Cruise Jersey

Vier namen voor één aanlegplaats

Er zijn 34 boekbare reizen die Jersey aandoen, langs 4 vermeldingen. Dat zijn geen vier havens: St Helier staat op 32 reizen, een Franse schrijfwijze van dezelfde plaats op 4, en er staan nog twee algemene vermeldingen bij.

Dat Engelse en Franse namen door elkaar lopen is hier geen slordigheid van de feed maar een eigenschap van het eiland. De twaalf parochies dragen Franse namen, het recht is eeuwenlang in het Frans gevoerd, en tot in de negentiende eeuw was dat de bestuurstaal.

Jersey ligt dan ook dichter bij Frankrijk dan bij Engeland: tweeëntwintig kilometer tot Normandië en ruim honderddertig tot de Engelse kust. Net als Guernsey is het een bezitting van de Britse kroon en geen deel van het Verenigd Koninkrijk of van de Europese Unie.

19 van de 34 reizen duren tien tot veertien dagen en 18 vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €3.660 per persoon; er varen vijftien schepen en de rederijen zijn Regent Seven Seas Cruises, Oceania Cruises, Seabourn en Hapag-Lloyd Cruises, met Regent op 11 reizen.

Een eiland dat bij eb groeit

Het getijverschil rond dit eiland loopt op tot twaalf meter, en dat hoort tot de grootste ter wereld.

Wat dat betekent is niet alleen een hoge en lage waterstand. Bij springtij valt er zoveel bodem droog dat het oppervlak van het eiland met ongeveer een derde toeneemt: rotsplaten, geulen en zandbanken die zes uur later weer onder water staan.

Er worden wandelingen over die drooggevallen bodem georganiseerd, met een gids, naar rotsen die je vanaf het land ziet liggen. Dat is niet iets om zelf te doen; het water komt sneller terug dan je loopt en de geulen vullen zich achter je.

Voor een cruiseschip heeft dat gevolgen. St Helier heeft een haven voor veerboten, en cruiseschepen ankeren op de rede en tenderen; bij deining of harde wind vervalt dat. Het getij bepaalt bovendien op welk moment de tender bij de steiger kan.

Aan de rand van de haven ligt Elizabeth Castle, een fort op een eilandje dat bij laag water over een dam te belopen is en bij hoog water met een amfibievoertuig wordt bediend. Kijk voordat je gaat hoe laat het water terugkomt.

Aan de zuidwestpunt staat de vuurtoren van La Corbière op een rots, ook met een dam die twee keer per dag verdwijnt. Er gaat een sirene af voordat het water komt.

Vijf jaar bezetting en de tunnels

Ook dit eiland is in de Tweede Wereldoorlog door Duitsland bezet, als enig Brits grondgebied samen met de andere Kanaaleilanden.

Londen besloot in juni 1940 dat de eilanden niet te verdedigen waren en trok zich terug. Een deel van de bevolking is geëvacueerd, de rest bleef, en er kwam vijf jaar Duits bestuur met avondklok, rantsoenering en verplichte registratie.

Hitler liet het eiland volbouwen met bunkers, geschutstellingen en uitkijktorens, waarvan een groot deel er nog staat. Het bekendste is een stelsel van tunnels in de heuvels bij St Lawrence, uitgehakt door dwangarbeiders uit heel Europa, waaronder veel Russen en Spanjaarden.

Die tunnels waren bedoeld als ondergronds munitiedepot en zijn tegen het einde van de oorlog omgebouwd tot noodhospitaal. Ze zijn nu museum en het is de best ingerichte plek van het eiland om te begrijpen wat er is gebeurd, ook aan de kant van de dwangarbeiders die er zijn omgekomen.

Na de invasie in Normandië was het eiland afgesneden en raakte het voedsel op, voor bezetters en bevolking tegelijk. Een Rode Kruisschip bracht in december 1944 uitkomst; de bevrijding kwam op 9 mei 1945 en dat is de nationale feestdag.

Er is één onderdeel van die jaren dat op het eiland nog altijd wordt onderzocht: wat er is gebeurd met de mensen die zijn gedeporteerd, en welke rol de eigen ambtenarij daarbij heeft gespeeld.

Een dierentuin die de soort redde

In het noorden van het eiland ligt een dierentuin die de manier van werken van dierentuinen wereldwijd heeft veranderd.

