Cruise Martinique

Eén haven, onder twee namen

Er zijn 998 boekbare reizen die Martinique aandoen, langs 5 havens. Fort-de-France draagt er 760 en de vermelding Martinique nog eens 197, en dat is dezelfde kade; sommige rederijen zetten het eiland op het schema en andere de stad.

Trois-Îlets staat met 63 in de lijst en dat is de overkant van de baai, bereikbaar met een veerboot van een kwartier. Anse Mitan en Le Marin zijn ankerplaatsen van een enkel klein schip.

De kade in Fort-de-France ligt naast het centrum. Je loopt eraf en staat binnen tien minuten op het grote plein aan het water, en dat maakt dit een van de eilanden waar je geen excursie nodig hebt om iets te zien.

446 van de 998 reizen duren tien tot veertien dagen en 382 vijf tot zeven. De goedkoopste begint bij €245 per persoon, en dat lage bedrag komt van één schip: de MSC Opera vaart hier 253 reizen.

Dit is Frankrijk, en dus de Europese Unie

Martinique is geen kolonie en geen overzees gebied met een eigen regering. Het is sinds 1946 een Frans departement, net als de Dordogne of de Var, met dezelfde wetten, dezelfde postcodes en dezelfde prefect.

Dat heeft voor een Nederlandse reiziger vier praktische gevolgen die op geen enkel ander Caribisch eiland gelden.

Je betaalt met euro's, dus wisselen hoeft niet en je hoeft geen koers uit te rekenen. Je telefoon werkt onder de Europese roamingregels, dus bellen en internetten kost hetzelfde als thuis; op de buureilanden loopt dat in de papieren. Je Europese zorgpas geldt hier. En je hebt geen ESTA of visum nodig, want je verlaat de Unie niet.

Er is een rechtstreekse vlucht vanaf Parijs van ongeveer achtenhalf uur. Fort-de-France staat zelf met 192 vertrekken in de lijst van vertrekhavens, en dat zijn grotendeels reizen voor de Franse markt waar je vanuit Nederland via Parijs op kunt stappen.

De voertaal is Frans. Op straat wordt daarnaast Creools gesproken, een taal op Franse grondslag met Afrikaanse en Caribische elementen. Met Engels kom je in de toeristische delen een eind, daarbuiten niet ver.

De ochtend waarop de hoofdstad verdween

Aan de noordwestkust ligt Saint-Pierre, een stadje van vijfduizend inwoners. Honderdtwintig jaar geleden was dit de hoofdstad van het eiland, met dertigduizend inwoners, een operagebouw en een reputatie als het Parijs van de Caribische Zee.

De Montagne Pelée erboven had in de weken ervoor as en gas uitgestoten. Er was verkiezingsdrukte, de autoriteiten hielden vol dat er geen gevaar was en er kwamen mensen uit de dorpen eromheen naar de stad omdat die veiliger zou zijn.

Op 8 mei 1902, kort na acht uur 's ochtends, kwam er een gloedwolk van de flank af: een mengsel van gas, as en gesteente van honderden graden dat met grote snelheid naar beneden schoot. Binnen enkele minuten was de stad weg. Naar schatting achtentwintigduizend mensen kwamen om, en er waren maar een paar overlevenden. De bekendste zat in een gevangeniscel met dikke muren en één klein luik.

Het is de dodelijkste vulkaanuitbarsting van de twintigste eeuw geweest, en het woord dat geologen ervoor gebruiken, nuée ardente, is naar aanleiding van deze ramp ingevoerd.

Fort-de-France nam daarna de rol van hoofdstad over en heeft die nooit meer afgestaan. Saint-Pierre is deels herbouwd tussen de ruïnes; de muren van het theater staan er nog, en de cel ook. Er is een museum met voorwerpen die versmolten zijn door de hitte.

De berg is nog actief en wordt permanent gemeten. Hij is sinds 2023 samen met de pieken van het noorden werelderfgoed.

Rum met een herkomstbenaming

De meeste rum ter wereld wordt gestookt uit melasse, het restproduct van de suikerfabriek. Op Martinique gebeurt dat anders: hier wordt geperst sap van vers suikerriet vergist en gedistilleerd, en dat levert een andere smaak op, grassiger en scherper.

Dat procedé heet rhum agricole en het is hier geen streekgebruik maar een beschermde standaard. Sinds 1996 heeft Martinique een Franse AOC-herkomstbenaming voor zijn rum, met regels over welke rietsoorten mogen, hoe snel na de oogst het riet geperst moet zijn en hoe er gedistilleerd wordt. Voor rum is dat ongebruikelijk; het is het soort bescherming dat je bij wijn en kaas verwacht.

Er zijn een stuk of tien distilleerderijen op het eiland die te bezoeken zijn, met de oogst tussen februari en juni als drukste periode. Een aantal ligt op de route van de gangbare excursies.

