Over Panama Kanaal.
Een cruise door het Panamakanaal: een vaargebied dat om één dag draait
Er staan 570 boekbare reizen in dit vaargebied, langs 471 havens, met 70 schepen, vanaf €665 per persoon.
Bij elk ander vaargebied gaat het om de bestemming. Hier gaat het om een doorvaart van tien uur, en de rest van de reis is eromheen gebouwd.
Het kanaal is tachtig kilometer lang en verbindt de Atlantische met de Stille Oceaan. Een schip wordt in drie stappen zesentwintig meter omhooggetild naar het Gatunmeer, vaart daar dwars overheen, en zakt aan de andere kant weer omlaag. Dat scheelt de route om Kaap Hoorn, en dat is ruim vijftienduizend kilometer.
De havens die het vaakst worden aangedaan zijn Cartagena, Colombia, Colón, Limon en Oranjestad, Aruba. Colón ligt aan de Atlantische ingang; de rest zijn de aanlopen die de reis ervoor of erna vullen.
De landen zijn Panama, Colombia, Costa Rica en Verenigde Staten. De meest voorkomende reisduur is 10 tot 14 dagen, en dat is meteen de belangrijkste eigenschap van dit gebied: dit zijn lange reizen, en dat is geen keuze maar een gevolg van de afstanden aan weerszijden.
Twee soorten doorvaart, en het verschil is fundamenteel
Voor je boekt moet je weten welk van de twee je koopt, want ze staan met dezelfde woorden in de titel.
De volledige doorvaart gaat van oceaan naar oceaan. Het schip vaart 's ochtends de eerste sluis in en ligt aan het eind van de middag aan de andere kant. Zulke reizen beginnen in Florida en eindigen in Californië, of andersom, en duren veertien tot zestien dagen.
De gedeeltelijke doorvaart vaart de sluizen aan de Atlantische kant op, komt op het Gatunmeer, en keert daar om. Passagiers gaan er soms met een tender af voor een excursie aan land. Dat is een rondreis vanuit het Caribisch gebied van een week tot tien dagen, en je hebt het kanaal dan wel gezien maar niet doorgevaren.
Er zijn ook reizen die het kanaal alleen als verplaatsing gebruiken. Dat zijn de repositioneringen in april en oktober, wanneer schepen van het Caribisch gebied naar Alaska verhuizen of terug. Die zijn per dag het goedkoopst en hebben veel zeedagen.
De vertrekhavens zijn Miami, Fort Lauderdale en Colón. De rederijen zijn Royal Caribbean International, Princess Cruises, MSC Cruises en Oceania Cruises.
Let bij de volledige doorvaart op welke sluizen op het programma staan. Er liggen sinds 2016 twee stelsels naast elkaar: de oude sluizen uit 1914, drieëndertig meter breed, en de nieuwe Neopanamax-sluizen, vijfenvijftig meter breed. In de oude sluizen zit een schip er tot op een halve meter tussen en trekken elektrische locomotieven het op zijn plek; in de nieuwe gebeurt dat met sleepboten en is er ruimte omheen. Wie het beeld van de krappe doorgang wil, moet een schip hebben dat door de oude sluizen past.
Hoe zo'n dag verloopt
De doorvaart begint vroeg. Schepen verzamelen zich in de nacht voor de ingang en gaan bij het licht worden de eerste sluis in; om vijf uur 's ochtends staat er al volk op het voordek.
Aan de Atlantische kant liggen de Gatunsluizen, drie trappen achter elkaar. Elke kolk loopt in acht tot tien minuten vol met vijfentwintig miljoen liter zoet water, dat puur op de zwaartekracht uit het meer komt: er zit geen pomp in het systeem.
Daarna volgt het Gatunmeer, dat bij de aanleg is ontstaan door de Chagres te stuwen en dat destijds het grootste kunstmatige meer ter wereld was. Er steken nog boomstronken boven water uit en op de eilanden leven brulapen.
Dan komt de Culebrasnede, waar het kanaal dwars door de waterscheiding is gegraven. Dit was het moeilijkste stuk: de wanden schoven telkens terug de geul in, en de aardverschuivingen zijn tot vandaag reden voor onderhoud.
