

In Vienne, dat op 191 aanlopen staat, ligt een tempel uit het jaar 20 voor Christus die er staat omdat hij eeuwenlang als kerk is gebruikt, en een theater tegen de heuvel.

Arles is bovendien de stad waar Vincent van Gogh in 1888 en 1889 heeft gewerkt. Hij maakte er in vijftien maanden meer dan tweehonderd schilderijen, waaronder de zonnebloemen en het gele huis, en het is er waar hij na de ruzie met Gauguin een stuk van zijn oor afsneed.

Er hangt in de stad geen enkel werk van hem. Wat er is, is een route langs de plekken die hij heeft geschilderd, met een reproductie op de plaats waar hij stond; het ziekenhuis waar hij lag heeft een binnentuin die naar zijn schilderij is heringericht.

Waar het eten vandaan komt

Lyon staat op 416 aanlopen en is de haven waar de meeste reizen beginnen, en de stad heeft daar een reputatie bij die zij zelf actief onderhoudt.

Ze noemt zich de hoofdstad van de Franse keuken, en dat gaat terug op de bouchons: kleine eetzalen die zijn ontstaan uit de kookkunst van huishoudsters die na de crisis van de jaren dertig voor zichzelf begonnen. Wat er op tafel komt is orgaanvlees, worst, en gerechten die van restanten leven.

De markthal in het centrum draagt de naam van Paul Bocuse, de kok die hier vandaan kwam en die de Franse keuken van de zware sauzen af heeft geholpen. Er staan zestig kramen met kaas, vis, worst en gebak.

De oude stad van Lyon staat sinds 1998 op de Werelderfgoedlijst en is de grootste renaissancewijk van Frankrijk. Er lopen traboules doorheen: overdekte doorgangen die binnendoor van de ene straat naar de andere gaan, gebouwd zodat de zijdewevers hun stoffen droog konden vervoeren. Een deel is te betreden en ze staan niet aangegeven.

Tussen Lyon en Valence liggen de wijngaarden van de noordelijke Rhône, met syrah op hellingen die zo steil zijn dat er terrassen op muurtjes staan. Tain-l'Hermitage, dat op 28 aanlopen staat, ligt aan de voet van de bekendste daarvan; daar zit ook een chocoladefabriek die het stadje op de kaart houdt.

Zuidelijker gaat de wijn over in grenache en worden de wijnen ronder. Dat verschil merk je binnen twee vaardagen.

De Camargue aan het einde

Waar de Rhône zich in twee armen splitst, ligt de Camargue: een delta van duizend vierkante kilometer met lagunes, zoutvlaktes en rietvelden.

Er lopen paarden die wit worden als ze volwassen zijn en die als eigen ras worden erkend, en er zijn kuddes zwarte stieren die voor de plaatselijke arena's worden gefokt. De gardians die ze hoeden hebben een eigen gebruik en een eigen kleding.

Er staan flamingo's, tienduizenden, en dit is de belangrijkste broedplaats van West-Europa voor die vogel. Ze zijn er het hele jaar en het best te zien van maart tot september.

Het zoutwinningsgebied bij Salin-de-Giraud kleurt bij verdamping roze door dezelfde algen die de flamingo's hun kleur geven. Dat is een excursie vanaf Arles.

Aan de rand ligt Saintes-Maries-de-la-Mer, waar volgens de overlevering de Maria's uit het evangelie aan land zijn gekomen. Elk jaar in mei komen er duizenden Roma naartoe voor de bedevaart naar Sara, hun beschermheilige, van wie het beeld in de crypte staat.

Het schip komt daar niet: de laatste kilometers naar zee zijn niet bevaarbaar voor deze schepen. Arles en Tarascon zijn de eindpunten en de delta is een dagtocht met de bus.

De beste tijd voor een Rhônecruise, en wat je krijgt

September telt 99 reizen, oktober 87 en augustus 47. Januari en februari komen allebei uit op nul.

Het seizoen loopt van maart tot december. September en oktober zijn het drukst, want dan is de oogst bezig en is de hitte weg; in juli en augustus kan het in de Provence boven de vijfendertig graden lopen en dat is voor een dagtocht naar een Romeins theater zonder schaduw veel.

In december varen er zesentwintig reizen, en dat zijn de kerstmarkten van Lyon en Avignon. Dat is op deze rivier een klein seizoen vergeleken met de Duitse rivieren.

Neem kleding mee die tegen wind kan. De mistral is het hele jaar mogelijk en het scheelt aan dek tien graden gevoelstemperatuur.

De schepen zijn kleiner dan op de Rijn, met honderd tot honderdvijftig passagiers, en er varen er tweeëntwintig op deze rivier. Bij de sluizen wordt het zonnedek regelmatig ontruimd.

Er zijn 53 reizen die zowel deze rivier als de Seine aandoen, met een trein- of busreis ertussen, en enkele die met de Douro worden gecombineerd. Kijk bij zo'n reis wie de overbrugging regelt en of die in de prijs zit.

De terugreis is een punt om vooraf uit te zoeken. Wie in Arles eindigt, vliegt vanaf Marseille of Nice, en dat is een busrit van een tot tweeënhalf uur; niet elke rederij rekent die mee.

Waar je op moet letten

• De week loopt tussen Lyon en Arles; 305 reizen duren vijf tot zeven dagen.
• De mistral kan hard waaien, ook bij zon.
• De sluizen zijn diep; bij Bollène ga je drieëntwintig meter.
• In juli en augustus is het heet voor de excursies zonder schaduw.
• De Camargue is een bustocht; het schip komt er niet.
• Zoek de terugreis vanaf Arles vooraf uit.