Over Baltisch gebied, Oostzee.
Een Oostzeecruise: acht hoofdsteden binnen een week varen
Er staan 1.167 boekbare reizen in dit vaargebied, langs 487 havens, met 75 schepen, vanaf €309 per persoon.
De Oostzee is een binnenzee van vierhonderdduizend vierkante kilometer met negen landen eromheen, en de afstanden tussen de grote steden zijn een nacht varen. Dat maakt dit het enige vaargebied van Europa waar je in een week vier of vijf hoofdsteden aandoet zonder een dag op zee.
De havens die het vaakst op het programma staan zijn Kopenhagen, Helsinki, Stockholm en Tallinn. De landen zijn Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden.
Het water is hier bijzonder. De Oostzee is nauwelijks zout, omdat er meer dan tweehonderd rivieren op uitkomen en de verbinding met de Noordzee via de Deense zeestraten smal en ondiep is. Daardoor bevriezen de noordelijke delen in strenge winters, en daardoor is het water in de Botnische Golf zoeter dan zout.
Dat lage zoutgehalte heeft nog een gevolg dat je op de route tegenkomt: de paalworm die elders scheepshout opeet, komt hier niet voor. Daarom liggen er op de bodem van deze zee scheepswrakken uit de zeventiende eeuw die nog vrijwel intact zijn, en daarom kon het oorlogsschip Vasa in Stockholm na 333 jaar in één stuk worden geborgen.
Wat de steden te bieden hebben
Kopenhagen is de grootste vertrekhaven van dit gebied en de stad waar je het meeste te voet doet. De cruisekade in Ocean Quay ligt drie kilometer van het centrum; met de bus of de fiets ben je er in een kwartier. Wat hier de moeite is: Tivoli, de gracht bij Nyhavn, en het paleis waar om twaalf uur de wacht wisselt.
Stockholm ligt op veertien eilanden en is via een scherenkust van meer dan twintigduizend rotseilandjes bereikbaar. Die aanvaart duurt drie tot vier uur en is het mooiste deel van de dag; sta aan dek als het schip er 's ochtends doorheen komt. De stad zelf heeft met het Vasamuseum het meest bezochte museum van Scandinavië.
Helsinki is jonger en strakker, met een classicistisch centrum dat door een Duitse architect is ontworpen en een kerk die in het graniet is uitgehakt. De Suomenlinna-forteneilanden liggen op een kwartier met de veerboot en zijn met een gewoon vervoerbewijs te doen.
Tallinn heeft de best bewaarde middeleeuwse binnenstad van Noord-Europa, met een stadsmuur die grotendeels overeind staat. Vanaf de kade is het twintig minuten lopen. Dit is de haven waar het verschil tussen zelf gaan en een excursie het kleinst is.
Riga en Gdansk staan op de langere reizen. Riga heeft de grootste verzameling jugendstilgevels van Europa, Gdansk is na de verwoesting in 1945 gevelrij voor gevelrij herbouwd naar oude tekeningen.
Warnemünde en Kiel zijn geen bestemming maar de Duitse toegangspoorten. Vanuit Warnemünde rijdt een trein in ruim twee uur naar Berlijn; dat is een lange dag van kade tot kade en de meeste passagiers die het doen, doen het één keer.
Hoe de reizen zijn opgebouwd
De vertrekhavens zijn Kiel, Kopenhagen en Warnemünde.
Kiel en Warnemünde zijn de vertrekhavens van het Duitse aanbod en liggen op zeven tot negen uur rijden vanuit Nederland. Dat is de reden dat dit gebied vanuit Nederland vaak met de auto wordt gedaan: geen vlucht, geen bagagelimiet, en een parkeerterrein naast de terminal.
Kopenhagen is de vertrekhaven van het internationale aanbod en heeft een luchthaven op een half uur van de kade.
De rederijen zijn MSC Cruises, AIDA, Hurtigruten en Princess Cruises. MSC Cruises is hier de grootste; het Duitse aanbod is in dit gebied sterker vertegenwoordigd dan waar ook in Europa, dus let op de voertaal aan boord.
De meest voorkomende reisduur is 10 tot 14 dagen. De weekreizen doen vier hoofdsteden, de reizen van tien tot veertien dagen voegen Riga, Gdansk en soms de Noorse zuidkust toe.
