Cruises naar Murshidabad, Kolkata

De naam van de verkeerde stad staat erachter

Er komen 62 reizen langs in Murshidabad, Kolkata en er vertrekt er geen enkele. De naam van dit record klopt maar half.

Er staat een stadsnaam achter die er niet hoort. Deze plaats ligt honderdtachtig kilometer stroomopwaarts van die stad, aan een andere arm van de rivier, en zij is nooit een deel of een voorstad ervan geweest.

Sterker: het is precies andersom. Toen deze plaats de hoofdstad van Bengalen was, bestond die andere stad nog niet of nauwelijks; zij is in 1690 door de Engelsen gesticht en heeft de rol van deze plaats pas later overgenomen.

De coordinaten volgen die verkeerde naam. Er staat tweeentwintig komma vijf noorderbreedte en achtentachtig komma drie oosterlengte, en dat ligt midden in die andere stad, honderddrieentachtig kilometer hiervandaan.

Er staan nog twee records met dezelfde onterechte toevoeging. Het een is de graftuin die aan de overkant van deze rivier ligt en dat heeft helemaal geen coordinaten; het ander is een dorp met terracottatempels in dit district.

Wij zetten dat niet zelf recht, want dan zouden wij gegevens wijzigen die de leverancier heeft aangeleverd. Ga voor de volgorde van de dagen af op het programma van de reis.

Een stad die naar verluidt zo rijk was als Londen

Deze plaats was in de eerste helft van de achttiende eeuw de hoofdstad van Bengalen, en Bengalen was toen een van de rijkste gebieden ter wereld.

Er werd zijde geweven, katoen, salpeter voor buskruit en suiker verhandeld, en er zat een muntslag. Een bestuurder van de Oost-Indische Compagnie heeft in die tijd geschreven dat deze stad even uitgestrekt, volkrijk en rijk was als Londen, met dit verschil dat er hier mensen woonden met veel meer vermogen dan enige inwoner van die stad.

Dat is een uitspraak van een partij die belang had bij overdrijving, en zij wordt sindsdien overal aangehaald. Wat er zeker van waar is: hier lag de macht en het geld van Bengalen, en niet aan de riviermond.

In 1757 is dat in een middag afgelopen. Twintig kilometer hiervandaan verloor de heerser van Bengalen een veldslag tegen een leger dat twintig keer kleiner was, omdat zijn eigen bevelhebber was omgekocht.

Wat volgde was geen plundering maar een leeglopen. Het bestuur verhuisde naar de nieuwe stad aan de riviermond, de handel volgde, en binnen enkele decennia was dit een provinciestad.

Wat je vandaag ziet is een stadje van ongeveer vierennegentigduizend inwoners tussen de resten van iets veel groters. Dat is de reden om hier te komen.

Duizend deuren, en achthonderd daarvan zijn nep

Het gebouw waar iedereen voor komt staat aan de oever en het is in 1837 opgeleverd.

Het is een paleis in Europese stijl, met een gevel van tachtig meter, een bordes met zuilen en een trap van drieentwintig treden. Het is ontworpen door een Britse ingenieur voor de toenmalige heerser, die toen allang geen macht meer had maar wel een toelage.

De naam betekent duizend deuren, en dat getal klopt ongeveer: er zijn er ruim duizend. Het opmerkelijke is dat een groot deel daarvan blind is, alleen een deurpost en een paneel in de muur, zonder opening erachter.

De reden die daarvoor wordt gegeven is dat een indringer daardoor niet wist welke deur echt was en zich zou verraden. Of dat werkelijk zo is bedoeld weten wij niet; het is het verhaal dat er in ieder geval bij wordt verteld.

Binnen zit nu een museum met wapens, portretten, meubels en een bibliotheek. Er staat een kroonluchter die volgens de gids na die in Buckingham Palace de grootste ter wereld is.

Naast het paleis staat een moskee in Italiaanse stijl met een klok erop, en daarachter een terrein met paardenstallen en een oude schatkamer. Reken op twee uur voor het geheel.

Wat er verder ligt, en de zijde

Aan de overkant van de rivier ligt een ommuurde tuin met de graven van de verslagen heerser en zijn familie.

Dat is een stille plek met cipressen en een lage muur, en zij wordt door de nazaten nog onderhouden. Het contrast met het paleis aan de andere oever is scherp: aan de ene kant een paleis dat de Britten voor hun stroman lieten bouwen, aan de andere kant het graf van de man die zij hebben laten vermoorden.

Buiten de stad staat een grote moskee uit 1723 met een verhoogd plein en cellen voor koranleerlingen, en er ligt een vijver met een tuinpaleis dat destijds als vergaderplek diende.

Deze streek is daarnaast bekend om een soort zijden sari waarin hele taferelen zijn geweven: op de brede rand staan mensen, rijtuigen, boten en soms ook stoomtreinen, in kleine figuurtjes. Dat weefwerk kost maanden en het is er nog te zien en te kopen.

De zijderupsteelt in dit district gaat terug tot voor de Britse tijd en zij is een van de redenen dat deze stad rijk werd. Er zijn nog werkplaatsen waar het weefgetouw met de hand wordt bediend.

De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Kolkata, India, Delhi, Agra, India en Jaipur, India. Wij hebben de afstanden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Praktisch

Alle drieenzestig boekbare reizen komen van dezelfde rederij en varen met hetzelfde schip, en bij geen enkele staat een prijs.

Zesenvijftig duren twaalf nachten en zeven vijftien. Er wordt 7 maanden per jaar gevaren, met oktober op vijftien als drukste maand en april tot en met augustus op nul.

Er is geen kade. Het schip meert aan de oever en je gaat met een riksja of een busje naar het paleis, ongeveer een kwartier.

Dit is een van de langere landgangen op deze reis, want er is hier meer te zien dan in de dorpen ertussen. Trek makkelijke schoenen aan; het paleisterrein is uitgestrekt en er is weinig schaduw.

Waar je op moet letten

• De naam en de coordinaten kloppen niet. Dit ligt honderdtachtig kilometer van de stad in de naam.
• Dit is de langste landgang van de reis. Reken op twee uur bij het paleis.
• Geen enkele reis heeft een prijs. Dat ligt aan de rederij.
• Van april tot en met augustus vaart hier niets.
• De graftuin ligt aan de overkant en staat in het bestand onder weer een andere naam.
• Neem water mee. Er is op het terrein weinig schaduw.