Cruise IJsland

Een cruise naar IJsland: vijf maanden, en daarbuiten niets

Er zijn 628 boekbare reizen die IJsland aandoen, langs 28 havens. Juli telt er 168, augustus 142 en juni 122. Januari, februari, november en december komen alle vier uit op nul.

Dat is een van de strakste kalenders die je op deze site tegenkomt. Het seizoen loopt van mei tot en met september en daarbuiten vaart er vrijwel niets, en dat heeft een reden die verder gaat dan comfort: in de winter is het hier acht tot negentien uur per dag donker, staan er storm en hoge golven op de Noord-Atlantische Oceaan, en zijn de havens in de fjorden slecht bereikbaar.

Reykjavík draagt 561 aanlopen, Ísafjörður 346, Akureyri 303, Seyðisfjörður 211 en Grundarfjörður 177. Reykjavík staat bovendien met 226 vertrekken bovenaan de vertrekhavens; dat is een op de drie reizen.

291 van de 628 reizen duren vijftien dagen of langer en 247 tien tot veertien. De goedkoopste begint bij €930 per persoon, en dat is voor Europa hoog.

Een eiland dat uit elkaar wordt getrokken

IJsland ligt op de naad tussen de Noord-Amerikaanse en de Euraziatische plaat, en die twee bewegen ongeveer twee centimeter per jaar uit elkaar.

Dat is de reden dat het eiland bestaat. Waar de platen wijken komt magma omhoog, en op deze plek gebeurt dat zo hevig dat de bergrug boven het zeeoppervlak uitkomt. Het land groeit nog steeds; er zijn ongeveer dertig actieve vulkanische systemen.

Sinds 2021 barst het schiereiland Reykjanes bij Reykjavík met regelmaat uit, na achthonderd jaar rust. Die uitbarstingen zijn tot nu toe beperkt gebleven tot lavastromen zonder veel as, maar ze hebben wel geleid tot ontruimingen en tot het afsluiten van wegen. Voor cruiseschepen is dat zelden een probleem; voor een excursie kan het dat wel zijn.

Wat je van dat systeem kunt zien: de Þingvellir-kloof, waar je tussen de twee platen door loopt; de geiser Strokkur, die om de paar minuten spuit; en Gullfoss, een waterval die in twee trappen in een kloof valt. Die drie samen heten de Gouden Cirkel en zijn de gebruikelijke dagtocht vanuit Reykjavík, ongeveer zes tot acht uur.

De warmte uit de ondergrond wordt gebruikt. Vrijwel alle huizen worden geothermisch verwarmd, en de badplaatsen die je hier ziet zijn niet toeristisch bedacht maar dagelijkse voorziening; elk dorp heeft een verwarmd buitenbad.

Reykjavík is klein, en dat is een voordeel

De hoofdstad telt met haar buitenwijken ongeveer tweehonderdveertigduizend inwoners, twee derde van het hele land.

Cruiseschepen liggen bij Skarfabakki, ongeveer drie kilometer van het centrum. Er rijdt een pendelbus en er zijn taxi's; lopen kan in een halfuur langs het water.

In de stad zelf is alles in twee uur te doen. De kerk Hallgrímskirkja met de betonnen vorm die naar basaltzuilen is gemodelleerd, het concertgebouw Harpa met een glazen gevel van zeshoeken aan het water, en de winkelstraat Laugavegur.

Wat de meeste bezoekers doen is de stad overslaan en het land in gaan, en dat is verdedigbaar. De Gouden Cirkel, de zuidkust met zijn zwarte stranden en watervallen, of de blauwe lagune bij de luchthaven: dat zijn allemaal dagtochten van zes uur of meer.

Let daarbij op de afstanden. Alles wordt in uren gemeten en niet in kilometers, en het weer kan een programma veranderen. IJslanders zeggen dat je zes seizoenen op een dag kunt hebben en dat is geen grap.

Neem waterdichte kleding mee, ook in juli. De gemiddelde temperatuur in de zomer is twaalf tot vijftien graden en het waait.

De IJslandse fjorden zijn de reden om verder te varen

Wat IJsland als cruisebestemming onderscheidt, is dat de mooiste havens niet in het zuiden liggen maar in het noorden en het westen.

