Cruise Sint-Helena

Eén gebied, drie eilandgroepen, duizenden kilometers ertussen

Er zijn 40 boekbare reizen die dit gebied aandoen, langs 5 vermeldingen, en die liggen niet bij elkaar in de buurt.

Tristan da Cunha staat op 22 reizen en Nightingale Island op 18; die twee liggen in de zuidelijke Atlantische Oceaan, ongeveer halverwege tussen Zuid-Amerika en Zuid-Afrika. Jamestown op Sint-Helena staat op 15 reizen en ligt tweeduizend achthonderd kilometer noordelijker. Gough Island staat op 1.

Het is één Brits overzees gebied met één gouverneur, en dat is de enige reden dat ze in dezelfde lijst staan. Wie hier boekt, moet dus kijken welk eiland er op de route staat, want dat maakt voor de reis alles uit.

Alle 40 reizen duren vijftien dagen of langer, en dat kan niet anders: dit ligt op de trans-Atlantische trajecten. De goedkoopste begint bij €3.579 per persoon; er varen elf schepen en de vertrekhavens zijn Ushuaia, Kaapstad en Miami, met Ushuaia op 12 en Kaapstad op 9.

Het eiland waar Napoleon is gestorven

Sint-Helena is een vulkanische rots van honderdtwintig vierkante kilometer met ongeveer vierduizend inwoners, en de reden dat de naam bekend is, woonde er zes jaar.

Na Waterloo koos Groot-Brittannië deze plek voor Napoleon omdat hij er niet weg kon. Hij kwam in oktober 1815 aan en stierf er in mei 1821, achtenveertig jaar oud, in Longwood House op de hoogvlakte.

Dat huis is nog altijd Frans grondgebied, net als het oorspronkelijke graf in de vallei. Frankrijk kocht ze in 1858 en er zit een Franse consul die ze beheert; het huis is ingericht zoals het was, met zijn veldbed, zijn boeken en de kaartentafel.

Het graf is leeg. Zijn stoffelijk overschot is in 1840 opgehaald en naar Parijs gebracht, waar het in de Invalides ligt; de grafsteen hier bleef zonder naam, omdat de Britten en de Fransen het niet eens werden over wat erop moest.

Jamestown zelf ligt in een spleet tussen twee kliffen, een straat breed. Aan het einde daarvan begint Jacob's Ladder, een trap van zeshonderdnegenennegentig treden recht tegen de rotswand op, aangelegd in 1829 als helling voor een goederenbaan. Wie bovenkomt krijgt een oorkonde.

In de tuin van het gouvernementsgebouw loopt Jonathan, een reuzenschildpad die rond 1832 op het eiland is aangekomen en toen al volwassen was. Hij is daarmee het oudste bekende levende landdier ter wereld en hij staat op het muntgeld.

De vliegveldbouw en wat die veranderde

Tot 2017 was er maar één manier om op Sint-Helena te komen: met een schip vanuit Kaapstad, vijf dagen varen.

Dat schip, de RMS St Helena, was een van de laatste postschepen ter wereld die die naam nog droeg, en het voer tot 2018 op een vaste dienstregeling. Wie het eiland uit wilde, wachtte tot het aankwam.

Groot-Brittannië heeft daarom een vliegveld laten bouwen, dat in 2016 klaar was en dat meteen een probleem bleek te hebben: de wind. Boven de landingsbaan staan door de vorm van de kliffen valwinden die grote vliegtuigen niet aankunnen, en de openingsvlucht is afgeblazen.

Er wordt sinds 2017 gevlogen met een kleiner toestel, vanuit Johannesburg, één keer per week. De bouw heeft rond de driehonderd miljoen pond gekost en de discussie over het nut ervan is op het eiland nooit helemaal verstomd.

Wat het wel heeft opgeleverd: bereikbaarheid voor zorg, voor familiebezoek en voor een klein aantal toeristen. De cruiseschepen die langskomen, ankeren op de rede en tenderen; er is geen kade voor zeeschepen en de branding bepaalt of het doorgaat.

Wat er verder op het eiland is: nevelbos op de hoge kam met plantensoorten die nergens anders voorkomen, forten uit de tijd van de Oost-Indische Compagnie, en een begraafplaats met Boerenkrijgsgevangenen die hier tussen 1900 en 1902 waren geïnterneerd.

De afgelegenste bewoonde plek ter wereld

Tristan da Cunha telt ongeveer tweehonderdveertig inwoners en het dichtstbijzijnde bewoonde land ligt op ruim tweeduizend kilometer.

Er is één nederzetting en die heet Edinburgh of the Seven Seas; de bewoners noemen het gewoon de Settlement. Er is geen vliegveld en er is geen haven; de verbinding met de buitenwereld gaat met een handvol scheepsreizen per jaar vanuit Kaapstad, zes dagen varen.

