Twee kusten, vijfduizend kilometer uit elkaar

Er zijn 1.557 boekbare reizen die Canada aandoen, langs 79 havens. Dat is een van de hoogste aantallen havens van alle landen hier, en ze liggen aan twee oceanen die niets met elkaar te maken hebben.

Aan de westkant staat Vancouver met 1.146 aanlopen bovenaan, gevolgd door Victoria met 625 en Prince Rupert met 131. Dat zijn geen Canadese reizen maar Alaskareizen: het schip vaart langs de Inside Passage naar het noorden en Canada is het begin- of eindpunt.

Aan de oostkant ligt een heel ander aanbod. Halifax telt 491 aanlopen, Quebec 281, Sydney in Nova Scotia 241, Charlottetown 181, Montreal 152 en Saguenay 137. Dat is de route die in de branche Canada en New England heet, en die vaart in het najaar tussen Boston of New York en de Saint Lawrence.

Wie een cruise naar Canada zoekt moet dus eerst weten welke van de twee. Ze delen geen enkele haven, geen seizoenspiek en geen soort dag aan wal.

Victoria dankt zijn 625 aanlopen aan een Amerikaanse wet

Victoria, op Vancouver Island, is met 625 aanlopen de tweede haven van het land. Dat is opvallend veel voor een stad van negentigduizend inwoners waar de meeste schepen maar een paar uur liggen, vaak 's avonds laat.

De verklaring ligt niet in Canada maar in de Verenigde Staten. De Passenger Vessel Services Act uit 1886 verbiedt schepen onder buitenlandse vlag om passagiers tussen twee Amerikaanse havens te vervoeren zonder onderweg een buitenlandse haven aan te doen. Vrijwel de hele cruisevloot vaart onder de vlag van Panama, Malta of de Bahama's.

Een reis die in Seattle begint en in Seattle eindigt, moet dus ergens buiten de Verenigde Staten aanleggen, en Victoria is de dichtstbijzijnde optie. Vandaar die aanlopen, en vandaar het tijdstip: het schip komt binnen als iedereen al gegeten heeft en vertrekt weer voor middernacht.

Dat is jammer, want de stad is de moeite waard. Ze is Britser dan Britse steden, met een parlementsgebouw uit 1898 aan de haven en de Butchart Gardens twintig minuten verderop, aangelegd in een uitgegraven kalksteengroeve.

Vancouver zelf is een andere zaak. Met 751 vertrekken is dat de grootste vertrekhaven van het land, en de terminal aan Canada Place ligt midden in het centrum, met het Stanley Park op twintig minuten lopen.

De oostkust vaart op de herfst

September telt 555 reizen, augustus 454 en juli 375. December komt uit op vier en januari op negen. Dat is het scherpst begrensde seizoen van alle landen op deze site: buiten mei tot en met oktober vaart er vrijwel niets.

De piek in september heeft aan de twee kusten een verschillende oorzaak, en dat maakt het aardig. In het westen is het het einde van het Alaskaseizoen, wanneer de schepen hun laatste rondjes maken voordat ze naar het zuiden vertrekken.

In het oosten is het de herfstkleur. De bossen langs de Saint Lawrence bestaan grotendeels uit suikeresdoorn, en die verkleurt in de laatste week van september en de eerste helft van oktober naar oranje en rood. Er zijn reizen die daar volledig omheen zijn gebouwd, met de kleur als bestemming.

Dat is meteen een waarschuwing waard: die kleur komt niet elk jaar op dezelfde datum. Een warme september schuift hem twee weken op. Wie er speciaal voor boekt, boekt op hoop.

1.286 van de 1.557 reizen duren vijf tot zeven dagen. Daarnaast zijn er 490 van tien tot veertien dagen en 459 van vijftien dagen of langer: dat zijn de doorgaande reizen tussen de oostkust en Europa, of de lange Alaskarondes.

Wat er aan de oostkust te zien is

Quebec, met 281 aanlopen, is de enige ommuurde stad in Noord-Amerika ten noorden van Mexico. De vestingwerken staan sinds 1985 op de Werelderfgoedlijst, en de bovenstad met het Château Frontenac ligt op een rots boven de rivier. Het schip ligt aan de voet daarvan, dus je loopt zo de benedenstad in en met een kabelbaantje omhoog.

