Cruise Saint-Pierre en Miquelon

Frankrijk op vijfentwintig kilometer van Newfoundland

Er zijn 87 boekbare reizen die Saint-Pierre en Miquelon aandoen, langs 3 havens. De feed gebruikt drie vermeldingen: Saint Pierre met 51 aanlopen, een vermelding die de plaats bij Newfoundland zet met 41, en Miquelon met 5. Die eerste twee zijn dezelfde kade; de optelsom komt hoger uit dan het aantal reizen omdat sommige schepen beide eilanden aandoen.

Dat label Newfoundland klopt geografisch en niet staatkundig. De eilanden liggen vijfentwintig kilometer ten zuiden van het Canadese schiereiland Burin, maar het is Frankrijk: Franse bestuurders, Franse post, Franse scholen, euro's in de kassa.

Dit is wat er over is van Nieuw-Frankrijk. Toen Canada in 1763 aan de Britten kwam, hield Frankrijk deze twee eilanden aan omdat de vissers op de Grand Banks een plek nodig hadden om hun kabeljauw te drogen. Sindsdien is het nooit meer weggeweest.

45 van de 87 reizen duren vijftien dagen of langer en 34 tien tot veertien dagen. De goedkoopste begint bij €1.019 per persoon; er varen eenentwintig schepen en Azamara staat op 38 reizen, ruim een derde.

Wel Frans, niet Europees

Hier zit een verschil dat bij andere Franse overzeese gebieden niet speelt en dat voor je telefoon en je aankopen uitmaakt.

Martinique, Guadeloupe en Réunion zijn departementen en daarmee gewoon deel van de Europese Unie. Saint-Pierre en Miquelon is dat niet. Het is een collectiviteit met de status van geassocieerd overzees gebied, en dat betekent dat de Unie er niet geldt.

Wat dat oplevert: je betaalt met euro's, want de munt is hier gewoon ingevoerd, maar de Europese roamingregels gelden niet en je telefoon valt terug op buitenlandtarief. Zet hem uit of koop een pakket voordat je van boord gaat.

Het douanegebied is ook een ander. Er wordt niet geheven wat er in de Unie wordt geheven, en dat zie je terug in de prijs van drank en tabak in de winkels aan de haven.

Nederlanders hebben voor een kort bezoek geen visum nodig en de landstaal is Frans. Engels wordt in de winkels en bij de excursies gesproken, daarbuiten minder dan je op deze afstand van Canada zou denken.

Er is nog een eigenaardigheid: de klok. Deze eilanden zitten op een half uur verschil met Newfoundland, dat zelf al een halfuurzone is. Wie met de veerboot uit Fortune komt, verzet zijn horloge dertig minuten.

Dertien jaar waarin dit eiland rijk werd van drank

In januari 1920 werd de verkoop van alcohol in de Verenigde Staten verboden, en dat heeft hier meer veranderd dan wat ook.

De eilanden lagen dicht genoeg bij de Amerikaanse kust en vielen buiten de Amerikaanse wet. Whisky uit Canada en Schotland werd hier legaal ingevoerd, opgeslagen en doorverkocht aan schepen die de rest zelf regelden. Wat er verder mee gebeurde was formeel niet de zaak van de douane.

De cijfers van die jaren zijn nauwelijks te bevatten voor een plek van een paar duizend mensen. De invoer van sterke drank liep in de miljoenen liters per jaar; er werden pakhuizen bijgebouwd langs de hele haven, de vissersvloot liep leeg omdat overslag beter betaalde, en er ontstond werk voor iedereen die kon tillen.

In december 1933 werd het verbod ingetrokken en was het binnen enkele maanden voorbij. De pakhuizen kwamen leeg te staan, de handel verdween en de eilanden vielen terug op de kabeljauw.

Wat je er nu van ziet: een deel van die loodsen staat er nog aan het water, en in het museum ligt materiaal uit die periode. Er hangt in de plaatselijke overlevering een verband met Al Capone; daar is geen sluitend bewijs voor.

De enige onthoofding van Noord-Amerika

Er staat in het museum van Saint-Pierre een guillotine, en die heeft één keer gewerkt.

In 1888 werd op het buureiland een visser vermoord bij een dronken ruzie. De dader, Joseph Néel, werd ter dood veroordeeld, en omdat dit Frankrijk was gold het Franse strafrecht met de bijbehorende uitvoering.

Er was alleen geen guillotine op het eiland. Die is uit Martinique overgebracht, kwam beschadigd aan, en er was niemand die ermee kon omgaan; de beul moest ter plekke worden gevonden en de zaak verliep moeizaam. De voltrekking was in augustus 1889.

Het is de enige keer dat iemand in Noord-Amerika op die manier is geëxecuteerd. Het apparaat staat sindsdien op het eiland en is te bezichtigen.

