Cruise Verenigd Koninkrijk

Negenentachtig havens, aan alle kanten van het land

Er zijn 2.955 boekbare reizen die het Verenigd Koninkrijk aandoen, langs 89 havens. Dat laatste getal hoort bij de hoogste van dit aanbod, en het zegt precies wat voor bestemming dit is.

Southampton staat met 1.984 aanlopen ver bovenaan, en daarna volgt een lange rij kleine havens: Belfast met 354, Kirkwall op Orkney met 302, Invergordon met 273, Dover met 255, Londen met 247, Lerwick op Shetland met 242, Liverpool met 191 en Glasgow met 164.

Die spreiding komt doordat de klassieke reis hier een rondje om de eilanden is. Je vaart van Southampton naar het noorden langs de Ierse Zee, om Schotland heen via de Orkneys en de Shetlands, en aan de oostkant weer naar beneden. Dat zijn tien tot veertien dagen en veel korte aanlopen.

Dat verklaart ook de duur van de reizen: 1.041 duren tien tot veertien dagen en 864 vijftien dagen of langer, tegen 848 van vijf tot zeven. Dit is een van de weinige bestemmingen waar de lange reis de norm is.

Southampton is de thuishaven van het Britse varen

Van de vertrekken uit dit land komt tweederde uit Southampton: 1.314 van de afvaarten. De haven ligt aan een brede zeearm met een dubbel getij, waardoor er ongewoon lang genoeg water staat om grote schepen te laten manoeuvreren.

Het is dezelfde kade waar de Titanic in april 1912 vertrok. Van de bemanning kwam een groot deel uit de stad zelf, en er staan meerdere gedenktekens in het centrum.

Voor Nederlandse reizigers is de interessante vraag hoe je er komt. Southampton ligt op ruim een uur van Heathrow en Gatwick, en er rijdt een trein vanaf Londen. Maar er is een alternatief dat weinig mensen kennen: Rotterdam staat met 167 vertrekken op de derde plaats van dit aanbod en Hamburg met 296 op de tweede. Dat zijn reizen die Britse havens aandoen zonder dat je hoeft te vliegen.

De enige lijndienst over de oceaan die nog vaart

Onder die 864 reizen van vijftien dagen of langer zit iets wat nergens anders bestaat. Cunard, met 459 reizen de grootste naam op deze bestemming, onderhoudt met de Queen Mary 2 een geregelde dienst tussen Southampton en New York.

Dat is geen cruise maar een overtocht: zeven nachten van kust tot kust, zonder tussenhavens. Het schip is in 2003 gebouwd als oceaanlijner en niet als cruiseschip, met een dikkere romp, een dieper liggend zwaartepunt en een scherpere boeg, omdat de Noord-Atlantische Oceaan in de winter zwaar weer geeft.

Het is het laatste schip dat die lijn nog vaart. Alle andere lijndiensten over de oceaan zijn in de jaren zestig en zeventig verdwenen toen het vliegtuig het overnam.

Dat verklaart ook waarom Norfolk in Virginia met 87 vertrekken in de lijst staat: dat zijn de reizen die aan de Amerikaanse kant beginnen.

Naast Cunard vaart P&O met 445 reizen; dat is de andere Britse maatschappij, gericht op de eigen markt, met Britse gewoontes aan boord tot en met de theetijd. Ambassador, met 202 reizen, doet hetzelfde met kleinere schepen die ook in kleinere havens passen.

Wat er in het noorden te zien is

De Schotse en Ierse havens zijn de reden dat mensen deze reis boeken, en het zijn stuk voor stuk plaatsen waar het schip groter is dan de stad.

Kirkwall op Orkney, met 302 aanlopen, ligt naast een van de rijkste archeologische gebieden van Europa. Skara Brae is een neolithisch dorp van rond 3180 voor Christus, ouder dan Stonehenge en ouder dan de piramides, dat eeuwenlang onder het zand lag en in 1850 door een storm werd blootgelegd. De huizen hebben nog stenen bedden en kasten.

