Cruise Panama

Vijftien havens, en één daarvan is een kanaal

Er zijn 688 boekbare reizen die Panama aandoen, langs 15 havens. Colón draagt er 437, de vermelding Panamakanaal 175, Amador 122 en Panama-Stad 116.

Die tweede is geen haven maar een doorvaart. Bij 175 reizen staat het kanaal zelf als programmapunt op het schema: je gaat er doorheen en je komt er niet van boord. Dat is een zeedag met uitzicht, en voor veel passagiers de reden dat ze deze reis hebben geboekt.

De rest van de lijst is verdeeld over twee oceanen. Colón en Cristóbal liggen aan de Caribische kant, Amador en Balboa bij Panama-Stad aan de Grote Oceaan, en dat verschil van vijfentachtig kilometer kost een schip acht tot tien uur varen.

326 van de 688 reizen duren vijftien dagen of langer en 243 tien tot veertien. De goedkoopste begint bij €665 per persoon.

Wat er gebeurt als je erdoorheen vaart

De doorvaart duurt acht tot tien uur en bestaat uit drie stukken.

Vanaf de Caribische kant gaan de Gatunsluizen je in drie trappen zesentwintig meter omhoog. Dat is geen bijzaak: het kanaal ligt niet op zeeniveau maar over een kunstmatig meer heen, en dat meer ligt op die hoogte. Elke schutting laat ongeveer honderdduizend kubieke meter zoet water naar zee lopen, en dat water komt uit de regen die op het stroomgebied valt.

Daarna vaar je zesentwintig kilometer over het Gatunmeer, dat in 1913 is ontstaan door de Chagresrivier af te dammen. Er steken boomtoppen uit het water en er liggen eilanden die eigenlijk heuveltoppen zijn; op een daarvan zit een onderzoeksstation dat sinds 1923 het regenwoud bestudeert.

Het laatste stuk is de Culebrasnede, een geul die dwars door de waterscheiding is gegraven en waar tijdens de bouw voortdurend aardverschuivingen plaatsvonden. Daarna brengen de sluizen je in twee trappen weer omlaag naar de Grote Oceaan.

Sinds 2016 ligt er naast de oude sluizen een tweede stel voor grotere schepen. Welke van de twee je krijgt hangt af van de afmetingen van je schip; de oude sluizen zijn smaller en je ziet de muren dan op een paar decimeter langs je heen gaan, wat het spectaculairder maakt.

Ga vroeg aan dek. De doorvaart begint bij zonsopgang en het beste zicht heb je vanaf het voordek of vanaf een balkon aan de zijkant.

De bouw, en wat die heeft gekost

De Fransen begonnen er in 1881 aan onder leiding van Ferdinand de Lesseps, die het Suezkanaal had aangelegd. Zijn plan was een kanaal op zeeniveau, zonder sluizen, en dat bleek in dit terrein niet te doen.

Het project ging in 1889 failliet. Naar schatting twintigduizend arbeiders waren toen al overleden, vooral aan gele koorts en malaria, en in Frankrijk volgde een politiek schandaal over de financiering.

De Verenigde Staten namen het in 1904 over, met een ander ontwerp en met een aanpak van de ziekten die de doorslag gaf: de rol van muggen bij de overdracht was inmiddels bekend, en er werd op grote schaal drooggelegd en bestreden. Er stierven in die periode nog ruim vijfduizend mensen.

Het kanaal opende in augustus 1914, in de week dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. De Verenigde Staten hielden de kanaalzone tot 31 december 1999 in beheer; sindsdien is die van Panama.

Bij Miraflores staat een bezoekerscentrum met een uitkijkterras over de sluizen en een museum over die geschiedenis. Dat is vanaf Amador een halfuur rijden en het is de gangbare excursie als je aan de Pacifische kant ligt.

Twee steden aan twee oceanen

Panama-Stad heeft een skyline van glazen torens die je vanaf zee ziet liggen, en daaronder twee oudere lagen.

Casco Viejo is het koloniale centrum uit 1673, sinds 1997 werelderfgoed, met pleinen, kloosterruïnes en balkons met smeedwerk. Het is de laatste twintig jaar opgeknapt en er zitten nu restaurants en hotels.

