Cruise Polen

Drie namen voor twee havens

Er zijn 450 boekbare reizen die Polen aandoen, langs 6 havens. Gdansk draagt er 222, Gdynia 99 en de schrijfwijze Gydnia nog eens 81.

Die laatste twee zijn dezelfde plaats; rederijen spellen hem verschillend en de feed neemt dat over. Bij elkaar staat Gdynia dus op 180 aanlopen.

Belangrijker is dat Gdansk en Gdynia niet hetzelfde zijn. Ze liggen twintig kilometer uit elkaar aan dezelfde baai en vormen samen met Sopot ertussen een agglomeratie van bijna een miljoen mensen, maar de historische stad waar je voor komt is Gdansk. Gdynia is een havenstad uit de jaren twintig zonder oude kern.

Grote schepen liggen meestal in Gdynia, want daar is de diepte en de kadelengte. Reken dan op drie kwartier met de trein of de bus naar Gdansk. Kijk dus welke naam op je bescheiden staat; dat scheelt anderhalf uur op een dag.

200 van de 450 reizen duren tien tot veertien dagen. De goedkoopste begint bij €670 per persoon.

Gdansk is voor tachtig procent herbouwd

De Lange Markt met zijn smalle koopmanshuizen, de gotische stadspoorten en de Mariakerk zien eruit alsof ze er al eeuwen staan. Dat is maar half waar.

In maart 1945 is de binnenstad tijdens de gevechten om de stad vrijwel volledig verwoest; naar schatting negentig procent van de bebouwing ging verloren. Wat er nu staat is tussen 1950 en 1970 opnieuw opgebouwd, aan de hand van tekeningen, foto's en schilderijen uit de zeventiende eeuw.

Dat is bewust gedaan naar het beeld van de Hanzestad die het was, en niet naar hoe het er in 1939 uitzag; negentiende-eeuwse toevoegingen zijn weggelaten. Het resultaat is een binnenstad die er ouder uitziet dan hij is en die tegelijk historisch nauwkeurig is in wat hij toont.

De Mariakerk is de grootste bakstenen kerk ter wereld en past er naar schatting twintigduizend mensen in. De toren is te beklimmen, vierhonderdnegen treden, en daarvandaan zie je hoe de stad in elkaar zit.

Aan het water staat de Kraan, een houten havenkraan uit 1444 die met een tredmolen werd aangedreven waarin mensen liepen. Hij kon vier ton tillen en masten plaatsen, en hij is na de oorlog eveneens herbouwd.

Barnsteen is het product van deze kust. Het spoelt aan op de stranden van de Oostzee en wordt hier al duizenden jaren verhandeld; in de Mariacka-straat staan de werkplaatsen en er is een museum in een oude poort.

Dat barnsteen is versteend hars van naaldbomen die hier veertig miljoen jaar geleden groeiden. Er zitten regelmatig insecten in die op het moment van insluiting nog leefden, en die stukken zijn een veelvoud waard van de gewone. Let bij het kopen op de prijs die te mooi is: plastic imitaties zijn er in overvloed, en een echte steen drijft in zout water en ruikt bij wrijving naar hars.

De oorlog begon hier, en eindigde hier ook een keer

Twee plekken in deze stad hebben de twintigste eeuw gestuurd.

Op 1 september 1939 opende een Duits oorlogsschip het vuur op het Poolse munitiedepot op het schiereiland Westerplatte, aan de monding van de haven. Dat waren de eerste schoten van de Tweede Wereldoorlog in Europa. De Poolse bezetting van ruim tweehonderd man hield het zeven dagen vol tegen een overmacht. De ruïnes en een monument staan er nog en zijn met een boot vanaf de stad bereikbaar.

De tweede plek ligt bij de scheepswerf. Daar is in augustus 1980 een staking uitgebroken die uitgroeide tot de vakbond Solidarność, de eerste onafhankelijke vakbond in het Oostblok, met op het hoogtepunt bijna tien miljoen leden. Die beweging is negen jaar later uitgelopen op de eerste vrije verkiezingen en op het einde van het communistische bestuur in Polen, en daarmee op de reeks die dat jaar door heel Oost-Europa is gegaan.

