Cruise Finland

Eén haven draagt vrijwel alles

Er zijn 620 boekbare reizen die Finland aandoen, langs 8 havens. Helsinki draagt er 606; wat daarna komt is Oulu met 20, Kemi met 12 en een reeks plaatsen met minder dan tien.

Dat is een van de scheefste verdelingen in dit aanbod, en de verklaring ligt in de geografie. De Finse kust ligt aan de Botnische Golf, een zeearm die in de winter dichtvriest en die in de zomer weinig havens heeft die diep genoeg zijn voor een cruiseschip. Helsinki ligt aan de zuidkust, aan de Finse Golf, op de route tussen Stockholm, Tallinn en Sint-Petersburg.

262 van de 620 reizen duren tien tot veertien dagen en 233 vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €775 per persoon, en dat is hoog voor Europa; het aandeel expeditie en luxe is hier groot.

De vertrekhavens zijn Kopenhagen, Helsinki en Oslo. Kopenhagen staat op 134, Helsinki zelf op 89 en Oslo op 82. De klassieke Oostzeeroute begint in Denemarken of Duitsland en doet in tien dagen Stockholm, Helsinki en Tallinn.

Waar je in Helsinki ligt, en wat je loopt

Helsinki heeft meerdere kades en het verschil is te overzien maar niet nul.

Hernesaari ligt drie kilometer van het centrum en is de terminal voor de grootste schepen; daar rijdt een pendelbus of een tram. Katajanokka en de Olympiaterminaali liggen allebei op loopafstand van het centrum, een kwartier tot twintig minuten.

De stad zelf is compact en dat helpt. Vanaf de Marktplein aan het water sta je in tien minuten bij de witte Domkerk boven zijn trappen, en in twintig bij de rode Uspenski-kathedraal, de grootste orthodoxe kerk van West-Europa, die uit de tijd stamt dat Finland bij Rusland hoorde.

Wat je hier ziet en elders niet: de Temppeliaukio, een kerk die in 1969 uit een rotsformatie is gehakt, met wanden van ruw graniet en een koperen koepel erop. En het Oodi, de centrale bibliotheek uit 2018 met een golvend houten dak, waar mensen naaimachines lenen en 3D-printers gebruiken.

Voor de kust ligt Suomenlinna, een zeefort uit 1748 op zes eilanden, sinds 1991 werelderfgoed. De veerboot vaart in vijftien minuten vanaf de Marktplein en kost een gewoon kaartje van het openbaar vervoer. Reken op twee tot drie uur en neem stevige schoenen mee; het is een fort en geen park.

De Botnische Golf, en waarom er ijsschepen varen

Oulu en Kemi liggen ruim zeshonderd kilometer noordelijker, aan het eind van de Botnische Golf, en de reizen die daar komen zijn een ander product.

143 van de reizen hier staan als expeditiecruise geboekt, en dat aantal komt grotendeels uit dat noorden. Hurtigruten staat met 119 reizen bovenaan de rederijen, wat voor een Oostzeebestemming ongebruikelijk is.

Wat daar te doen is, heeft met ijs te maken. De Botnische Golf is zo zoet en zo ondiep dat hij in de winter grotendeels dichtvriest, en dat is de reden dat Finland de grootste vloot ijsbrekers van Europa heeft en dat er scheepswerven staan die er wereldwijd in gespecialiseerd zijn.

Bij Kemi ligt een ijsbreker die als excursie vaart: je gaat mee terwijl hij het ijs breekt en je kunt in een overlevingspak in het gebroken ijs drijven. Er wordt er ook elke winter een sneeuwkasteel gebouwd dat in het voorjaar wegsmelt.

Rovaniemi, waar het kerstmandorp staat, ligt honderd kilometer landinwaarts van Kemi. Dat is de reden dat er in december toch 35 reizen in de lijst staan terwijl de rest van de winter leeg is.

Turku, met zeven aanlopen, is de oudste stad van het land en was tot 1812 de hoofdstad. Er staat een burcht uit de dertiende eeuw aan de riviermonding en een domkerk die als het nationale heiligdom geldt. De stad ligt aan het begin van de Turkuscherenkust, een archipel van tienduizenden eilanden waar veerboten tussendoor varen.