Gerald Durrell, dierverzamelaar en schrijver, opende hier in 1959 een park met een uitgangspunt dat toen ongebruikelijk was: geen publiekstrekkers, maar bedreigde soorten fokken om ze terug te zetten in het wild. Hij noemde het een toevluchtsoord in plaats van een verzameling.

Dat werkte. Er zijn soorten die zonder dit park niet meer zouden bestaan, waaronder een duif van Mauritius waarvan er in 1990 nog tien in het wild leefden en er nu weer honderden zijn, en een fret uit Noord-Amerika die uitgestorven werd verklaard.

Het park leidt bovendien dierverzorgers en biologen op uit landen waar de dieren vandaan komen, want die moeten het werk daar doen. Er zijn er inmiddels honderden uit tientallen landen opgeleid.

Voor een bezoeker is het een dierentuin van bescheiden omvang met veel apen, en het is met de bus een half uur vanaf de haven.

Wat er verder aan bezienswaardigheden is: Mont Orgueil, een kasteel uit de dertiende eeuw dat boven de oostelijke baai hangt en dat eeuwenlang tegen de Fransen was gericht, en La Hougue Bie, een grafheuvel van rond 4000 voor Christus met een gang van achttien meter naar een grafkamer, waar bij de midwinterzon het licht tot achterin komt. Op die heuvel is later een kapel gebouwd.

Aardappelen, koeien en geld

Jersey leeft van drie dingen en die zijn stuk voor stuk op naam gezet.

De Jersey Royal is een vroege aardappel die alleen hier mag worden geteeld en die een beschermde benaming heeft. Hij groeit op de côtils, steile zuidhellingen die met de hand worden geplant omdat er geen machine op kan, en er wordt bemest met zeewier dat op het strand wordt geraapt. De eerste oogst komt in april en dat is een gebeurtenis op het eiland.

Het Jersey-rund is de tweede. Het is een klein, lichtbruin melkras met vette melk, dat sinds 1789 zuiver wordt gehouden: de invoer van ander rundvee is verboden. Van dat eiland uit is het ras over de hele wereld verspreid en het staat nu in tientallen landen.

Het derde is de financiële sector. Het eiland heft geen vermogenswinstbelasting en geen erfbelasting, kent een laag tarief voor bedrijven, en beheert daardoor fondsen en trusts van ver buiten de eilanden. Dat levert het grootste deel van de economie en het levert ook kritiek op.

Praktisch: er is een eigen pond dat gelijk staat aan het Britse en dat in Engeland niet wordt aangenomen. Geef het hier uit. Britse ponden en kaarten werken gewoon.

Er is geen btw maar wel een lagere heffing op goederen, wat winkelen hier iets goedkoper maakt dan op het vasteland.

Seizoen en praktische zaken

Juni telt 10 reizen, mei 7 en april 6. Maart en december komen allebei uit op nul.

De vertrekhavens zijn Lissabon, Southampton en New York, met Lissabon op 13 en Southampton op 5; dit ligt op de reizen die vanuit het zuiden naar de Britse Eilanden en de Noordzee opklimmen.

Het klimaat is het zachtste van de Britse Eilanden en het eiland telt meer zonuren dan het vasteland. In de zomer is het achttien tot tweeëntwintig graden, in het voorjaar tien tot vijftien en wisselvallig.

Er wordt links gereden en de maximumsnelheid op het eiland is veertig mijl per uur, wat neerkomt op vijfenzestig kilometer; op veel wegen is het minder. Er zijn groene lanen waar voetgangers en fietsers voorrang hebben op auto's.

Nederlanders hebben geen visum nodig en de landstaal is Engels. Het Jèrriais, de oude Normandische streektaal, wordt door een paar honderd mensen gesproken en staat op de straatnaamborden.

Dit is geen EU-gebied: je telefoon valt terug op buitenlandtarief en op de terugweg gelden de invoerregels voor buiten de Unie.

Neem een windjack mee en houd rekening met de tender.

Waar je op moet letten

• Er wordt getenderd; bij wind of deining vervalt de aanloop.
• Het getij loopt tot twaalf meter; dammen naar forten verdwijnen onder water.
• Geen EU: roaming op buitenlandtarief.
• Geef Jersey-ponden hier uit; elders worden ze geweigerd.
• Links rijden en maximaal vijfenzestig kilometer per uur.
• Maart en december zijn leeg; het seizoen loopt van april tot oktober.