Bij die werf staat sinds 2014 het Europees Centrum voor Solidariteit, een gebouw van roestbruine staalplaten dat naar een scheepsromp verwijst, met een museum erin. Het is een kwartier lopen vanaf de oude stad.

Daarnaast staat er sinds 2017 een museum over de Tweede Wereldoorlog, grotendeels ondergronds, dat de oorlog vanuit het perspectief van burgers behandelt. Polen heeft er naar verhouding meer inwoners aan verloren dan enig ander land in Europa.

Sopot, Malbork en de kust

Tussen de twee havensteden in ligt Sopot, een badplaats uit de negentiende eeuw met een houten pier van ruim vijfhonderd meter, de langste van Europa.

Dat is een aardige tussenstop en het is met de stadstrein bereikbaar; die rijdt elke tien minuten tussen Gdynia, Sopot en Gdansk en kost een paar euro.

Vijftig kilometer landinwaarts ligt Malbork, de burcht van de Duitse Orde uit de dertiende eeuw. Dat is naar oppervlakte het grootste kasteel ter wereld en het staat sinds 1997 op de Werelderfgoedlijst. Reken op een uur rijden en drie uur ter plaatse; het is de gebruikelijke lange excursie vanaf beide havens.

Krakau, dat met 10 in de havenlijst staat, is geen haven maar een landdeel bij een riviercruise. De stad ligt zeshonderd kilometer zuidelijk en is vanaf de kust geen dagtocht.

Szczecin met 34 en Świnoujście met 11 liggen aan de andere kant van de Poolse kust, bij de Duitse grens, en staan op andere routes; Szczecin ligt zestig kilometer landinwaarts aan de Oder.

Er staan 47 riviercruises in dit aanbod. Die varen over de Oder en de Wisla en zijn een klein en vrij nieuw product.

De Hel-landtong, een strook zand van vijfendertig kilometer lang en op het smalste punt tweehonderd meter breed, steekt vanaf Gdynia de baai in. Er varen boten heen in een uur, er staan vissersdorpjes op, en het is een van de plekken waar in september 1939 het langst is doorgevochten; de Poolse troepen daar gaven zich pas op 2 oktober over.

Wat je onderweg over deze kust moet weten: het water van de Oostzee is hier brak. Het zoutgehalte ligt op een fractie van dat van de Noordzee, doordat er veel rivieren op uitkomen en de verbinding met de oceaan smal is. Dat verklaart waarom het er in strenge winters dichtvriest en waarom er nauwelijks getij is.

Een korte zomer

Augustus telt 92 reizen, juli 83 en juni 80. Maart komt uit op 1 en januari op 3.

Dat is het Oostzeepatroon en de reden is licht en ijs. Gdansk ligt op vierenvijftig graden noorderbreedte, en in de winter is het er kort licht, koud en waait het hard op de baai.

Wat opvalt is dat het seizoen hier iets later piekt dan in Zweden of Estland: augustus staat bovenaan in plaats van juni. Dat komt doordat het water in de Oostzee traag opwarmt en de kust hier in augustus op zijn aangenaamst is, met twintig tot vierentwintig graden.

De rederijen zijn MSC Cruises, AIDA, Princess Cruises en Silversea Cruises, met MSC op 81 reizen, AIDA op 47 en Princess op 43. Er varen eenenzestig verschillende schepen.

De vertrekhavens zijn Kopenhagen, Warnemünde en Stockholm. Kopenhagen staat op 127, Warnemünde op 84 en Stockholm op 42.

Polen zit in de Europese Unie maar niet in de eurozone. Je betaalt met zloty; pinnen kan overal en euro's worden buiten de toeristische zaken meestal niet aangenomen. Prijzen liggen duidelijk lager dan in Nederland, en dat is bij eten en drinken goed te merken.

Waar je op moet letten

• Gdynia en Gdansk zijn niet hetzelfde; reken op drie kwartier ertussen.
• De binnenstad is na 1945 herbouwd, naar het beeld van de zeventiende eeuw.
• De stadstrein tussen de drie steden rijdt elke tien minuten en kost weinig.
• Malbork is een lange excursie; reken op vier tot vijf uur.
• Krakau is geen dagtocht; dat ligt zeshonderd kilometer zuidelijk.
• Neem zloty of pin; euro's worden vaak niet aangenomen.