Aan de Stille Oceaankant volgen Pedro Miguel en Miraflores, en daarna vaar je onder de Puente de las Américas door richting Panama-Stad, waarvan de skyline er als een klein Miami uitziet.
Wat een schip voor deze dag betaalt, loopt in de honderdduizenden dollars, afhankelijk van de grootte en het aantal hutten. Dat bedrag zit verwerkt in de prijs van de reis, en het is de reden dat een doorvaart nooit een goedkope week is.
De beste tijd voor een cruise door het Panamakanaal
Er zijn 10 maanden met vertrek. Het drukst is januari, en in mei ligt het aanbod stil.
Dat volgt het weer en de vloot. Van december tot april is het droge seizoen: zesentwintig tot tweeëndertig graden, hoge luchtvochtigheid en weinig regen. Dat is ook de periode waarin de schepen in het Caribisch gebied liggen.
Van mei tot november regent het, met een piek in oktober en november. Dat is hier geen bui van een half uur maar dagen achtereen; het kanaal draait dan wel door, want het heeft die regen nodig.
Dat laatste is de afgelopen jaren een echt probleem geworden. Bij droogte zakt het Gatunmeer, en omdat elke schutting zoet water naar zee laat lopen, beperkt de kanaalautoriteit dan het aantal doorvaarten en de diepgang. In 2023 en 2024 is dat gebeurd, met wachtrijen en aangepaste routes tot gevolg.
Voor een cruiseschip is dat minder ingrijpend dan voor de vrachtvaart: passagiersschepen hebben voorrangsafspraken. Toch is het verstandig om te weten dat een doorvaart geen natuurwet is en dat een reder in een droog jaar een route kan omleggen.
Waarom dit kanaal er ligt
De geschiedenis is onderdeel van de reis, omdat je onderweg langs de sporen ervan vaart.
De Fransen begonnen in 1881 onder leiding van Ferdinand de Lesseps, die het Suezkanaal had aangelegd. In Suez volstond een geul op zeeniveau door woestijnzand; in Panama stuitten ze op bergen, op een rivier die bij regen meters kon stijgen, en op gele koorts en malaria. Naar schatting stierven er twintigduizend arbeiders. Het bedrijf ging in 1889 failliet en sleepte honderdduizenden Franse spaarders mee.
De Verenigde Staten namen het werk in 1904 over, na de afscheiding van Panama van Colombia die door Washington werd gesteund. De doorbraak was medisch: door de muggen te bestrijden werd de sterfte teruggebracht, en door voor sluizen te kiezen in plaats van voor een geul op zeeniveau werd het werk uitvoerbaar. Het kanaal opende in augustus 1914, twee weken na het begin van de Eerste Wereldoorlog.
De kanaalzone bleef Amerikaans gebied tot de verdragen van 1977. Op 31 december 1999 droegen de Verenigde Staten het beheer over aan Panama, dat het sindsdien zelf exploiteert.
Die overdracht is te zien aan de opbrengsten. Het kanaal is nu goed voor een aanzienlijk deel van de staatsinkomsten, en de uitbreiding van 2016 is met een volksraadpleging goedgekeurd en uit eigen middelen en leningen betaald.
Wat je er verder omheen ziet
De aanlopen aan weerszijden bepalen of de reis meer is dan die ene dag.
Cartagena in Colombia is de mooiste haven van dit gebied: een ommuurde koloniale stad op de werelderfgoedlijst, met een fort dat nooit is ingenomen. Je loopt er vanaf de kade niet heen; het is twintig minuten met een taxi.
Limón in Costa Rica is de toegang tot het regenwoud. De excursies gaan naar kanalen waar je luiaards, kaaimannen en toekans ziet, of naar een bananenplantage.
Aruba en Curaçao zijn de Nederlandse namen op de route en zijn met hun stranden en met Willemstad een aangename tussenstop, ook omdat de taal er geen barrière is.
In Panama zelf zijn de resten van het oude Panamá Viejo te zien, dat in 1671 door de piraat Henry Morgan is verwoest, en de wijk Casco Viejo die daarna is gebouwd.
Neem voor de doorvaartdag zonnebrand, een hoed en water mee naar het dek. Het is negen graden ten noorden van de evenaar, er is aan bakboord noch stuurboord schaduw, en de meeste passagiers staan er zes uur of langer.