Ísafjörður staat met 346 aanlopen op de tweede plaats en ligt in de Westfjorden, het oudste en meest afgelegen deel van het eiland. Het stadje telt tweeënhalfduizend inwoners en ligt op een zandbank in een fjord met wanden van zeshonderd meter eromheen. Vanaf daar gaan tochten naar Vigur, een eilandje met papegaaiduikers, en naar Dynjandi, een waterval die in trappen over honderd meter naar beneden komt.

Akureyri, met 303, is de tweede stad van het land aan het eind van de langste fjord. Vanaf daar is het een uur naar het Mývatn-gebied met modderpotten, pseudokraters en een warmwaterbad, en anderhalf uur naar Dettifoss, de krachtigste waterval van Europa naar watervolume.

Húsavík, met 47 aanlopen, is de walvishaven. In de Skjálfandibaai zitten in de zomer bultruggen, dwergvinvissen en soms blauwe vinvissen, en de kans dat je ze ziet is er hoog genoeg dat aanbieders er een garantie op geven.

Grundarfjörður op het schiereiland Snæfellsnes staat op 177 en ligt bij de berg Kirkjufell, de kegelvormige piek die op vrijwel elke foto van IJsland staat.

Seyðisfjörður in het oosten heeft een houten kerk met een blauwe regenboog in het plaveisel ervoor, en dat is de meest gefotografeerde straat van het land.

Puffins, en wanneer ze er zijn

IJsland heeft de grootste broedkolonie papegaaiduikers ter wereld; naar schatting drie tot vier miljoen paren brengen hier hun jongen groot.

Ze zijn er niet het hele jaar. De vogels komen half april aan land, broeden in holen die ze in de grasrand van kliffen graven, en vertrekken in de tweede helft van augustus weer naar zee, waar ze de rest van het jaar blijven zonder ooit land te zien.

Dat betekent dat je ze in mei, juni en juli ziet en in september niet meer. Wie er speciaal voor komt moet dus op de maand letten.

De beste plekken binnen bereik van een haven zijn Heimaey op de Westman-eilanden, dat met 72 aanlopen in de lijst staat, en Vigur bij Ísafjörður.

Heimaey heeft nog iets. In januari 1973 begon daar zonder waarschuwing een uitbarsting midden in het dorp; de hele bevolking van vijfduizend mensen is in één nacht met vissersboten geëvacueerd. De lava heeft een deel van de huizen bedolven en de haven bijna afgesloten, wat is voorkomen door de stroom weken achtereen met zeewater te koelen. Er staat nu een museum om een opgegraven huis heen.

Wie er naar IJsland vaart, en wat het kost

De rederijen zijn Seabourn, Princess Cruises, Holland America Line en AIDA, met Seabourn op 90 reizen, Princess op 86 en AIDA en Holland America allebei op 52.

Dat Seabourn bovenaan staat zegt iets over het aanbod: 283 reizen zijn geboekt als luxe zeecruise, 169 als expeditiecruise en 156 als kleinschalig. De havens in de fjorden zijn klein en de kades kort, dus daar komen vooral schepen tot een paar honderd passagiers.

Er varen negenenzeventig verschillende schepen. Voor de grote schepen is Reykjavík de enige haven waar ze zonder omhaal terechtkunnen; elders wordt getenderd.

De vertrekhavens zijn Reykjavík, Southampton en Kopenhagen. Reykjavík staat op 226, Southampton op 75 en Kopenhagen op 59. Wie hier begint vliegt rechtstreeks vanaf Schiphol in ongeveer drie uur en een kwartier, wat voor een bestemming van dit kaliber weinig is.

Betalen gaat met de kroon, en in de praktijk betaal je overal met kaart; contant geld wordt zelden gebruikt. Prijzen liggen fors hoger dan in Nederland en dat geldt vooral voor eten en drinken buitenshuis.

IJsland zit niet in de Europese Unie maar wel in de Europese Economische Ruimte en in Schengen. Roaming valt onder de Europese regels, dus bellen en internetten kost hetzelfde als thuis.

Waar je op moet letten

• Buiten mei tot en met september vaart er niets.
• Papegaaiduikers zie je van mei tot half augustus, daarna zijn ze weg.
• De mooiste havens liggen in het noorden en westen, niet bij Reykjavík.
• Neem waterdichte kleding mee, ook in juli.
• Excursies duren hier zes tot acht uur; reken op afstanden in uren.
• Betaal met kaart; contant geld gebruikt vrijwel niemand.