Cruise Portugal

Drie Portugallen, met elk een eigen seizoen

Er zijn 3.316 boekbare reizen die Portugal aandoen, langs 34 havens. Dat land valt in drie delen uiteen die niet alleen ergens anders liggen, maar ook in verschillende maanden van het jaar worden bevaren.

Het vasteland is het eerste. Lissabon staat op 1.762 aanlopen en Porto op 1.224. Die havens komen voor op reizen langs de Atlantische kust, tussen Noord-Europa en de Middellandse Zee of de Canarische Eilanden.

De eilanden zijn het tweede. Madeira telt 1.331 aanlopen en Ponta Delgada op de Azoren 240. Ze liggen allebei midden in de oceaan, ver van het vasteland, en horen bij heel andere routes.

De Douro is het derde en het meest eigen. Regua staat op 828 aanlopen, Pinhão op 816, Pocinho op 577 en Barca d'Alva op 530. Dat zijn rivierhavens diep in het binnenland, en ze staan op reizen die in Porto beginnen.

Die derde categorie verklaart iets wat anders vreemd oogt: Porto is met 726 vertrekken de grootste vertrekhaven van het land, groter dan Lissabon met 376. Dat komt niet door de zeecruises maar doordat elke Dourocruise daar begint.

De Douro: de rivier waar de wijn vandaan komt

De Douro ontspringt in Spanje en is bijna negenhonderd kilometer lang. Het Portugese deel was eeuwenlang onbevaarbaar door stroomversnellingen; pas met de bouw van vijf stuwdammen met sluizen, in de tweede helft van de vorige eeuw, werd het een vaarweg. De sluis bij Carrapatelo overbrugt vijfendertig meter en is daarmee een van de diepste van Europa.

Wat je onderweg ziet is het Alto Douro, sinds 2001 werelderfgoed. Het is het oudste afgebakende wijngebied ter wereld: de grenzen werden in 1756 vastgelegd om te voorkomen dat er iets anders als port werd verkocht. De hellingen zijn met de hand in terrassen gehakt, in leisteen, en lopen honderden meters omhoog vanaf het water.

Régua is het centrum van dat gebied. Pinhão is het bekendste dorp, met een station waarvan de wachtruimte helemaal met blauwe tegels is bekleed die de wijnoogst uitbeelden. Barca d'Alva ligt tegen de Spaanse grens; daar keren de schepen om.

Het seizoen is scherp begrensd. In januari en februari vaart er niets, en september en oktober zijn met 135 en 158 aanlopen in Régua de drukste maanden. Dat is de vindima, de oogst, wanneer er in de dorpen wordt geplukt en in sommige quintas nog met de voeten wordt getreden.

De schepen zijn klein, want de sluizen zijn smal: reken op honderd tot honderdvijftig passagiers. En de reis is duur in verhouding tot de lengte, want het is een nichemarkt met weinig plaatsen.

Madeira is een winterbestemming

Madeira telt in januari 191 aanlopen, in maart 217 en in december 193. In juli en augustus zijn dat er zes. Dat is hetzelfde patroon als bij de Canarische Eilanden, en om dezelfde reden: het eiland ligt ver naar het zuiden en houdt in de winter twintig graden, terwijl het in de zomer niet warmer is dan de Middellandse Zee.

December springt eruit met 193 aanlopen, en dat heeft een specifieke oorzaak. Funchal ligt als een amfitheater rond de baai, en het vuurwerk op oudejaarsavond wordt vanaf tientallen punten tegelijk over die hele kom afgestoken. Er liggen dan schepen voor anker die er speciaal voor komen.

Overdag is het eiland vooral steil. Van de kade loop je zo de oude stad in, maar de rest ligt hoger: Monte, waar je met de kabelbaan heen gaat en met een rieten slee bergafwaarts terug, en de bergtoppen rond de achttienhonderd meter.

Wat Madeira eigen is, zijn de levadas: smalle waterkanalen die vanaf de zeventiende eeuw in de rotsen zijn gehakt om regenwater van het natte noorden naar het droge zuiden te brengen. Er ligt ruim tweeduizend kilometer van, met een pad ernaast, en die paden zijn nu de wandelroutes van het eiland.

