Elf havens, en de tweede is onbewoond

Er zijn 255 boekbare reizen die Vanuatu aandoen, langs 10 havens. Port Vila draagt er 169, Mystery Island 164, Luganville 48 en Ambrym 28.

Dat Mystery Island bijna gelijk staat met de hoofdstad vraagt om uitleg, want er woont niemand. Het is een eilandje van vijfhonderd bij tweehonderd meter voor de kust van Aneityum, met een grasstrook die in de Tweede Wereldoorlog als landingsbaan diende en verder niets.

De inwoners van het naburige eiland komen er op de dag dat er een schip ligt met kramen naartoe en gaan 's avonds weer weg; er wordt niet overnacht, omdat de plek volgens de plaatselijke overtuiging aan de geesten toebehoort. Wat je krijgt is een strand, een rif op zwemafstand en een markt die voor die ene dag is opgezet.

Er wordt getenderd. 133 van de 255 reizen duren vijftien dagen of langer en 84 acht of negen; de goedkoopste begint bij €553 per persoon.

De vertrekhavens zijn Brisbane, Sydney, Australië en Lautoka, met Brisbane op 97 en Sydney op 77. Dit is in de praktijk een Australische bestemming.

Een land van drieëntachtig eilanden en honderdtien talen

Vanuatu telt ongeveer driehonderdduizend inwoners, verdeeld over drieëntachtig eilanden waarvan er vijfenzestig bewoond zijn.

Op die bevolking worden meer dan honderd talen gesproken, en dat is per hoofd van de bevolking de hoogste taaldichtheid ter wereld. Dat komt doordat gemeenschappen op bergachtige eilanden eeuwenlang gescheiden hebben geleefd.

Om elkaar te verstaan is er Bislama, een creooltaal op Engelse grondslag die als lingua franca dient en een van de drie landstalen is, naast Engels en Frans. Wie het geschreven ziet herkent er veel van: het woord voor helikopter is mixmaster blong Jesus.

Dat er Frans naast Engels staat komt uit een ongebruikelijke koloniale regeling. Van 1906 tot 1980 werd het gebied gezamenlijk bestuurd door Frankrijk en Groot-Brittannië, in een condominium met twee politiekorpsen, twee rechtssystemen, twee munten en twee schoolstelsels naast elkaar. Wie een misdrijf pleegde kon kiezen onder welk recht hij werd berecht.

Het land is in 1980 onafhankelijk geworden en heet sindsdien Vanuatu; daarvoor stond het als de Nieuwe Hebriden op de kaart.

De vulkaan waar je in kunt kijken

Op Tanna staat de Yasur, een vulkaan die al minstens achthonderd jaar onafgebroken actief is.

Wat hem bijzonder maakt is de toegankelijkheid. Je rijdt met een terreinauto tot vlak onder de rand en loopt de laatste honderd meter, en dan sta je op de kraterrand en kijk je in de schacht waar om de paar minuten lava omhoog wordt geworpen.

Dat gaat met een klap die je in je borst voelt. Er zijn maar een handvol plekken ter wereld waar je zo dicht bij een actieve krater kunt komen, en de toegang wordt gesloten zodra de activiteit boven een bepaald niveau uitkomt.

Ga bij zonsondergang als het kan; dan zie je de gloed, en dat maakt het verschil met overdag.

Op Ambrym, met 28 aanlopen, staan er nog twee met permanente lavameren erin. Dat eiland heeft daarnaast een reputatie op het gebied van magie die er nog steeds serieus wordt genomen.

Pentecost, met 7 aanlopen, is het eiland waar het landduiken vandaan komt: mannen springen van een houten toren van dertig meter met lianen om hun enkels, waarbij de liaan zo wordt gemeten dat hun schouders de grond raken. Dat gebeurt in april en mei, na de yamsoogst, en het is de rechtstreekse voorloper van bungeejumpen.

Wat er onder water ligt bij Luganville

Luganville op Espiritu Santo staat op 48 aanlopen en heeft een geschiedenis die uit de Tweede Wereldoorlog komt.

De Verenigde Staten bouwden er vanaf 1942 een basis voor honderdduizend militairen, met vier landingsbanen, ziekenhuizen en wegen, als uitvalsbasis voor de gevechten om de Salomonseilanden.

