Cruises naar Matiari, West Bengal

De coordinaten staan tweehonderdtwaalf kilometer naast dit dorp

Er komen 62 reizen langs in Matiari, West Bengal en er vertrekt er geen enkele. De plaatsbepaling die aan dit record hangt, klopt niet.

Er staat zesentwintig komma nul graden noorderbreedte en achtentachtig komma nul oosterlengte. Dat ligt ver ten noorden van de rivier die op deze reis wordt gevaren, in een streek waar geen cruiseschip komt.

Dit dorp ligt op vierentwintig graden noorderbreedte aan de Bhagirathi, in het district Murshidabad. Het verschil is tweehonderdtwaalf kilometer.

Dat is de vierde verkeerde plaatsbepaling die wij op deze ene route tegenkomen. Drie andere aanlegplaatsen dragen de naam Kolkata terwijl zij honderdtachtig kilometer stroomopwaarts liggen, en bij een daarvan ontbreken de coordinaten helemaal.

Ter vergelijking: bij Kalna, dat op dezelfde reis wordt aangedaan, staat de plaatsbepaling wel goed. Het is dus niet zo dat de hele route scheef staat.

Wij zetten deze cijfers niet zelf recht, want dan zouden wij gegevens wijzigen die de leverancier heeft aangeleverd. Ga voor de volgorde van de dagen af op het programma van de reis.

Een dorp dat je hoort voordat je het ziet

Wat dit dorp is, hoor je vanaf het water: er wordt geklopt.

Vrijwel elk huishouden hier werkt in messing en klokkenbrons. Er wordt met de hand op geslagen tot er een kom, een schaal, een waterkruik of een bord van komt, en dat gebeurt in open werkplaatsen aan de straat waar je zo naar binnen kijkt.

Het geluid is daardoor overal. Tientallen hamers op metaal, in verschillende toonhoogten, van 's ochtends vroeg tot in de middag.

Het gaat om een ambacht dat generaties binnen dezelfde families blijft. Het smelten, het gieten van een ruwe schijf, het uitslaan, het polijsten: elk gezin doet vaak een van die stappen en niet het hele proces.

Dat maakt een bezoek hier anders dan een tempel of een paleis. Je loopt door een dorp waar wordt gewerkt, en de mensen die je ziet zijn niet voor jou aan het werk.

Koop je iets, dan is dat zwaar. Messing weegt, en een kom van een halve kilo is niet ongewoon.

Waarom dit ambacht aan het verdwijnen is

Dit dorp leefde van iets wat in elk Indiaas huishouden stond, en dat staat er niet meer.

Messing en klokkenbrons waren eeuwenlang het materiaal voor kookgerei, drinkbekers en offerschalen. Het gaat generaties mee, het is te repareren en het heeft in de hindoeistische eredienst een eigen plek.

Daarna kwamen roestvrij staal en kunststof, die lichter zijn, goedkoper en makkelijker schoon te maken. De vraag naar handgeslagen messing is daardoor in een halve eeuw grotendeels weggevallen.

Wat overblijft is werk voor tempels, voor bruidsuitzetten en voor bezoekers. Dat is minder dan het was en het loon is laag, en veel jongeren gaan naar de stad.

Dat maakt dit bezoek dubbel. Je ziet een ambacht in bedrijf, en tegelijk zie je waarom het waarschijnlijk niet nog twee generaties bestaat.

Wij vertellen dat erbij omdat het bij deze plek hoort. Een werkplaats is geen museum, ook al gaat het er soms zo aan toe.

Twintig kilometer verderop is India van eigenaar gewisseld

In de streek waar dit dorp ligt, is op 23 juni 1757 een veldslag geleverd die de loop van twee eeuwen heeft bepaald.

De heerser van Bengalen stond er met ongeveer vijftigduizend man tegenover een leger van de Oost-Indische Compagnie van nog geen drieduizend. Op papier kon dat niet misgaan.

Het is toch misgegaan, en niet door de wapens. De bevelhebber van het grootste deel van het leger was vooraf omgekocht en heeft zijn troepen laten staan, en na een regenbui waarin het buskruit van de ene partij nat werd en dat van de andere droog bleef, was het binnen enkele uren voorbij.

Die heerser is kort daarna gedood. Zijn graf ligt in een ommuurde tuin aan de overkant van de rivier, en dat is een van de plaatsen die op deze reis wordt aangedaan; in het bestand staat het onder de naam van Kolkata, honderdtachtig kilometer verderop.

Wat er daarna gebeurde is bekend: een handelsonderneming werd de facto bestuurder van Bengalen en daarna van een groot deel van het werelddeel. Het jaartal 1757 geldt als het begin van de Britse overheersing van India.

Het slagveld zelf is een veld met een gedenkzuil en verder weinig. De stad waar die heerser vandaan kwam, twintig kilometer hiervandaan, was destijds naar verluidt zo rijk als Londen en is nu een provinciestadje met ruines.

Praktisch

Alle drieenzestig boekbare reizen op deze pagina komen van dezelfde rederij en varen met hetzelfde schip. Zesenvijftig duren twaalf nachten en zeven vijftien.

Bij geen van die reizen staat een prijs. Dat ligt aan de rederij, die feedbreed bij geen van haar tweeduizend tweehonderddrieendertig reizen een bedrag meegeeft.

Er wordt 7 maanden per jaar gevaren, met oktober op vijftien als drukste maand en november en december op elf. Van april tot en met augustus vaart hier niets, want dan valt de moesson en staat de rivier te hoog.

Er is geen kade. Het schip legt aan de oever aan en je loopt over een plank het dorp in, en dat betekent ook dat het bij lage waterstand kan vervallen.

Reken op een uur tot anderhalf uur aan wal. Het dorp is klein en het gaat om het rondlopen, niet om een bezienswaardigheid.

De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Kolkata, India, Delhi, Agra, India en Jaipur, India. Wij hebben de afstanden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• De coordinaten in het bestand kloppen niet; die staan tweehonderdtwaalf kilometer noordelijker.
• Dit is een werkend dorp en geen museum. Vraag voordat je fotografeert.
• Geen enkele reis heeft een prijs. Dat ligt aan de rederij.
• Er is geen kade. Je loopt over een plank de oever op.
• Van april tot en met augustus vaart hier niets.
• Messing is zwaar. Houd daar rekening mee als je iets koopt.