Cruise Isle of Man

Een parlement dat al meer dan duizend jaar zit

Er zijn 69 boekbare reizen die het eiland Man aandoen, langs 3 vermeldingen. Douglas, de hoofdstad, staat op 53 reizen en een algemene vermelding op 9; daarnaast staat de Calf of Man op 34 reizen, en dat is geen haven maar een onbewoond rotseiland aan de zuidwestpunt waar expeditieschepen met rubberboten langsgaan.

Dit is net als Guernsey en Jersey een bezitting van de Britse kroon: geen deel van het Verenigd Koninkrijk, geen lid van de Europese Unie, met een eigen parlement, eigen belastingen en eigen postzegels.

Dat parlement heet Tynwald en het is de reden dat dit eiland in elk staatkundig handboek staat. Het is in de tiende eeuw door de Noormannen ingesteld en heeft sindsdien onafgebroken vergaderd, wat het tot het oudste doorlopend functionerende parlement ter wereld maakt.

43 van de 69 reizen duren vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €1.666 per persoon; er varen vijftien schepen en Seabourn staat op 34 reizen, wat precies overeenkomt met het aantal keren dat de Calf of Man in het programma staat.

Wetten die worden voorgelezen op een heuvel

Er is één dag per jaar waarop dat parlement niet in het gebouw zit maar buiten staat.

Op 5 juli komt Tynwald bijeen op een kunstmatige heuvel bij St John's, in de open lucht. De heuvel heeft vier terrassen, er ligt een pad van de kerk naartoe dat met biezen wordt bestrooid, en de leden nemen plaats naar rangorde.

Wat daar gebeurt is geen folklore. Elke wet die het afgelopen jaar is aangenomen wordt daar hardop voorgelezen, in het Manx en in het Engels, en een wet die niet binnen achttien maanden op die heuvel is afgekondigd vervalt.

Daarna mag iedere inwoner een klacht of een verzoek indienen door naar voren te stappen. Dat recht bestaat nog en er wordt gebruik van gemaakt.

Die taal waarin wordt voorgelezen is bijna verdwenen geweest. De laatste spreker die het Manx van huis uit had, stierf in 1974; sindsdien is de taal opnieuw opgebouwd uit opnames en geschriften, en er is nu een basisschool waar het onderwijs volledig in het Manx gaat.

Het wapen van het eiland is een driebeen: drie in harnas gestoken benen die om een middelpunt draaien, met een spreuk die erop neerkomt dat het ding overeind blijft hoe je het ook gooit. Je ziet het op de vlag, op de munten en op de bierviltjes.

De race die de wegen afsluit

Mei is met 20 reizen de drukste maand van dit aanbod, en juni volgt met 16. Dat is precies de periode waarin het eiland niet normaal functioneert.

Sinds 1907 wordt hier de Tourist Trophy gereden, een motorrace over gewone openbare wegen. Het parcours is bijna eenenzestig kilometer lang, loopt van Douglas over de berg Snaefell en terug, en gaat door dorpen, langs muurtjes en over stoepranden.

De snelste ronde ligt boven de tweehonderdtwintig kilometer per uur gemiddeld, over wegen waar je normaal boodschappen doet. Het is daarmee ook een van de gevaarlijkste sportevenementen die er bestaan: sinds het begin zijn er meer dan tweehonderdvijftig deelnemers omgekomen.

De race wordt eind mei en begin juni verreden, met daarvoor een week aan trainingen. Tijdens die sessies gaan de wegen dicht en is de halve zuidoosthelft van het eiland afgesloten; de veerboten zitten vol, de hotels zijn maanden vooruit volgeboekt en er staan tienduizenden bezoekers op het eiland.

Wat dat voor een havendag betekent: als je aanloop in die periode valt, kom je op een eiland dat op één ding is ingesteld. Dat kan geweldig uitkomen als je van motoren houdt en zeer ongelukkig als je een rustig kasteelbezoek had gepland, want een excursie kan door wegafsluiting niet doorgaan.

Vraag het aan de excursiebalie na. Buiten die weken is de bergweg over de Snaefell overigens een van de weinige wegen in Europa zonder maximumsnelheid.

Stoomtreinen, een waterrad en een berg

Voor wie niets met motoren heeft is dit eiland vooral een verzameling werkend negentiende-eeuws vervoer.

Vanaf Douglas rijdt sinds 1874 een smalspoorlijn met stoomlocomotieven naar het zuiden. Vanaf de andere kant van de boulevard vertrekt de Manx Electric Railway uit 1893 naar het noorden, met rijtuigen die uit dat jaar stammen en nog gewoon dienstdoen.