Alle inwoners dragen een van zeven achternamen, die teruggaan op de mannen die zich hier vanaf 1816 vestigden. Het land is gemeenschappelijk bezit; niemand van buiten kan grond kopen en zich vestigen kan alleen met instemming van de eilandraad.

Iedereen heeft een aardappelveld op een vlakte een eind buiten het dorp, en die velden dragen namen. Er wordt vee gehouden met een maximum per gezin, zodat niemand de weidegrond kan overbelasten.

In oktober 1961 barstte de vulkaan uit, vlak achter het dorp. De hele bevolking is geëvacueerd naar Engeland, waar ze twee jaar hebben gewoond; toen er in 1963 mocht worden gestemd over terugkeer, koos vrijwel iedereen daarvoor. Dat verhaal is in Engeland destijds groot nieuws geweest.

Voor een cruiseschip is dit een van de moeilijkste aanlopen die er zijn. Er is alleen een klein havenhoofd voor vissersboten, de deining is er vrijwel altijd, en aanlanden lukt bij minder dan de helft van de pogingen. Als het niet lukt, vaart het schip langs de kust en komen de eilandbewoners soms met een boot langszij.

De eilanden waar niemand woont

Nightingale Island staat op 18 reizen en dat is geen aanlanding maar een tocht met rubberboten langs de kust.

Het is een eiland van vier vierkante kilometer, dertig kilometer van Tristan, waar naar schatting miljoenen zeevogels broeden. Er zit een eigen vinkensoort die alleen hier voorkomt, en de grote pijlstormvogels vliegen er in dichte zwermen boven het water.

Gough Island, dat op 1 reis staat, ligt nog eens vierhonderd kilometer zuidelijker. Er is alleen een weerstation met een handvol mensen die er een jaar zitten, en het eiland staat samen met de andere op de Werelderfgoedlijst als een van de minst aangetaste eilandsystemen ter wereld.

Daar speelt wel een probleem dat veel aandacht heeft gekregen. Er zijn in de negentiende eeuw muizen aan land gekomen die zich hebben aangepast: ze zijn groter geworden en vallen 's nachts kuikens van albatrossen aan die vele malen zwaarder zijn dan zijzelf. Er is een grootschalige poging gedaan om ze uit te roeien, en die is niet volledig geslaagd.

Op deze eilanden broedt de tristanalbatros, waarvan er nog maar enkele duizenden zijn en die vrijwel alleen hier nestelt. De uitkomst van die strijd bepaalt of die soort blijft bestaan.

Aanlanden op Gough mag niet zonder vergunning, en die wordt zelden gegeven. Wat je krijgt is een vaart eromheen.

Seizoen en praktische zaken

Maart telt 19 reizen, januari 7 en februari 4. Augustus, september, november en december komen alle vier uit op nul.

Dat volgt de trans-Atlantische verplaatsingen: de schepen die in de zuidelijke zomer bij Antarctica en Zuid-Amerika hebben gevaren, steken in maart over naar Afrika en Europa en nemen deze eilanden mee.

Het weer op Sint-Helena is subtropisch en mild, vijftien tot zesentwintig graden, met wind. Op Tristan is het koeler en ruwer: acht tot achttien graden, met regen op de meeste dagen en wind die er vrijwel altijd staat.

Neem een winddichte jas mee, ook als de rest van je reis in de tropen ligt. Voor Tristan geldt bovendien dat je laarzen soms worden gecontroleerd op zaden, want ook hier wordt de invoer van planten en dieren tegengegaan.

Er is op Sint-Helena een eigen pond dat gelijk staat aan het Britse; het Britse pond wordt gewoon aangenomen. Pinnen kan er beperkt en er is één bank; neem contant geld mee.

Op Tristan is er één winkel en betaal je contant. Wat er wordt verkocht zijn postzegels, munten en breiwerk; dat zijn de inkomsten van de gemeenschap, naast de kreeftenvisserij.

Er is geen visum nodig, wel een aanmelding die de rederij regelt. De rederijen zijn Seabourn, Azamara Cruises, SwanHellenic en Hapag-Lloyd Cruises.

Waar je op moet letten

• Kijk welk eiland op je route staat; Sint-Helena en Tristan liggen bijna drieduizend kilometer uit elkaar.
• Aanlanden op Tristan lukt vaak niet; reken erop dat het kan vervallen.
• Overal wordt getenderd; er is nergens een kade voor zeeschepen.
• Neem contant geld mee; pinnen kan nauwelijks.
• Jacob's Ladder is zeshonderdnegenennegentig treden.
• Alle reizen duren vijftien dagen of langer.