Cruise Saoedi-Arabië

Twee kusten en drie havens

Er zijn 52 boekbare reizen die Saoedi-Arabië aandoen, langs 2 havens, en die liggen niet aan hetzelfde water.

Jeddah staat op 59 reizen en Yanbu op 3; die liggen aan de Rode Zee, aan de westkant van het land. Dammam staat op 9 reizen en ligt aan de Perzische Golf, aan de oostkant, ruim dertienhonderd kilometer verderop.

Dat zijn twee verschillende producten. De Rode Zee-aanlopen horen bij de lange trajecten door het Suezkanaal tussen de Middellandse Zee en Azië; Dammam hoort bij de winterlus door de Golf die je ook bij de Emiraten, Qatar en Bahrein ziet.

50 van de 52 reizen duren vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €4.140 per persoon; er varen zestien schepen en Oceania staat op 21 reizen, Explora Journeys op 18 en Regent op 15.

Een land dat pas sinds 2019 toeristen toelaat

Tot september 2019 kon je hier als gewone reiziger niet komen.

Er waren visa voor bedevaartgangers naar Mekka en Medina, voor mensen die er werkten en voor zakelijk bezoek, en verder niet. Toen is er een toeristenvisum ingevoerd, en sindsdien staan de eerste cruiseschepen op de kade.

Dat verklaart waarom dit aanbod klein is en waarom vrijwel alles wat je erover leest van na 2019 is. Het toerisme wordt hier opgebouwd, niet afgebouwd: er wordt fors geïnvesteerd in hotels aan de Rode Zee, in het opengelegde erfgoed en in de infrastructuur, als onderdeel van een plan om de economie minder van olie afhankelijk te maken.

In diezelfde periode is er veel veranderd in de regels van alledag. Vrouwen mogen sinds 2018 autorijden, buitenlandse vrouwen hoeven geen abaya te dragen, er zijn bioscopen en concerten gekomen, en de bevoegdheden van de religieuze politie zijn ingeperkt.

Wat niet is veranderd: alcohol is in het hele land verboden, ook in hotels, en dat wordt streng gehandhaafd. Neem niets mee aan land en houd er rekening mee dat de bar aan boord in de haven gesloten kan zijn.

Homoseksuele handelingen zijn strafbaar en de straffen zijn zwaar. Voor reizigers is dat een reden tot terughoudendheid in het openbaar.

Mekka ligt zeventig kilometer verderop en je komt er niet in

Jeddah is eeuwenlang de haven van de bedevaart geweest, en dat is de reden dat de stad bestaat.

Pelgrims uit Afrika, Azië en Europa kwamen hier met het schip aan en trokken over land naar Mekka, zeventig kilometer landinwaarts. De stad leefde van hun doortocht.

Voor een niet-moslim is dat gebied gesloten. Op de snelweg naar Mekka staat een splitsing met borden waar de rijstroken uiteengaan: de ene richting is voor moslims, de andere voor iedereen. Er wordt gecontroleerd en er wordt geen uitzondering gemaakt.

Datzelfde geldt voor Medina. Ga er dus niet van uit dat je op een havendag iets van de heilige plaatsen ziet; dat staat op geen enkel excursieprogramma en dat is geen omissie.

Wat wel kan is Al-Balad, de historische kern van Jeddah zelf, die sinds 2014 op de Werelderfgoedlijst staat. Daar staan huizen van koraalsteen uit de Rode Zee, opgetrokken tot vijf verdiepingen, met houten erkers die roshan heten en die de kamers koelte en privacy gaven.

Die wijk was tot voor kort aan het instorten en wordt nu op grote schaal gerestaureerd. Er zitten koffiehuizen en galeries in de opgeknapte panden, en er staan nog altijd huizen met stutten ertegen.

Wat er verder in Jeddah is

De stad heeft ruim vier miljoen inwoners en is van alle Saoedische steden de meest ontspannen.

Dat komt door de haven. Hier kwamen altijd mensen van buiten binnen, en de bevolking is een mengsel van Arabische, Afrikaanse, Jemenitische en Zuidoost-Aziatische afkomst. Er wordt gezegd dat Jeddah anders is dan Riyad, en dat merk je aan de omgangsvormen op straat.

