Cruise Marokko

Drie havens die drie verschillende landen lijken

Er zijn 1.235 boekbare reizen die Marokko aandoen, langs 5 havens. Tangier draagt er 681, Casablanca 452 en Agadir 381; Safi en Rabat staan met tien en één in de lijst.

Die drie liggen ver uit elkaar en ze lijken nauwelijks op elkaar. Tangier ligt aan de Straat van Gibraltar, op veertien kilometer van Europa, en heeft een middeleeuwse medina. Casablanca ligt vijfhonderd kilometer zuidelijker en is een zakenstad van bijna vier miljoen mensen zonder oude binnenstad van betekenis. Agadir ligt nog eens vijfhonderd kilometer verder en is een badplaats die na 1960 helemaal opnieuw is gebouwd.

Wie hier boekt kiest dus niet zozeer een land als wel welke van die drie op de route staat. Ze vragen om een andere dag en om een andere verwachting.

523 van de 1.235 reizen duren tien tot veertien dagen en 408 vijftien dagen of langer. Kortere reizen zijn er nauwelijks, en dat komt door waar dit land in de routekaart ligt: tussen de Middellandse Zee, de Canarische Eilanden en de oversteek naar de Cariben.

Tangier: veertien kilometer van Europa

Vanaf de kade in Tangier zie je bij helder weer de Spaanse kust liggen. De Straat van Gibraltar is op het smalste punt veertien kilometer breed, en dat is de reden dat deze stad is wat ze is.

Het is de plek waar de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan elkaar raken en waar Afrika en Europa elkaar bijna aanraken. Iedereen die die doorgang wilde beheersen heeft hier gezeten: Feniciërs, Romeinen, Portugezen, Engelsen, Spanjaarden en Fransen.

Van 1923 tot 1956 was Tangier officieel van niemand. De stad had de status van internationale zone, bestuurd door een handvol landen samen, met een eigen rechtssysteem en vrije handel. Dat trok banken, smokkelaars, spionnen en schrijvers, en het heeft de stad een reputatie gegeven die ze nooit helemaal is kwijtgeraakt.

De cruisekade ligt sinds de verbouwing van de oude haven vlak bij de medina, dus je loopt zo de stad in. Boven de medina ligt de kasba met het voormalige sultanspaleis, nu museum, en het uitzicht over de straat. De Grand Socco is het plein waar de medina begint.

Wie iets buiten de stad wil: bij Kaap Spartel, vijftien kilometer westelijk, staat een vuurtoren op het punt waar de twee zeeën elkaar ontmoeten, en vlakbij liggen de grotten van Hercules met een opening in de vorm van het Afrikaanse continent.

Casablanca: één gebouw, en een café dat nooit heeft bestaan

Casablanca is de economische hoofdstad en geen toeristenstad, en dat merk je zodra je van boord komt. Er is verkeer, er zijn kantoren en er is een haven die vooral vracht doet.

Wat er wel staat is de Hassan II-moskee, en die is de reis waard. Hij is tussen 1986 en 1993 gebouwd, deels boven het water van de Atlantische Oceaan, met een minaret van tweehonderdtien meter die tot de hoogste ter wereld hoort. Er kunnen honderdduizend mensen bij het gebed, binnen en op het plein samen. Het dak kan open.

Belangrijker voor een bezoeker: dit is een van de weinige moskeeën in Marokko die voor niet-moslims toegankelijk is. Er zijn rondleidingen op vaste tijden, buiten de gebedstijden om, en dat is de enige manier om er binnen te komen.

Wat er niet is, is het café uit de film. Rick's Café bestaat wel, maar het is in 2004 geopend als eerbetoon en de film uit 1942 is volledig in een studio in Californië opgenomen. Er is nooit in Casablanca gefilmd. Je kunt er prima eten; ga er niet heen in de veronderstelling dat je op een historische plek staat.

De rest van de stad is art deco uit de Franse tijd, met de wijk rond het Mohammed V-plein als beste voorbeeld, en een medina die klein is en er niet uitspringt.

Agadir: een stad zonder oude stad

Op 29 februari 1960 werd Agadir door een aardbeving getroffen die minder dan twintig seconden duurde. Naar schatting twaalf- tot vijftienduizend mensen kwamen om en de stad was vrijwel volledig verwoest.

Wat er nu staat is daarna gebouwd, een paar kilometer van de oude plek, volgens een modern plan met brede lanen. Er is dus geen medina, geen souk in een middeleeuws stratenpatroon en geen historisch centrum. Wie dat verwacht en het niet weet, is teleurgesteld.

Wat er wel is, is een strandboulevard van tien kilometer met fijn zand en driehonderd dagen zon per jaar. Voor veel Europese reizigers is dit een pure strandbestemming, en de haven ligt op een paar minuten van dat strand.