Voor wie iets wil meenemen: let op de aanduiding blanc, élevé sous bois of vieux, want dat is het verschil tussen ongerijpt, kort op hout en minstens drie jaar gerijpt. En omdat dit de Europese Unie is, gelden er bij thuiskomst geen invoerbeperkingen zoals bij de buureilanden.

Joséphine, en het standbeeld dat er niet meer staat

In Trois-Îlets, aan de overkant van de baai, is in 1763 Marie-Josèphe Tascher de la Pagerie geboren, op de suikerplantage van haar familie. Zij zou later als Joséphine de eerste vrouw van Napoleon worden en keizerin van Frankrijk.

Op het plein in Fort-de-France stond een marmeren standbeeld van haar. In 1991 werd het hoofd eraf gehaald en het beeld met rode verf besmeurd, en zo heeft het bijna dertig jaar gestaan; in 2020 is het definitief verwijderd.

De reden staat niet op een bordje maar is bekend. De slavernij was in 1794 in de Franse koloniën afgeschaft en werd in 1802 door Napoleon weer ingevoerd, en op het eiland leeft de overtuiging dat Joséphine daar als plantersdochter aan heeft bijgedragen. Historici zijn het over haar precieze rol niet eens; over wat er in 1802 gebeurde bestaat geen twijfel.

De definitieve afschaffing kwam pas in 1848, en de man die daar in Parijs voor streed, Victor Schoelcher, heeft hier zijn naam op scholen, straten en de bibliotheek aan het plein. Dat gebouw is voor de wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs ontworpen, daarna uit elkaar gehaald en hier weer opgebouwd.

In datzelfde jaar 2020 ging ook het beeld van Pierre Belain d'Esnambuc neer, de man die het eiland in 1635 voor Frankrijk opeiste. Op beide plekken is niets teruggezet, en de stad heeft die lege sokkels zo gelaten.

Twee helften met twee soorten strand

Het eiland is zeventig kilometer lang en het noorden en het zuiden lijken niet op elkaar.

Het noorden is vulkanisch en groen, met regenwoud op de flanken van de Pelée en zwart zand aan de kust. De Route de la Trace loopt er dwars doorheen, een bergweg die de jezuïeten in de achttiende eeuw hebben aangelegd, met halverwege de Jardin de Balata: een botanische tuin met hangbruggen tussen de boomtoppen.

Het zuiden is droger en vlakker, met kalksteen en wit zand. Les Salines aan de zuidpunt is het bekendste strand van het eiland, een kilometer lang met kokospalmen erachter; het ligt een uur rijden van de haven.

Dichterbij ligt Anse Mitan bij Trois-Îlets, en dat is de makkelijkste optie voor wie een halve dag heeft: de veerboot vanaf de kade in Fort-de-France doet er een kwartier over en zet je af op loopafstand van het strand.

Wie in de stad blijft heeft genoeg te doen. Het Fort Saint-Louis uit de zeventiende eeuw is nog een werkende marinebasis en gedeeltelijk te bezoeken, de markthal ruikt naar specerijen en vanille, en de kathedraal met het ijzeren geraamte is van dezelfde architect als de bibliotheek.

Een seizoen van vijf maanden

December telt 180 reizen, januari 172 en februari 161. Juni komt uit op 29 en mei op 30.

Het orkaanseizoen loopt van juni tot en met november en dit eiland ligt in de baan ervan. Maar net als elders in deze hoek is de belangrijkste reden dat de vloot in de zomer naar Europa vertrekt.

De rederijen zijn MSC Cruises, Costa Cruises, P&O Cruises en Seabourn. MSC staat met 442 reizen ver bovenaan, gevolgd door Costa met 123 en P&O met 78. Dat MSC hier zo groot is komt door één schip dat er een vast winterprogramma vaart.

De vertrekhavens zijn Bridgetown, La Romana en Fort de France. Bridgetown staat op 227 en Fort-de-France zelf op 192, met La Romana op 164 en Guadeloupe op 75. Twee van die vier zijn Frans, en dat laat zien hoe sterk dit vaargebied op de Franse markt draait.

Er varen achtenzeventig verschillende schepen, waaronder de zeilschepen van Star Clippers met 26 reizen.

Waar je op moet letten

• Martinique en Fort-de-France zijn dezelfde haven.
• Je betaalt met euro's en je telefoon werkt als thuis, want dit is de Europese Unie.
• Geen ESTA of visum nodig, ook niet via Parijs.
• Saint-Pierre is een uur rijden en vertelt het verhaal van 1902 zonder omwegen.
• Het strand bij Trois-Îlets bereik je met de veerboot vanaf de kade, in een kwartier.
• Van mei tot en met oktober vaart er weinig.