Cruises naar Ambrym Island

De lavameren waar dit eiland om bekendstaat, zijn er niet meer

Er komen 19 reizen langs in Ambrym Island en er vertrekt er geen enkele. Dit eiland heeft jarenlang op een korte lijst gestaan van plaatsen op aarde waar je vloeibare lava kon zien liggen.

In de twee kraters op de hoogvlakte stonden meren van gesmolten gesteente die decennialang niet opdroogden. Wereldwijd waren er niet meer dan een handvol van zulke meren.

In december 2018 is dat afgelopen. Er ontstond een scheur in de flank van de berg, het magma is daar zijwaarts weggestroomd en de meren zijn in enkele dagen leeggelopen; de kraterbodems zijn daarna ingestort.

Zij zijn sindsdien niet teruggekomen. Wie hier komt, ziet twee grote rokende gaten en een landschap van as, maar geen gloeiend meer.

Dat is de moeite waard om te weten, want reisbeschrijvingen lopen op dit punt achter. Vraag na wat de excursie werkelijk inhoudt voordat je erop rekent.

Een dag op de asvlakte

De tocht naar boven gaat door een landschap dat nergens anders in deze streek zo is.

Rond de kraters ligt een vlakte van tientallen vierkante kilometers die met vulkanische as is bedekt en waar niets groeit. Aan de rand daarvan houdt het regenwoud abrupt op.

Het is een tocht van uren en er is geen schaduw; de as weerkaatst de zon en het stuift. Bij regen wordt het glad en bij wind krijg je as in je ogen.

Voor wie het niet ziet zitten is er beneden genoeg te doen. De dorpen aan de kust hebben hun eigen reden om hier te komen.

Reken erop dat er geen kade is en dat je met rubberboten door de branding aan land gaat. Bij deining kan dat niet doorgaan.

Tekenen in het zand als taal

Op dit eiland wordt een vorm van tekenen beoefend die op de werelderfgoedlijst voor immaterieel erfgoed staat.

Het gaat om figuren die met een vinger in het zand of in de as worden getrokken, in een enkele doorlopende lijn die nergens wordt opgetild en die eindigt waar zij begon. Er zijn er honderden bekend.

Die tekeningen zijn geen versiering. Zij dragen betekenis en werden gebruikt om iets vast te leggen of door te geven aan iemand die je taal niet sprak; in deze eilandengroep worden meer dan honderd talen gesproken, en dit werkte over die grenzen heen.

Wie de tekening kent, leest er een verhaal, een plaats of een verwantschap uit af. De uitvoering is snel en er wordt niet geaarzeld: aarzelen breekt de lijn.

Het is in 2003 op die lijst gezet omdat het aantal mensen dat de betekenis nog kent afneemt. Op dit eiland zijn er nog tekenaars die het beheersen.

De maskers en de figuren van boomvaren

Dit eiland heeft in deze streek een reputatie als centrum van rituelen en van kennis die niet openbaar is.

Er worden dansen opgevoerd waarbij de dansers hoge maskers en kostuums van bananenbladeren dragen. Het recht om zo n masker te maken en te dragen wordt gekocht en is persoonlijk; wie het niet heeft gekocht mag het niet.

Er staan verder beelden die uit de stam van een boomvaren zijn gesneden, soms twee tot drie meter hoog, met een gezicht bovenaan. Die staan bij ceremoniele plaatsen en horen bij de rangorde van mannen binnen de gemeenschap.

Wat je als bezoeker ziet, is een opvoering. De echte ceremonie is besloten en dat wordt ook zo gezegd; dat is eerlijker dan doen alsof.

Fotograferen is niet overal vanzelfsprekend. Vraag het, en accepteer een nee. Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Twee vaargebieden die uit de verkeerde wereldstreek komen

Bij zeventien van de vijfentwintig reizen staat Afrika als vaargebied en bij elf Midden-Amerika. Dit is de Stille Oceaan.

Wij hebben allebei uitgezocht en allebei hebben een aanwijsbare bron. Afrika komt van een record voor een eilandje bij Papoea-Nieuw-Guinea, dat op alle zeventien staat en op geen van de acht andere; in het hele bestand draagt dat record bij tweeentwintig van zijn tweeentwintig reizen het etiket Afrika.

Midden-Amerika komt van een record met de naam Santa Ana, dat op precies die elf staat. Ook daar is de omgekeerde toets sluitend: elf van de elf reizen in het hele bestand.

Bij dat tweede record zit er nog iets scheef. De coordinaten wijzen naar een stad in Californie, terwijl de bedoelde plaats in de Salomonseilanden ligt: negenduizend zevenhonderd kilometer verderop.

Bij negen van de vijfentwintig reizen hier ontbreekt bovendien het bedrag. De zestien die er staan lopen van negenduizend driehonderdachtennegentig euro tot eenentachtigduizend negenhonderdzevenennegentig euro.

Waar je op moet letten

• De lavameren zijn in december 2018 leeggelopen en niet teruggekomen.
• De tocht naar de kraters duurt uren en gaat over as zonder schaduw.
• Er is geen kade. Je gaat met rubberboten door de branding.
• Negen van de vijfentwintig hebben geen prijs. Vraag die op.
• Afrika en Midden-Amerika in de vaargebieden kloppen niet.
• Vraag voordat je fotografeert en accepteer een nee.