De Azoren staan op de oversteek

Ponta Delgada telt 240 aanlopen, en de verdeling over het jaar is opmerkelijk: 54 in april, 42 in maart, 41 in oktober en 39 in november, maar nul in juni en vier in augustus.

Dat is niet het seizoen van de eilanden zelf maar van de oceaan. De Azoren liggen halverwege tussen Europa en Amerika, en in het voorjaar varen de schepen van de Caribische Zee terug naar Europa terwijl ze in het najaar de andere kant op gaan. Op zo'n overtocht is dit de enige plek om te stoppen.

Wie hier komt, komt dus met een reis van twee weken of langer waarvan het grootste deel zeedagen zijn. Aan wal wachten kratermeren, warmwaterbronnen en de kans op walvissen: rond de eilanden zijn meer dan twintig soorten waargenomen.

Lissabon en Porto: wat een dag daar oplevert

De twee grote steden liggen allebei aan een rivier, en dat scheelt tijd ten opzichte van de meeste Zuid-Europese havens.

In Lissabon liggen de terminals aan de Taag, tussen de wijken Alfama en Santa Apolónia, en je loopt in een kwartier de oude stad in. Dat is de wijk die de aardbeving van 1755 overleefde, met steile straatjes waar tram 28 doorheen kruipt.

De rest van de stad is grotendeels ná die aardbeving gebouwd, in een rechthoekig raster met aardbevingsbestendige houten skeletten in de muren, een van de eerste keren dat er zo werd gebouwd. Belém, met de toren en het klooster van Jerónimos, ligt zes kilometer westelijk: een halfuur met de tram.

Het aanbod in Lissabon volgt de kalender van de doorvaarten: oktober telt 287 aanlopen en september 254, tegen 36 in februari. Dat zijn de maanden waarin de vloot naar het zuiden trekt.

In Porto ligt de zeeterminal in Leixões, negen kilometer van het centrum, dus daar is een bus of taxi nodig. De rivierschepen vertrekken juist middenin, in Vila Nova de Gaia aan de overkant van de Douro, waar de porthuizen hun kelders hebben.

Dat onderscheid is bij het boeken belangrijk: een zeecruise die Porto aandoet, legt aan in Leixões; een Dourocruise begint aan de kade in de stad.

Wat het kost, en waarom dat hoger ligt

De goedkoopste reis begint bij €399 per persoon, en dat is het hoogste startbedrag van de grote bestemmingen. Dat komt door de samenstelling van het aanbod: 1.347 van de 3.316 reizen duren tien tot veertien dagen en 834 vijftien dagen of langer.

Portugal ligt namelijk zelden op een weekrondje. Het is een aanloophaven op een lange route, of het is een Dourocruise, en allebei kosten ze meer dan zeven dagen Middellandse Zee.

De rederijen zijn MSC Cruises, AmaWaterways, AIDA en Costa Cruises. Anders dan bij de andere Europese landen is er geen enkele die domineert: MSC staat op 463 reizen, Uniworld op 312 en AIDA op 263. Uniworld is een riviermaatschappij, en dat is meteen zichtbaar in het aanbod: 529 van de reizen zijn riviercruises.

Er varen 188 verschillende schepen op deze routes, meer dan bij landen met een groter aanbod. Dat past bij een bestemming die veel schepen één keer aandoen in plaats van dat een handvol er wekelijks rondjes vaart.

Waar je op moet letten

• De Douro vaart niet in de winter. Januari en februari zijn leeg; september en oktober zijn de oogstmaanden.
• Madeira is juist een winterbestemming: in juli zes aanlopen, in maart tweehonderdzeventien.
• Porto is de grootste vertrekhaven, maar dan voor de rivier en niet voor de zee.
• De Azoren zitten op een oversteek. Reken op veel zeedagen.
• Dourocruises varen met kleine schepen, honderd tot honderdvijftig passagiers, want de sluizen zijn smal.
• Lissabon en Porto liggen allebei aan de rivier, op loopafstand of een korte rit van het centrum.