Langs de kust ligt een boulevard van kilometers lang met parken, kunstwerken en een fontein die water tot ruim driehonderd meter hoogte spuit; die staat op de landtong bij de baai en is 's avonds verlicht.

Verder is er een vismarkt waar de vangst van de Rode Zee binnenkomt, zijn er winkelcentra van formaat, en is er aan de rand van de stad een toren in aanbouw die tot een kilometer hoog moet worden. De bouw daarvan heeft jarenlang stilgelegen en is hervat.

Het water zelf is de moeite waard. De Rode Zee heeft riffen die vlak bij de kust liggen en die minder bezocht zijn dan die bij Egypte; er wordt vanaf Jeddah gedoken en gesnorkeld.

Wat je op een havendag niet haalt is AlUla, waar de Nabateeërs dezelfde soort rotsgraven hebben uitgehakt als in Petra. Dat ligt honderden kilometers landinwaarts en is alleen met een vlucht of een overnachting te doen.

De oostkust is een ander land

Dammam ligt aan de Golf en is het middelpunt van waar de olie vandaan komt.

In 1938 kwam hier na jaren vergeefs boren de eerste vondst binnen, bij een put die later de bijnaam de welvaartsput kreeg. Wat volgde heeft het land in enkele decennia veranderd van een arm woestijngebied in een van de grootste olie-exporteurs ter wereld.

Het bedrijf dat dat beheert zit in Dhahran, vlakbij, en daar staat ook een cultureel centrum dat door de olie-industrie is gebouwd en dat een museum, een bibliotheek en een bioscoop bevat. Dat is de gangbare excursie.

De streek heeft daarnaast iets wat elders in het land niet speelt: een aanzienlijke sjiitische bevolking, met een eigen geschiedenis en een moeizame verhouding tot het bestuur. Dat is geen onderwerp voor een gesprek met een gids.

Wat er verder ligt: de oase van Al-Ahsa, de grootste oase ter wereld met miljoenen dadelpalmen, sinds 2018 op de Werelderfgoedlijst, op ruim een uur rijden.

En er loopt een dam naar Bahrein. De King Fahd Causeway is vijfentwintig kilometer lang, ligt sinds 1986 over het water en verbindt de twee landen; hij wordt in het weekend gebruikt door Saoedi's die in Bahrein uitgaan, waar wel drank te krijgen is.

Seizoen en praktische zaken

Januari telt 13 reizen, april 12 en november 8. Juni, juli en augustus komen alle drie uit op nul.

Dat is de hitte. In de zomer loopt het aan beide kusten op naar boven de veertig graden, aan de Golf met een luchtvochtigheid die het buiten onmogelijk maakt. Van november tot april is het twintig tot dertig graden en dat is het seizoen.

De vertrekhavens zijn Athene (Piraeus), Dubai en Miami, met Dubai op 17 en Athene op 10. Jeddah zelf staat op 5 vertrekken, wat betekent dat er een enkele reis is die hier begint.

Kleding: voor mannen lange broek en schouders bedekt, voor vrouwen bedekkende kleding tot over de knie en met lange mouwen. Een hoofddoek is voor buitenlandse vrouwen niet verplicht maar wordt op sommige plekken op prijs gesteld; neem er een mee in je tas.

Tijdens de ramadan is eten, drinken en roken overdag in het openbaar verboden, ook voor niet-moslims. De dagen liggen dan anders: veel opent pas na zonsondergang.

Fotografeer geen mensen zonder te vragen, en geen overheidsgebouwen, havens of militaire installaties. Dat laatste geldt ook voor de kade.

Nederlanders hebben een visum nodig. Voor cruisepassagiers regelt de rederij dat meestal collectief; ga na wat er voor jouw reis geldt en of je aan wal alleen met een excursie mag. De munt is de riyal, vast aan de dollar gekoppeld, en pinnen kan overal.

De rederijen zijn Oceania Cruises, Regent Seven Seas Cruises, Crystal Cruises en Explora Journeys.

Waar je op moet letten

• Mekka en Medina zijn gesloten voor niet-moslims; daar gaat geen excursie heen.
• Alcohol is in het hele land verboden, ook in hotels.
• Jeddah en Dammam liggen aan verschillende zeeën; kijk welke kant jouw reis doet.
• Van juni tot en met augustus vaart er niets.
• AlUla past niet in een havendag.
• Fotografeer geen mensen of havens zonder toestemming.