Een deel van het aanbod combineert de Oostzee met de Noorse fjorden in één reis. Dat is aantrekkelijk maar het betekent twee dagen varen om de Deense punt heen; kijk of die dagen in de prijs zitten die je zoekt.
De beste tijd voor een cruise op de Oostzee
Er zijn 12 maanden met vertrek, maar het aanbod is scherp gebonden aan de zomer. Het drukst is juni, het rustigst januari.
Mei tot september is het seizoen. In juni en juli is het vijftien tot vierentwintig graden en duren de dagen bijna twintig uur; in Stockholm en Helsinki wordt het rond midzomer nauwelijks donker. Dat is geen bijzaak, want het verlengt je dag aan wal aanzienlijk.
Augustus is de warmste maand en tegelijk de natste. September is koeler, met tien tot achttien graden, en heeft de laagste prijzen van het seizoen.
In de winter valt het aanbod grotendeels weg. Wat er dan vertrekt zijn korte reizen tussen Kiel en Kopenhagen en de kerstmarktroutes; de noordelijke havens liggen dan buiten bereik.
Reken op wind en op regenbuien in elke maand. Het weer boven deze zee draait snel, en twintig graden met een harde noordwester voelt als twaalf.
Wat er in dit gebied is veranderd
Wie een oudere reisgids openslaat, komt Sint-Petersburg tegen als het hoogtepunt van elke Oostzeereis. Dat is er niet meer.
Sinds 2022 vaart geen van de grote rederijen die stad nog aan. Dat had gevolgen voor de opbouw van de route, want Sint-Petersburg was de enige haven waar een schip twee of drie dagen bleef liggen; alle andere havens zijn dagbezoeken. Die dagen zijn opnieuw verdeeld, meestal over Tallinn, Riga, Visby en Gdansk, en daardoor ligt het aanbod nu breder over de zuidelijke en westelijke Oostzee.
Dat is voor de reiziger niet alleen verlies. Havens die vroeger een tussenstop waren, krijgen nu een volle dag: Visby op Gotland is zo'n plaats, een ommuurde Hanzestad met een stadsmuur van drieënhalve kilometer en kerkruïnes uit de dertiende eeuw.
Ook Bornholm, Karlskrona en Klaipeda staan vaker op het programma dan voorheen. Dat zijn kleine havens waar één schip per dag ligt in plaats van vier, en dat verandert hoe een dag aan wal voelt.
Wie een reis van voor 2022 als maatstaf gebruikt, moet de havenlijst dus opnieuw lezen in plaats van op de naam van het product af te gaan.
Waar je bij het kiezen op let
De ligtijden bepalen dit gebied meer dan de havenlijst. Stockholm, Helsinki en Tallinn zijn steden waar je een volle dag voor wilt, en er zijn reizen die er van zeven tot vier liggen en reizen die er om elf uur binnenkomen.
Let op de afstand van de kade tot het centrum. Kopenhagen, Stockholm en Warnemünde hebben terminals buiten de stad; Tallinn en Helsinki hebben ze ernaast. Bij de eerste groep zit een pendelbus of een vervoerbewijs erbij in de rekening, of niet.
Excursies zijn in dit gebied minder nodig dan elders. Al deze steden hebben openbaar vervoer dat werkt, informatie in het Engels en veilige binnensteden; wie zelfstandig gaat, houdt geld over.
Betalen gaat in vier verschillende munten: euro in Finland, Estland, Letland en Litouwen, en kronen in Denemarken, Zweden en Noorwegen, plus de zloty in Polen. Pinnen kan overal en contant geld heb je nauwelijks nodig; in Zweden weigeren winkels het soms zelfs.
Kijk of het schip door de scherenkust van Stockholm vaart of in Nynäshamn aanlegt. Dat laatste is een haven zestig kilometer zuidelijker, waar grotere schepen terechtkomen; dan mis je de aanvaart en kost het een uur met de trein om in de stad te komen. Hetzelfde geldt voor Helsinki, waar de kades aan weerszijden van de stad liggen en het verschil in looptijd een half uur is.
Neem voor de scherenkust bij Stockholm en de aanvaart in Kopenhagen iets warms mee naar het dek. De mooiste uren van deze reizen zijn de vroege ochtenden op het water.
