Cruises vanuit Kolkata

Drie havens dragen de naam van deze stad en liggen tweehonderd kilometer verderop

Er komen 62 reizen langs in Kolkata en er vertrekken er 5. Er staan daarnaast drie records in het bestand die deze stadsnaam achter hun eigen naam dragen, en dat klopt bij geen van drieen.

Het duidelijkste geval is Murshidabad. Dat was tot 1757 de hoofdstad van Bengalen en het ligt honderdtachtig kilometer stroomopwaarts aan een zijarm van de Ganges; er is er maar een van.

Het record dat die naam draagt staat op tweeentwintig komma vijf noorderbreedte en achtentachtig komma drie oosterlengte, en dat is midden in deze stad. Honderddrieentachtig kilometer naast de plaats waar het over gaat.

Het tweede heet Khushbagh, en dat is de grafttuin van de laatste zelfstandige heerser van Bengalen, die bij Murshidabad ligt. Aan dat record hangen helemaal geen coordinaten.

Het derde heet Baranagar, en daar zijn wij voorzichtiger. Er bestaat werkelijk een voorstad van deze stad met die naam, en daar staat het record ook op; maar de plaats die op deze route wordt aangedaan is het dorp met de terracottatempels in het district Murshidabad, honderdtweeenzestig kilometer noordelijker.

Er is nog een vierde met hetzelfde probleem, zonder de stadsnaam erachter. Het record voor Matiari staat op zesentwintig graden noorderbreedte, tweehonderdtwaalf kilometer van het dorp waar de koperslagers zitten.

Wat je hiervan moet weten is dit: die namen op de kaart zeggen niets over waar je werkelijk komt. Ga af op het dagprogramma van de reis.

Elf havens, en het is een reis

Wij hebben nagekeken welke havens er op de reizen van deze pagina staan, en dat zijn er elf.

Acht daarvan staan op precies zesenzestig reizen. Dat is geen toeval maar het gevolg van iets eenvoudigs: er is hier maar een reis, en die wordt met een schip zesenzestig keer gevaren.

Alle drieenzestig boekbare reizen komen van dezelfde rederij, met hetzelfde schip. Zesenvijftig duren twaalf nachten en zeven vijftien, en zesenvijftig beginnen in Delhi.

Dat laatste is een label en geen kade. Delhi ligt dertienhonderd kilometer hiervandaan en er vaart daar niets; het staat er omdat de reis daar met een hotelverblijf en een vlucht begint.

Hetzelfde geldt voor Agra en Jaipur, die ook als haven in dit bestand staan. Wij hebben die drie daarom overgeslagen: het zijn landprogramma's, en een havenpagina erover zou onzin zijn.

Wat er werkelijk wordt gevaren is de Hooghly en de Bhagirathi, de westelijke arm van de Ganges, tussen deze stad en Farakka. Dat is de rivier waar de aanlegplaatsen aan liggen die wel echt zijn: Kalna, Matiari, Mayapur, Baranagar.

Bij geen van de drieenzestig reizen staat een prijs

Dat is de derde havenpagina waar de teller op nul staat, na de Gironde en Braubach.

De oorzaak is dezelfde. Alle drieenzestig reizen komen van een rederij die feedbreed bij geen van haar tweeduizend tweehonderddrieendertig reizen een bedrag meelevert.

Hier is dat vervelender dan elders, want er is geen tweede aanbieder om mee te vergelijken. Op deze rivier vaart in dit bestand een schip, en dat is van die rederij.

Je zult de prijs dus moeten opvragen. Reken erop dat dit geen goedkope reis is: het gaat om een klein schip met ruime hutten en een programma met gidsen erbij.

Er wordt 4 maanden per jaar vertrokken, met oktober als drukste. In de zomer vaart hier niets, want dan valt de moesson en staat de rivier te hoog en te snel.

Er staan bij deze reizen precies twee vaargebieden, Azie en India, en die kloppen allebei.

De stad die de Britten hebben gebouwd en weer hebben verlaten

Deze stad bestond in 1690 niet en was tweehonderd jaar later de tweede stad van het Britse rijk.

Een handelaar van de Oost-Indische Compagnie kocht toen het recht om aan deze rivier drie dorpen te gebruiken, en daar is een factorij ontstaan. In 1772 werd het de hoofdstad van Brits-Indie, en dat is het tot 1911 gebleven.

Wat daarvan staat is een centrum vol koloniale gebouwen in een schaal die je nergens anders in India ziet: een marmeren gedenkhal voor koningin Victoria in een park, een kathedraal, een hooggerechtshof naar het model van een Vlaams stadhuis, en straten met zuilengalerijen.

In 1911 is de hoofdstad naar Delhi verplaatst, en dat is het begin van de neergang geweest. Daarna kwam de deling van Bengalen in 1947, waarbij de stad in een paar jaar miljoenen vluchtelingen opnam uit het gebied dat Pakistan werd.

De stad heeft daarna decennia een reputatie van armoede gehad. Dat beeld klopt niet meer met wat je ziet, maar het is er ook niet uit verdwenen.

Wat het bezoeken waard is naast die gebouwen: de bloemenmarkt onder de oude brug, waar in de vroege ochtend tonnen bloemen worden verhandeld, en de wijk van de beeldenmakers waar het hele jaar godenbeelden van rivierklei worden geboetseerd voor het najaarsfeest.

De brug, de trams en de rivier

Over deze rivier ligt een stalen brug uit 1943 die zonder een enkele bout of klinknagel in het wegdek is gebouwd en waar dagelijks meer dan honderdduizend voertuigen en een veelvoud aan voetgangers overheen gaan.

Zij is gebouwd tijdens de oorlog, toen staal schaars was, en de constructie hangt aan twee pylonen zonder pijlers in het water, omdat de rivier bevaarbaar moest blijven. Zij geldt als een van de drukste bruggen ter wereld.

Deze stad had daarnaast tot voor kort het enige trambedrijf van India, dat sinds 1902 elektrisch reed. Het net is in de afgelopen jaren vrijwel geheel opgeheven en er rijdt nog een enkele lijn als bezienswaardigheid.

De rivier zelf is de reden dat de stad hier ligt en tegelijk haar probleem. Zij slibt dicht, en om haar bevaarbaar te houden is stroomopwaarts bij Farakka een dam gebouwd die water uit de hoofdstroom hierheen leidt; dat is tot vandaag een geschilpunt met Bangladesh.

Voor jou betekent dat dat het schip klein is en dat het getij het vaarschema bepaalt. De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Kalna, India, Mayapur, India, Mumbai, India en Jaipur, India. Wij hebben de afstanden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Drie havens met deze stadsnaam liggen tweehonderd kilometer verderop. Ga af op het dagprogramma.
• Delhi, Agra en Jaipur zijn geen havens maar het landprogramma bij dezelfde reis.
• Geen enkele reis heeft een prijs. Er is bovendien maar een aanbieder.
• In de zomer vaart hier niets. Dan valt de moesson.
• Het gaat om een schip. Alle reizen zijn dezelfde reis op een andere datum.
• Neem tijd voor de stad zelf. Die is groter en interessanter dan de rivier.