Vijfenzeventig havens, en het schip vertrekt hier ook

Er zijn 839 boekbare reizen die Japan aandoen, langs 72 havens. Dat is voor een bestemming op deze afstand veel, en het komt doordat Japan uit ruim zesduizend eilanden bestaat met een kustlijn waar bijna elke provincie een zeehaven aan heeft.

Tokio draagt er 891, Nagasaki 540, Kochi 484, Kagoshima 481, Osaka 410 en Hiroshima 385. Daarachter volgen Shimizu, Hakodate, Kobe, Aomori en Sakaiminato.

Wat dit land onderscheidt van de meeste bestemmingen in Azië is dat de reis er ook begint. Tokio staat met 585 vertrekken ver bovenaan de vertrekhavens, met Shanghai op 77 en Hongkong op 74 ver daarachter. Japan is dus geen tussenstop op een Aziatische route maar een thuisbasis met een eigen vloot.

478 van de 839 reizen duren vijftien dagen of langer en 401 tien tot veertien. Dat is logisch voor een land waar je een dag heen vliegt: wie hier komt maakt er geen week van.

De bloesem trekt naar het noorden

Maart telt 144 reizen, april 141, oktober 133 en september 127. December komt uit op 31 en juli op 47.

Die twee pieken zijn de twee Japanse reisseizoenen, en het voorjaar is de bekendste. De kersenbloesem opent niet overal tegelijk maar schuift over het land: hij begint in het zuiden, bij Okinawa, en bereikt Tokio meestal eind maart, terwijl Hokkaido in het noorden pas begin mei aan de beurt is.

Dat maakt een cruise hier iets wat je met de trein niet voor elkaar krijgt. Een schip dat in het voorjaar van Kagoshima naar Hakodate vaart, vaart met dat front mee en kan in twee weken meerdere keren volle bloei zien. De bloei duurt per plaats maar een dag of tien, dus de timing is nauw.

Het najaar is het spiegelbeeld. Dan verkleuren de esdoorns, en dat begint juist in het noorden en zakt naar het zuiden. September en oktober staan daarom hoog.

De zomer is er de dode periode. In juni valt het regenseizoen, in juli en augustus loopt het in de steden op naar vijfendertig graden met hoge luchtvochtigheid, en van augustus tot oktober is het tyfoonseizoen. Dat laatste is geen theorie: een tyfoon in de buurt betekent dat het schip een haven overslaat, en dat gebeurt in die maanden regelmatig.

Nagasaki, en tweehonderd jaar Nederland

Nagasaki staat op 540 aanlopen en is voor een Nederlandse reiziger de interessantste haven van het land.

Van 1641 tot 1854 was Japan gesloten voor buitenlanders. Eén uitzondering hield stand: op Dejima, een waaiervormig kunstmatig eilandje in de haven van Nagasaki van nog geen anderhalve hectare, mochten Nederlandse handelaren blijven. Ze zaten er onder streng toezicht, met een afgesloten brug naar de wal, en via die brug liep tweehonderd jaar lang vrijwel alle kennisuitwisseling tussen Japan en Europa.

Dat heeft een eigen woord opgeleverd: rangaku, Hollandkunde. Japanse geleerden leerden Nederlands om westerse geneeskunde, sterrenkunde en scheepsbouw te kunnen lezen, en het eerste Japanse anatomieboek uit 1774 is een vertaling van een Nederlandse uitgave.

Dejima is later ingepolderd en verdween in de stad, maar sinds de jaren negentig wordt het stuk voor stuk herbouwd op de oorspronkelijke plek. Je loopt er nu doorheen langs pakhuizen en woonhuizen met Nederlandse namen, en het ligt op loopafstand van de kade.

Op 9 augustus 1945 werd boven deze stad de tweede atoombom afgeworpen. Het Vredespark en het museum liggen bij het punt waar hij ontplofte, in de wijk Urakami, en dat is een bezoek dat je niet tussendoor doet.

Voor de kust ligt Hashima, een eilandje dat tot 1974 een kolenmijn met een stad erop was en daarna in één klap is verlaten. Het staat sinds 2015 op de Werelderfgoedlijst en er varen boten heen; bij ruwe zee gaat de landing niet door.

Hiroshima, en het poortje in het water

Hiroshima staat op 385 aanlopen. De Genbaku-koepel, het enige gebouw dat vlak bij het middelpunt van de ontploffing van 6 augustus 1945 overeind bleef, staat sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst en is bewust in die staat gelaten.

Het Vredesmuseum ernaast is zwaar en goed. Reken op twee uur en houd er rekening mee dat het druk kan zijn.

In dezelfde baai ligt Miyajima, met de torii van de Itsukushima-schrijn die bij vloed in het water lijkt te staan. Bij eb loop je eromheen, dus wat je ziet hangt af van het getij en niet van je excursie. De veerboot vaart in tien minuten en op het eiland lopen herten los.

Kochi, met 484 aanlopen, is de verrassing in de lijst. Het is een stad van driehonderdduizend inwoners op Shikoku, het kleinste van de vier hoofdeilanden, en het heeft een van de twaalf kastelen in Japan waarvan de hoofdtoren nooit is afgebrand of herbouwd. De rest van de kastelen die je in Japan ziet zijn naoorlogse reconstructies in beton.