Halverwege die lijn kun je overstappen op de Snaefell Mountain Railway uit 1895, die je naar de top van de enige berg van het eiland brengt, zeshonderdtwintig meter hoog. Bij helder weer zie je van daar zes koninkrijken: Man zelf, Engeland, Schotland, Wales, Ierland en de hemel; dat laatste is een grap die elke gids maakt en de eerste vijf kloppen.

Over de promenade van Douglas rijdt bovendien een paardentram die sinds 1876 in bedrijf is. Die is meermaals met opheffing bedreigd en telkens gered.

Bij Laxey staat het Grote Waterrad, in 1854 gebouwd om water uit de loodmijnen te pompen. Het heeft een doorsnede van tweeëntwintig meter, is daarmee het grootste werkende waterrad ter wereld, en je kunt naar het platform bovenop klimmen.

Verder zijn er twee kastelen die het bekijken waard zijn: Castle Rushen in Castletown, dat vrijwel gaaf uit de middeleeuwen is overgeleverd, en Peel Castle op een eilandje aan de westkust, waar Vikingen begraven liggen.

Een eiland dat zichzelf als natuurgebied heeft aangemeld

De Calf of Man, die op een derde van dit aanbod staat, is een eiland van tweehonderdvijftig hectare voor de zuidwestpunt.

Er wonen geen mensen behalve twee vogelwachters in het seizoen. Er is sinds 1959 een vogelobservatorium en het eiland is vooral bekend om de pijlstormvogel die naar deze plek is vernoemd; die kolonie was door ratten vrijwel verdwenen en is na een bestrijdingsprogramma teruggekomen.

Ertussen ligt een zeestraat met een stroming die tot acht knopen loopt. Daarom varen de expeditieschepen er met rubberboten langs in plaats van aan te landen, en gaat dat alleen bij rustige zee door.

Wat je er ziet: zeehonden op de rotsen, jan-van-genten, en in de zomer reuzenhaaien, die hier met open bek plankton zeven en tot tien meter lang worden. De wateren rond het eiland zijn daar een van de betrouwbaarste plekken van Europa voor.

Het hele eiland Man is in 2016 door Unesco aangewezen als biosfeergebied, als eerste gebied waarbij een heel land binnen de aanwijzing viel. Dat is deels erkenning en deels beleid: er wordt sindsdien gestuurd op landbouw, visserij en bouw die daarbij passen.

Uit dat landschap komen twee dieren die je nergens anders zo tegenkomt. De Manxkat wordt zonder staart geboren, door een erfelijke eigenschap die op dit afgesloten eiland is blijven bestaan, en het Loaghtan-schaap heeft vier of soms zes hoorns en een bruine vacht.

Seizoen en praktische zaken

Mei telt 20 reizen, juni 16 en augustus 8. Van oktober tot en met februari komt de teller op nul.

De vertrekhavens zijn Lissabon, Belfast en Ushuaia, met Lissabon op 10 en Belfast op 9. Dat het eiland ook op reizen vanaf Ushuaia staat, komt doordat een expeditieschip het op de lange noordwaartse reis meeneemt.

Het weer is koel en wisselvallig, met achttien tot twintig graden in de zomer en veel wind. Er valt minder regen dan op de Ierse westkust maar het kan op één dag alle kanten op.

Douglas heeft een aanlegkade voor veerboten; een deel van de cruiseschepen ligt op de rede en tendert. Bij wind uit het oosten kan die aanloop vervallen, want de baai ligt naar die kant open.

Er is een eigen pond dat een op een aan het Britse gelijk is en dat je in Engeland niet kwijtraakt. Britse ponden worden hier gewoon aangenomen; geef het Manxe geld uit voor je vertrekt.

Nederlanders hebben geen visum nodig en de landstaal is Engels. Dit is geen EU-gebied, dus je telefoon valt terug op buitenlandtarief.

De rederijen zijn Seabourn, Azamara Cruises, Silversea Cruises en Windstar Cruises.

Waar je op moet letten

• Kijk of je aanloop in de TT-weken valt; dan gaan wegen dicht.
• De Calf of Man is geen aanlanding maar een tocht met rubberboten.
• Een deel van de schepen tendert; bij oostenwind kan het vervallen.
• Geen EU: roaming op buitenlandtarief.
• Geef Manxe ponden hier uit; elders worden ze geweigerd.
• Van oktober tot en met februari vaart er niets.