Toen de oorlog voorbij was, wilde niemand de spullen terug. De Amerikanen boden de voorraden aan de koloniale besturen aan; die weigerden te betalen in de verwachting dat ze het gratis zouden krijgen als de troepen vertrokken.

Wat er toen gebeurde is te zien: bulldozers, jeeps, vrachtwagens, generatoren en kisten met voorraad zijn over een pier de zee in gereden, dag na dag. De plek heet Million Dollar Point en het spul ligt er nog, op een paar meter diepte, half begroeid met koraal.

Vlakbij ligt de President Coolidge, een passagiersschip van tweehonderd meter dat als troepentransport was ingezet en dat in 1942 op eigen mijnen liep. Het ligt met de romp op twintig tot zeventig meter en is een van de grootste bereikbare wrakken ter wereld.

Voor snorkelaars is Million Dollar Point te doen; het wrak is voor duikers met ervaring.

Waar dit land tegenaan loopt

Vanuatu staat op vrijwel elke lijst van landen die het hardst door natuurgeweld worden getroffen.

Het ligt op de Pacifische Ring van Vuur en tegelijk in de baan van tropische cyclonen. In maart 2015 trok cycloon Pam eroverheen en beschadigde naar schatting negentig procent van de gebouwen op sommige eilanden; in maart 2023 kwamen er twee zware cyclonen binnen een week, en in december 2024 was er een aardbeving bij Port Vila met tientallen doden.

Voor een reiziger betekent dat vooral iets voor de kalender. Het cycloonseizoen loopt van november tot april, en dat is precies wanneer het aanbod het hoogst is: januari telt 78 reizen en juli 4.

Die piek volgt de Australische zomervakantie en niet het weer. Van mei tot oktober is het hier droger en koeler, met vierentwintig tot zevenentwintig graden, en dan varen er weinig schepen.

Wat je verder moet weten: er is een gebruik dat kastom heet, het gewoonterecht dat op de meeste eilanden naast de staatswet functioneert. Grond is er gemeenschapsbezit en kan niet worden verkocht, alleen gepacht, en dat is in de grondwet vastgelegd.

Op sommige eilanden wordt betaald met varkens met gebogen slagtanden, waarvan de waarde afhangt van de kromming. Dat is geen folklore voor bezoekers maar een parallel betaalmiddel bij huwelijken en geschillen.

Praktisch

Port Vila heeft een kade waar schepen aan kunnen liggen; bij de kleinere eilanden wordt getenderd en dat vervalt bij deining.

De stad zelf is klein, met een markt waar vrouwen uit de dorpen groente verkopen en waar ze soms de nacht doorbrengen om de volgende dag verder te verkopen. Er is een cultureel centrum met zandtekeningen, een traditie die op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed staat: figuren die in één doorgaande lijn in het zand worden getekend en die als geheugensteun en boodschap dienden.

Wat er verder binnen bereik ligt: de Mele-watervallen op tien kilometer, met terrassen van kalkaanslag waar je in kunt zwemmen, en het Blauwe Gat, een karstbron in het bos.

De rederijen zijn Carnival Cruise Line, Royal Caribbean International, Princess Cruises en Seabourn, met Carnival op 83 reizen en Royal Caribbean op 65. Er varen tweeënveertig schepen en 173 reizen zijn geboekt als familiecruise.

De munt is de vatu; Australische dollars worden in de toeristische zaken aangenomen. Pinnen kan in Port Vila; op de eilanden is contant geld nodig.

Nederlanders hebben voor kort verblijf geen visum nodig. Het land is een belastingparadijs zonder inkomstenbelasting, en dat is naast toerisme en landbouw een van de inkomstenbronnen.

Waar je op moet letten

• Mystery Island is onbewoond; wat er staat is er voor die ene dag.
• De vulkaan op Tanna is een dagtocht met een binnenlandse vlucht, geen havenuitje.
• Bij de kleinere eilanden wordt getenderd en dat vervalt bij deining.
• Het aanbod piekt in het cycloonseizoen; dat volgt de Australische vakantie.
• Neem contant geld mee zodra je Port Vila uit gaat.
• Dit is in de praktijk een Australische bestemming.