Op de heuvel boven de stad staat de muur van de oude kasba nog overeind, met daaronder een herdenkingsplek voor de slachtoffers. Er loopt sinds een paar jaar een kabelbaan naartoe.

De omgeving is interessanter dan de stad. In de Sousvallei landinwaarts staan arganbomen, die alleen in dit deel van de wereld groeien; de olie uit hun pitten wordt hier met de hand gemaakt. Taroudant, op tachtig kilometer, is een ommuurde stad die er nog uitziet zoals Marrakesh er ooit uitzag.

Wat je niet in een dag doet

De twee namen die iedereen kent staan niet aan zee, en dat is de meest voorkomende teleurstelling bij dit land.

Marrakesh ligt op tweehonderdveertig kilometer van Casablanca en op ruim vierhonderd van Tangier. Vanaf Casablanca is het heen en terug vijf tot zes uur reizen, en dan heb je nog geen uur op het Djemaa el Fna gestaan. Er worden excursies aangeboden die het proberen; reken erop dat je vooral in een bus zit.

Fez ligt op driehonderd kilometer van Tangier en heeft dezelfde rekensom. De medina daar is een van de grootste autovrije stadskernen ter wereld, met negenduizend straatjes, en dat vraagt om meer dan twee uur.

Rabat is wel te doen: negentig kilometer van Casablanca, iets meer dan een uur. De Hassantoren, de necropool Chellah en de kasba van de Udaya zijn in een halve dag te zien, en de stad staat sinds 2012 op de Werelderfgoedlijst.

Sinds 2018 rijdt er tussen Tangier en Casablanca een hogesnelheidstrein, de eerste van Afrika, die de twee steden in ruim twee uur verbindt. Voor wie een dag eerder aankomt of blijft is dat een goede manier om het land te zien; voor een havendag helpt het niet, want je moet op tijd terug zijn.

Het seizoen loopt hier precies andersom

November telt 177 reizen, oktober 162 en maart 152. Juni komt uit op 21, augustus op 21 en juli op 23.

Dat is opmerkelijk voor een zonbestemming, en het heeft niets met het weer te maken. In de Marokkaanse zomer is het aan de kust prima, met vijfentwintig tot dertig graden en zeewind.

De verklaring zit in waar de schepen dan zijn. Marokko ligt op de route tussen de Middellandse Zee en de Canarische Eilanden, en die routes lopen juist in het najaar, de winter en het voorjaar. In de zomer verplaatst de vloot zich naar de Middellandse Zee zelf en naar Noord-Europa, en dan komt er langs deze kust bijna niemand.

Dat verklaart ook de vertrekhavens: Barcelona, Gran Canaria en Tenerife. Barcelona staat op 208, Gran Canaria op 133, Tenerife op 120 en Lissabon op 111. Wie hier komt, komt via Spanje, Portugal of de Canarische Eilanden.

De rederijen zijn Costa Cruises, MSC Cruises, TUI Cruises Mein Schiff en P&O Cruises, met Costa op 179 reizen, MSC op 158 en TUI Cruises op 103. Er varen honderdeenendertig verschillende schepen. De goedkoopste reis begint bij €399 per persoon.

Geld, taal en gidsen

De munt is de dirham en die is gesloten: je mag hem officieel niet het land in of uit nemen, dus wisselen doe je ter plaatse en je wisselt terug voor je weer aan boord gaat. In de havensteden nemen veel zaken ook euro's aan, meestal tegen een minder gunstige koers.

De landstalen zijn Arabisch en Amazigh. Frans is de taal van het zakenleven en het onderwijs en wordt overal begrepen; in het noorden, rond Tangier, hoor je ook veel Spaans. Met Engels kom je in de toeristische delen een eind, daarbuiten minder ver.

In de medina's word je aangesproken door mensen die aanbieden je de weg te wijzen of naar een winkel te brengen. Officiële gidsen hebben een pasje; wie er zelf op uit gaat, houdt het bij een vriendelijk nee. Afdingen hoort erbij in de souk en niet in gewone winkels.

Tijdens de ramadan zijn overdag veel eetgelegenheden dicht en gaat het tempo omlaag. De maand verschuift elk jaar; kijk het na als je reis in die periode valt.

Kleding: er is geen kledingvoorschrift voor bezoekers, maar bedekte schouders en knieën zijn buiten de stranden prettiger en in de moskee verplicht.

Waar je op moet letten

• Kijk welke haven op je reis staat. Tangier, Casablanca en Agadir leveren drie verschillende dagen op.
• Marrakesh en Fez zijn geen dagtocht. Rabat vanuit Casablanca wel.
• De Hassan II-moskee is te bezoeken, met een rondleiding op vaste tijden.
• Agadir heeft geen oude stad; die is in 1960 verdwenen.
• Van juni tot en met augustus vaart er weinig, niet vanwege het weer maar omdat de vloot elders ligt.
• Wissel je dirhams terug voor je vertrekt; uitvoeren mag officieel niet.