Halifax, met 491 aanlopen, heeft een geschiedenis die met de zee verweven is. Toen de Titanic in 1912 zonk was dit de dichtstbijzijnde grote haven, en er liggen ruim honderdvijftig slachtoffers begraven op drie begraafplaatsen in de stad. In 1917 ontplofte in de haven een munitieschip; die ontploffing was tot de atoombom de zwaarste door mensen veroorzaakte explosie ooit, en verwoestte een groot deel van de stad.

Saint John, met 183 aanlopen, ligt aan de Baai van Fundy, waar het verschil tussen eb en vloed oploopt tot zestien meter, het grootste getijverschil ter wereld. Bij de Reversing Falls stroomt de rivier bij vloed letterlijk achteruit.

Charlottetown, met 181 aanlopen, is de hoofdstad van Prince Edward Island: rode kliffen, aardappelvelden en het huis dat model stond voor het boek over Anne van het Groene Huis, dat in Japan zo populair is dat er dagelijks bussen met Japanse bezoekers heen rijden.

Saguenay, met 137 aanlopen, ligt aan een echte fjord: honderd kilometer lang, tot tweehonderdzeventig meter diep, met witte dolfijnen die er het hele jaar leven.

Hoe je er komt, en wat dat kost aan tijd

Voor Nederlandse reizigers is Canada een van de verder weg gelegen bestemmingen op deze site, en het is de moeite waard om vooraf uit te rekenen waar je aan begint.

Vancouver ligt aan de andere kant van het continent: negen uur vliegen met een overstap, of tien uur rechtstreeks in het zomerseizoen, met negen uur tijdsverschil. Wie op de dag van vertrek landt, stapt met een jetlag aan boord en slaapt de eerste zeedag door. Een nacht vooraf is hier meer dan een voorzorg tegen vertraging.

De oostkust is dichterbij. Montreal en Halifax zijn in zeven tot acht uur te bereiken met zes uur tijdsverschil, en Boston en New York, waar veel van deze reizen beginnen, hebben meerdere directe vluchten per dag.

Voor Canada heb je als Nederlander een eTA nodig, een elektronische reistoestemming die je vooraf online aanvraagt. Gaat je reis via een Amerikaanse luchthaven of begint hij in Seattle, Boston of New York, dan heb je daarnaast een ESTA nodig. Dat zijn twee losse aanvragen bij twee landen, en dat wordt geregeld over het hoofd gezien.

Aan boord wordt Engels gesproken, ook op de reizen door Québec. Aan wal is dat anders: in Québec en Montreal is Frans de voertaal, en buiten de toeristische straten spreekt lang niet iedereen Engels.

Wie hier vaart, en wat het kost

De rederijen zijn Princess Cruises, Holland America Line, Seabourn en Norwegian Cruise Line. Princess staat met 513 reizen bovenaan, gevolgd door Norwegian met 273 en Holland America met 267. Die drie zijn ook de namen die Alaska domineren, wat laat zien hoezeer de westkust dit aanbod bepaalt.

Er varen 114 verschillende schepen op deze routes, en 387 reizen zijn kleinschalig. Dat is aan de oostkant nuttig: de kleinere schepen komen verder de Saint Lawrence op, tot in Montreal, waar de grote niet onder de bruggen door kunnen.

De vertrekhavens zijn Vancouver, Seattle en Whittier. Vancouver staat op 751 en Seattle op 529, allebei aan de westkant. Whittier en Seward, met 142 en 78 vertrekken, liggen in Alaska: dat zijn de reizen die daar beginnen en zuidwaarts gaan.

De goedkoopste reis begint bij €129 per persoon. Dat is laag voor een bestemming van deze afstand, en het zegt vooral iets over de korte afvaarten: een rondje vanuit Vancouver van vier dagen is iets heel anders dan twee weken Saint Lawrence.

Waar je op moet letten

• Kies eerst de kust. Vancouver is Alaska, Halifax is de herfstroute; ze delen geen enkele haven.
• Victoria is vaak een avondstop van een paar uur, en dat komt door Amerikaanse wetgeving.
• Voor de herfstkleuren moet je eind september of begin oktober zitten, en zelfs dan is het geen garantie.
• Buiten mei tot oktober vaart er vrijwel niets: december telt vier reizen.
• Voor Montreal heb je een kleiner schip nodig; de grote komen niet zo ver de rivier op.
• Neem warme kleding mee, ook in augustus: aan beide kusten is vijftien graden normaal.