Lerwick op Shetland, met 242 aanlopen, ligt dichter bij Bergen dan bij Londen. Dat merk je aan de plaatsnamen, die grotendeels Noors zijn, en aan de geschiedenis: de eilanden hoorden tot 1469 bij Noorwegen en Denemarken.

Invergordon, met 273 aanlopen, is de haven voor Inverness en Loch Ness, allebei ongeveer een uur rijden. Het meer is drieëndertig kilometer lang en tot tweehonderddertig meter diep; er zit meer water in dan in alle meren van Engeland en Wales samen.

South Queensferry, met 153 aanlopen, is de aanlegplaats voor Edinburgh. Het is een tenderhaven onder de Forth Bridge, een spoorbrug uit 1890 die sinds 2015 op de Werelderfgoedlijst staat. Edinburgh ligt een half uur verderop.

Vanaf Belfast, met 354 aanlopen, is de Giant's Causeway een uur rijden: veertigduizend zeshoekige basaltzuilen die zijn ontstaan toen een lavastroom zestig miljoen jaar geleden gelijkmatig afkoelde en scheurde.

De Engelse havens, en waar ze werkelijk liggen

Na Southampton volgen vier havens in Engeland en Schotland waarvan de naam niet altijd zegt waar je uitstapt.

Dover, met 255 aanlopen, ligt letterlijk onder de krijtrotsen: de terminal staat aan de voet van de kliffen en het kasteel kijkt erop neer. Dit is het smalste punt van het Kanaal, vierendertig kilometer van Frankrijk, en op een heldere dag zie je Calais liggen.

Londen, met 247 aanlopen, is de lastigste. Grote schepen komen de Theems niet ver op: ze liggen in Tilbury, veertig kilometer stroomafwaarts, met een treinrit van een uur naar de stad. Kleinere schepen halen Greenwich, en dan lig je naast de Cutty Sark op tien minuten van de nulmeridiaan.

Glasgow, met 164 aanlopen, is hetzelfde geval. De rivier de Clyde is boven Greenock te ondiep, dus daar liggen de schepen, veertig kilometer van de stad. Dat was ooit de grootste scheepswerfregio ter wereld; de Queen Mary en de Queen Elizabeth zijn er gebouwd.

Liverpool, met 191 aanlopen, is juist de gunstigste van allemaal. De terminal ligt aan de Pier Head in het centrum, naast de Albert Dock, en je loopt in vijf minuten de stad in. Het was tot ver in de twintigste eeuw de belangrijkste vertrekhaven voor landverhuizers naar Amerika, en de rederijgebouwen aan het water staan er nog.

Het seizoen, en wat het kost

September telt 382 reizen, mei 370 en augustus 359. Februari is met 115 de stilste maand. Dat is een vlakkere verdeling dan bij de zuidelijke bestemmingen, want het weer is hier nooit een reden om wel of niet te varen; het is altijd wisselend.

Wat wel telt is het licht. In juni is het op Shetland tot na middernacht schemerig en gaat de zon nauwelijks onder; in december is het er om drie uur donker. De noordelijke havens staan daarom vrijwel alleen tussen april en september op de routes.

De goedkoopste reis begint bij €143 per persoon. Er varen 126 verschillende schepen, en 898 van de reizen vallen in de luxe klasse: een hoger aandeel dan bij de meeste bestemmingen, wat past bij de lange reizen en de Britse maatschappijen.

Neem een jas mee, ook in juli. De gemiddelde zomertemperatuur op de Orkneys is vijftien graden en er staat vrijwel altijd wind.

Waar je op moet letten

• Dit is een lange reis. Tien tot veertien dagen is hier de norm, geen uitzondering.
• Vanuit Rotterdam of Hamburg vertrekken reizen die Britse havens aandoen; dan hoef je niet te vliegen.
• De noordelijke havens varen alleen van april tot september, vanwege het licht.
• South Queensferry is tenderen, en Edinburgh ligt daar nog een half uur vandaan.
• Wil je de oceaan oversteken, dan is dit de enige plek waar dat nog met een lijndienst kan.
• Reken op wind en vijftien graden in de zomer, ook in het hoogseizoen.