Kagoshima, op 481, ligt tegenover de Sakurajima, een vulkaan die bijna dagelijks as uitstoot. De stad veegt die as van de straten en deelt zakken uit om hem in te doen, en dat is er dagelijkse routine.

Kyoto vanaf Osaka of Kobe

De vraag die de meeste mensen hebben is of Kyoto vanaf het schip te doen is, en het antwoord is ja.

Osaka en Kobe liggen allebei op ongeveer een uur met de trein van Kyoto, en dat is een gewone verbinding die elk kwartier rijdt. Je hebt er geen excursie voor nodig als je met treinen overweg kunt.

Wat je in een dag haalt is beperkt: Kyoto heeft ruim duizend tempels en die liggen verspreid over een dal. Twee of drie plekken is realistisch, bijvoorbeeld Fushimi Inari met de rode poortjes en Kiyomizu-dera aan de oostkant, of het gouden paviljoen in het noordwesten.

Vanaf Tokio is het anders. Kyoto ligt daar op ruim vierhonderd kilometer, en ook al doet de hogesnelheidstrein dat in tweeënhalf uur, dan nog is het heen en terug vijf uur. Dat is geen havendag maar een dag reizen.

Wat vanaf Shimizu wel dichtbij is: de Fuji. Die haven ligt aan de Suruga-baai en bij helder weer staat de berg er recht boven. Helder weer is in de zomer zeldzaam en in de winter juist gewoon.

Welke terminal in Tokio

Tokio heeft niet één cruisehaven maar meerdere, en het verschil is groot genoeg om voor het boeken na te kijken.

De oude terminal bij Harumi ligt diep in de baai, achter de Rainbow Bridge. Die brug heeft een doorvaarthoogte van ongeveer tweeënvijftig meter, en moderne schepen passen daar niet onder. Daarom is in 2020 een nieuwe terminal geopend aan de zeekant van die brug, zodat de grote schepen er wel bij kunnen.

Daarnaast wordt Yokohama gebruikt, dertig kilometer zuidelijker en een halfuur met de trein van het centrum van Tokio. Dat is een volwaardige haven met een eigen stad eromheen, en veel reizen die als Tokio worden verkocht vertrekken daarvandaan.

Kijk dus welke naam op je bescheiden staat. Het scheelt een uur reizen en het bepaalt waar je het beste kunt overnachten als je een dag eerder aankomt.

Wie er vaart, en wat het kost

De rederijen zijn Princess Cruises, Seabourn, Silversea Cruises en Royal Caribbean International. Princess staat met 229 reizen bovenaan, gevolgd door Silversea met 90 en Royal Caribbean met 82.

Dat Princess hier zo groot is heeft een lange voorgeschiedenis: de Diamond Princess, met 121 reizen het drukste schip op deze bestemming, is in Nagasaki gebouwd en vaart al jaren met een Japans programma, inclusief Japanse baden aan boord en een Japanstalige bemanning op de routes voor de binnenlandse markt.

Opvallend is verder hoeveel luxe en hoe weinig gezin. 407 reizen staan als luxe zeecruise geboekt en 279 als kleinschalig, tegen 248 als familiecruise. Dat is een andere verhouding dan in de Caribische Zee en het past bij de reisduur.

Er varen tweeënvijftig verschillende schepen. De goedkoopste reis begint bij €316 per persoon, en dat lage bedrag komt van de korte binnenlandse afvaarten; voor een reis vanuit Nederland komt de vliegreis er nog bij.

Praktisch

Nederlanders hebben voor een kort verblijf geen visum nodig. Er zijn plannen voor een elektronische reisvergunning; kijk de actuele regels na voor je vertrekt, want dit verandert.

De vlucht duurt rechtstreeks ongeveer twaalf uur en het tijdverschil is zeven of acht uur, afhankelijk van de zomertijd hier; Japan verzet de klok niet.

Contant geld is er nog steeds nuttig. In de grote steden kun je overal pinnen, maar bij kleine zaken, tempels en bussen buiten de stad wordt cash gevraagd. Een oplaadbare vervoerspas is handig, want daarmee betaal je ook in winkels.

Twee dingen die reizigers verrassen. In veel badhuizen zijn tatoeages niet toegestaan, omdat ze daar met de onderwereld worden geassocieerd; sommige plekken maken een uitzondering met een pleister erover. En fooien geven is niet gebruikelijk en kan als onbeleefd overkomen.

Houd er ten slotte rekening mee dat een aanloop in het tyfoonseizoen kan vervallen. Rederijen varen dan om, en dat is geen slechte service maar de enige verstandige keuze.

Waar je op moet letten

• Maart en april zijn bloesemmaanden en de bloei schuift van zuid naar noord; een schip kan daarmee meevaren.
• Kyoto doe je vanaf Osaka of Kobe, niet vanaf Tokio.
• Kijk of je in Tokio of in Yokohama vertrekt. Dat scheelt een uur.
• Dejima in Nagasaki ligt op loopafstand en is voor Nederlandse bezoekers de moeite waard.
• Van juni tot en met augustus is het heet en nat; in het tyfoonseizoen kan een haven vervallen.
• Neem contant geld mee, ook al kun je in de steden overal pinnen.