Aland, dat met twee in de lijst staat, is een eilandengroep tussen Finland en Zweden met een eigen parlement, een eigen vlag en Zweeds als enige landstaal. Het gebied is sinds 1921 gedemilitariseerd, na een geschil dat door de Volkenbond is beslecht, en dat is nog steeds zo.

De zomer is licht en de winter is donker

Juni telt 117 reizen, augustus 84 en juli 81. Januari komt uit op 19 en maart ook.

Dat is een gewoon Oostzeepatroon, maar de reden erachter is hier extremer dan verder zuidelijk. Helsinki ligt op zestig graden noorderbreedte: in juni gaat de zon om elf uur onder en om vier uur weer op, en het wordt niet donker. In december is het van kwart over negen 's ochtends tot drie uur 's middags licht, en dan nog laag.

Boven de poolcirkel, waar Kemi net onder ligt, gaat dat verder. Daar komt de zon in de winter weken achtereen niet boven de horizon en in de zomer weken achtereen niet eronder.

Dat licht is voor veel reizigers de reden om in juni te gaan in plaats van augustus. Het weer is in augustus stabieler en warmer, maar de nachten zijn dan al terug.

Voor het noorderlicht moet je juist in de donkere maanden zijn, van september tot maart, en dan varen er weinig schepen. De expeditiereizen die er in die periode wel zijn, hebben het meestal als programmapunt.

De rederijen zijn Hurtigruten, Princess Cruises, MSC Cruises en Holland America Line. Na Hurtigruten met 119 reizen volgen Princess met 92 en MSC met 50. Er varen zevenenzestig verschillende schepen.

Praktisch, en de sauna

Finland zit in de Europese Unie en in de eurozone, dus je betaalt met euro's en er is geen wisselkoers. Roaming werkt onder de Europese regels en de Europese zorgpas geldt.

Pinnen kan overal en contant geld heb je nauwelijks nodig. Prijzen liggen hoger dan in Nederland, vooral voor drank buitenshuis.

Engels wordt vrijwel overal vloeiend gesproken. De twee landstalen zijn Fins en Zweeds, en op de borden staan ze allebei; dat Zweeds is een erfenis van de zeshonderd jaar dat Finland bij Zweden hoorde, tot 1809.

De sauna is hier geen wellness maar huisraad. Op vijfenhalf miljoen inwoners staan er naar schatting drie miljoen, in flats, op het werk en bij zomerhuisjes. In Helsinki zijn er publieke sauna's aan het water waar je zo naar binnen kunt, en dat is een van de weinige dingen die je in een havendag kunt doen die niet voor bezoekers is bedacht.

Het hoort erbij dat je erna het water in gaat, ook in mei als dat nog koud is. Niemand kijkt ervan op als je dat niet doet.

Eén ding om rekening mee te houden bij een havendag in juni: de midzomernacht valt rond 21 juni en dat is hier de belangrijkste feestdag van het jaar. Steden lopen dan leeg omdat iedereen naar een zomerhuisje gaat, en winkels, musea en restaurants zijn twee dagen dicht. Als je schip op dat weekend in Helsinki ligt, vind je een stad die er stil bij ligt.

De andere kant daarvan is dat je iets ziet wat je anders mist. Aan het water worden vreugdevuren aangestoken en de zon zakt er wel maar gaat niet onder; om twee uur 's nachts is het licht genoeg om een krant te lezen.

Waar je op moet letten

• Vrijwel alles komt in Helsinki; de noordelijke havens zijn expeditiereizen.
• Kijk of je in Hernesaari ligt of dichter bij het centrum. Dat scheelt drie kilometer.
• Suomenlinna bereik je met een gewoon vervoerskaartje in een kwartier.
• Juni geeft licht, augustus geeft warmte. Kies wat je wilt.
• Voor het noorderlicht moet je juist buiten het seizoen zijn.
• Ga naar een publieke sauna; dat is hier geen toeristenuitje.