Verder oostelijk liggen de ruïnes van Panamá Viejo, de oorspronkelijke stad uit 1519, die in 1671 door de Engelse kaper Henry Morgan is verwoest. Daarna is de stad op de huidige plek herbouwd, achter muren.

De schepen liggen bij Amador, op een dam die met steen uit de Culebrasnede is aangelegd en die vier eilandjes met het vasteland verbindt. Vanaf daar is het een kwartier naar de stad.

Colón aan de andere kant is een ander verhaal. De stad heeft een moeilijke reputatie en er wordt bezoekers afgeraden om er zelfstandig rond te lopen. Wat er is, is een terminal met winkels en een vrijhandelszone; de excursies vertrekken van de kade en gaan het gebied uit.

Wat je vanaf Colón wel kunt doen: de Gatunsluizen bekijken vanaf de kant, de fortificaties van Portobelo en San Lorenzo, allebei werelderfgoed, waar het Spaanse zilver werd verscheept, en het regenwoud van Soberanía met een kabelbaan door de boomtoppen.

De Guna en hun eilanden

San Blas staat met 34 aanlopen in de lijst en dat is een archipel van ruim driehonderd eilandjes voor de Caribische kust, waarvan er een kleine vijftig bewoond zijn.

Het gebied is zelfbestuurd door de Guna, die dat in 1925 met een opstand hebben afgedwongen. Ze hebben een eigen bestuur, eigen regels over grondbezit en beslissen zelf wie er aan land mag; er is geen hotelbouw toegestaan zoals elders.

Wat er te zien is: eilandjes van een paar honderd meter met palmen en zand, hutten van riet, en de mola, een textieltechniek waarbij lagen gekleurde stof over elkaar worden gelegd en weggesneden. Vrouwen dragen die als deel van hun kleding en verkopen ze ook.

Er wordt getenderd en alleen kleine schepen komen er. Bij deining gaat het niet door.

Aan de andere kant van het land, in de Golf van Chiriquí, liggen Isla Parida en het eiland Coiba, een voormalige strafkolonie die nu nationaal park en werelderfgoed is. Ook dat zijn ankerplaatsen voor kleine schepen.

Seizoen, en wanneer het regent

Januari telt 193 reizen, december 107 en februari 98. Mei en juli komen uit op nul.

Dat is een strak afgebakend seizoen en het volgt hier wel het weer. Panama ligt op negen graden noorderbreedte en kent geen zomer en winter maar een droge en een natte tijd. De droge loopt van half december tot april; de natte van mei tot november, met dagelijkse buien in de middag die in oktober en november hevig zijn.

Voor een doorvaart maakt dat minder uit dan je zou denken, want je zit aan boord. Voor de excursies naar het regenwoud en de eilanden maakt het wel uit.

Er is nog iets dat de laatste jaren meespeelt. Het kanaal draait op regenwater, en in droge jaren zakt het Gatunmeer zo ver dat er minder schepen per dag door mogen. In 2023 en 2024 is dat gebeurd en zijn er wachttijden ontstaan; cruiseschepen hebben voorrang boven vrachtvaart maar niet altijd genoeg.

De rederijen zijn Royal Caribbean International, MSC Cruises, Princess Cruises en Windstar Cruises, met Royal Caribbean op 103 reizen, MSC op 76 en Princess op 58. Er varen vijfentachtig verschillende schepen.

De vertrekhavens zijn Miami, Fort Lauderdale en Colón. Miami staat op 147, Fort Lauderdale op 96 en Colón op 79, met Los Angeles op 35: dat zijn de reizen die het kanaal in de andere richting doen.

Waar je op moet letten

• Bij 175 reizen is het kanaal een doorvaart en geen haven; je komt er niet van boord.
• Ga vroeg aan dek; de doorvaart begint bij zonsopgang en duurt acht tot tien uur.
• Colón en Panama-Stad liggen aan verschillende oceanen, acht uur varen uit elkaar.
• Loop in Colón niet zelfstandig rond; ga met een excursie of blijf aan boord.
• Van mei tot november regent het dagelijks, en dan vaart er ook vrijwel niets.
• Voor San Blas heb je een klein schip nodig en het kan bij deining vervallen.