Wat dat verhaal illustreert is het punt van deze bestemming: dit is geen Canadees eiland met Franse namen, dit is Frans grondgebied met alles wat daaraan vastzat, tot en met de wetboeken.

Een dorp dat is leeggelopen en bewaard

Tegenover de haven ligt Île aux Marins, een eiland van een halve vierkante kilometer waar tot 1963 mensen woonden.

Er stonden op het hoogtepunt zo'n zeshonderd inwoners, met een school, een kerk en een eigen bestuur. De kabeljauwvangst voedde het dorp en toen die verschoof van kleine boten naar grote schepen die elders aanlandden, was er geen reden meer om er te blijven.

De laatste bewoners vertrokken en het dorp is niet gesloopt. Het is nu een museumeiland: de kerk uit 1874 staat er, de school is ingericht zoals hij was, en er liggen huizen in verschillende staten van verval tussen de bewaarde panden.

De overtocht duurt tien minuten en gaat met een kleine boot. Reken op twee uur voor het rondje over het eiland; het is vlak en er lopen paden.

Dat is voor de meeste schepen het gangbare uitstapje, samen met een rondwandeling door Saint-Pierre zelf, waar de houten huizen in kleuren geschilderd zijn die je uit Newfoundland kent en de winkelstraat een Franse bakker heeft.

Wat er vroeger op de kade stond en er niet meer is: de graves, houten stellages waarop de kabeljauw in de wind lag te drogen. Die manier van conserveren is de reden dat Frankrijk deze rotsen ooit belangrijker vond dan Canada.

Wat er na de kabeljauw kwam

In 1992 sloot Canada de kabeljauwvangst op de Grand Banks, en dat was het einde van waar deze eilanden van leefden.

Datzelfde jaar deed een internationaal scheidsgerecht uitspraak over de zeegrens tussen Frankrijk en Canada. Frankrijk kreeg een zone van vierentwintig zeemijl rond de eilanden plus een smalle strook van tien en een halve zeemijl breed die tweehonderd mijl naar het zuiden loopt.

Die vorm wordt op de kaart een sleutelgat genoemd en het was een fractie van wat Frankrijk had gevraagd. Er zit geen visgrond van betekenis in.

Sindsdien draait het eiland grotendeels op overheidsuitgaven uit Parijs, wat werk oplevert in bestuur, onderwijs en zorg, en op een klein aantal bezoekers. De bevolking is gedaald tot ongeveer zesduizend mensen.

Er zit visserij bij die naar schaaldieren en heilbot is verschoven, en er wordt gewerkt aan een rol als aanvoerhaven voor windparken op zee in de regio. Voor de cruisebezoeker betekent het bovenal dat de haven klein is gebleven en er nooit meer dan één schip tegelijk ligt.

Seizoen en praktische zaken

September telt 19 reizen, november 18 en augustus 15. April en juni komen allebei uit op nul.

De piek in september hoort bij het seizoen voor Canada en New England, wanneer de schepen tussen Montreal, Quebec en de Amerikaanse oostkust pendelen en de herfstkleuren het verkooppunt zijn. De vertrekhavens zijn San Juan, Bridgetown en Miami, met San Juan op 17 en Miami op 13; dat zijn trans-Atlantische en noordwaartse trajecten die hier onderweg langskomen.

Er staan ook data in de winter, en dat is voor deze breedtegraad ongebruikelijk. Houd er rekening mee dat een aanloop hier bij ruw weer vervalt: de haven ligt open naar zee en er wordt bij een deel van de schepen getenderd.

Het weer is het hele jaar koel en wisselvallig. In de zomer ligt de temperatuur rond de vijftien tot twintig graden, in de winter rond het vriespunt met sneeuw.

Waar je vooral op moet rekenen is mist. Hier komt de koude Labradorstroom langs warmer water, en dat levert in het voorjaar en de voorzomer dagen op waarop je de overkant van de haven niet ziet. Dat is de reden dat de veerdienst en de vluchten met enige regelmaat uitvallen.

Neem een winddichte jas mee, ook in augustus. De rederijen zijn Azamara Cruises, Explora Journeys, Seabourn en Ponant.

Wie hier zonder cruise wil komen: er is een veerboot vanuit Fortune op Newfoundland die anderhalf uur vaart, en er zijn vluchten vanaf Montreal en Halifax.

Waar je op moet letten

• Dit is Frankrijk maar geen EU; je telefoon valt terug op buitenlandtarief.
• De klok verschilt een half uur met Newfoundland.
• Mist kan een aanloop laten vervallen; vooral in het voorjaar.
• Île aux Marins is het uitstapje; tien minuten varen, twee uur lopen.
• Er wordt met euro's betaald, pinnen kan overal.
• Neem een winddichte jas mee, ook in de zomermaanden.