Rivier
Riviercruise over de Elbe
31 boekbare reizen langs 12 havens, vanaf €1395 per persoon.
31 boekbare reizen langs 12 havens, vanaf €1395 per persoon.
Er zijn 31 boekbare riviercruises over de Elbe, langs 12 aanlegplaatsen in Tsjechië en Duitsland.
Dat is weinig, en het is goed dat vooraf te weten. Op de Rijn varen ruim tweeduizend reizen met zesenzestig schepen; hier zijn het er 2. Wie deze rivier wil varen, moet vroeg boeken en heeft weinig te kiezen in data.
De reden staat verderop in dit artikel en het is dezelfde reden waarom deze rivier bijzonder is: er staat geen enkele stuw in het Duitse deel, en dat maakt de waterstand onvoorspelbaar.
18 reizen duren acht of negen dagen en 17 vijf tot zeven. De goedkoopste begint bij €1.395 per persoon; de rederijen zijn Viva Cruises en CroisiEurope en de drukst aangedane plaatsen zijn Dresden, Meissen, Magdeburg en Wittenburg.
Op de Rijn, de Main, de Moezel en de Donau vaar je van stuw naar stuw, in een trap van gestuwde panden waar het water op peil wordt gehouden.
Op de Elbe niet. Tussen de Tsjechische grens en de Noordzee, over ruim zeshonderd kilometer, staat geen enkele stuw in de hoofdstroom; de rivier ligt er zoals hij ligt en de diepte hangt af van de regen in het Reuzengebergte en de Harz.
Dat is uniek in Duitsland en het is met opzet zo gebleven: er zijn plannen geweest voor stuwen en die zijn afgeketst op de natuurwaarde van de uiterwaarden. Grote delen van het dal zijn biosfeergebied, met ooibossen, zwarte ooievaars en bevers.
De prijs daarvan betaalt de scheepvaart. In een droge zomer zakt het water zo ver dat de schepen niet kunnen varen; in 2018 en 2022 lagen de reizen wekenlang stil en werden passagiers in hotels ondergebracht met bussen naar de programmapunten.
Rederijen schrijven dat voorbehoud in de voorwaarden en gebruiken het. Wie hier boekt, moet het risico aanvaarden dat een deel van de reis over de weg gaat; dat is geen wanprestatie en het geeft in de regel geen recht op teruggave.
De schepen zijn erop gebouwd. Er varen hier vaartuigen met een diepgang van rond de meter, waaronder een raderboot die met schoepenwielen achterop werkt in plaats van met schroeven, omdat die minder diepte nodig heeft.
De route gaat tussen Praag en Berlijn of Hamburg, en dat zijn twee verschillende reizen.
Aan de Tsjechische kant begint het op de Moldau. Die rivier stroomt bij Mělník in de Elbe, en het laatste stuk naar Praag is alleen voor de kleinste schepen bevaarbaar; een deel van het aanbod ligt daarom werkelijk in de stad en een ander deel stapt in bij Mělník of Litoměřice.
Praag staat op 26 van deze reizen. Let op: die naam staat in de feed ook op ruim tweehonderd Donau- en Rijnreizen met een landprogramma daar, en die schepen komen er nooit; op deze pagina tellen alleen de reizen mee die werkelijk over deze rivier varen.
Daarna gaat het door het Elbezandsteengebergte de Duitse grens over, langs Bad Schandau, naar Dresden en Meissen. Dat traject is het mooiste van de reis: de rivier snijdt door zandsteen dat door erosie tot torens en tafelbergen is uitgesleten.
Verder stroomafwaarts wordt het vlak. Wittenberg, Dessau en Magdeburg liggen in een landschap van uiterwaarden en dijken, en daarna gaat het richting Hamburg of via de Havel en de kanalen naar Berlijn en Potsdam.
Die laatste variant verlaat de Elbe. Er staan reizen in dit aanbod die via Genthin, Brandenburg en Potsdam naar de Oostzee doorlopen; dat zijn kanalen en meren, geen rivier meer.
Dresden staat op 33 aanlopen en is de belangrijkste stad aan deze route.
De stad is in de nacht van 13 op 14 februari 1945 door geallieerde bombardementen vrijwel volledig verwoest. Het aantal doden is lang omstreden geweest en door een historische commissie in 2010 op vijfentwintigduizend gesteld.
De Frauenkirche is toen ingestort en de resten hebben veertig jaar als puinheuvel gelegen, in de DDR bewust als aanklacht. Na 1990 is hij herbouwd, tussen 1994 en 2005, met geld uit binnen- en buitenland.
Wat je aan de gevel ziet is de reden om er heen te gaan. Van de oorspronkelijke stenen zijn er bijna vierduizend teruggeplaatst op de plek waar ze hoorden; die zijn door roet en tijd zwart geworden, terwijl de nieuwe zandsteen licht is. Het gebouw is daardoor gevlekt, en die vlekken zijn de plattegrond van wat er overbleef.
Daarnaast staat de Zwinger, een barok complex met tuinen en paviljoens, en het Groene Gewelf: de schatkamer van August de Sterke, met een van de rijkste verzamelingen sieraden en edelstenen van Europa. Daar is in november 2019 bij een inbraak voor honderden miljoenen aan sieraden weggehaald; een deel is later teruggekomen.
Twintig kilometer stroomafwaarts ligt Meissen, waar in 1710 de eerste Europese fabriek voor hard porselein is opgericht. Het recept was daarvoor alleen in China bekend en werd hier als staatsgeheim bewaakt; het merk met de gekruiste zwaarden is een van de oudste ter wereld dat nog wordt gebruikt.
Wittenberg staat op 20 aanlopen en is de plaats waar Maarten Luther in 1517 zijn vijfennegentig stellingen bekendmaakte.
Of hij ze werkelijk op de deur van de slotkerk heeft gespijkerd is onder historici omstreden; dat hij ze op 31 oktober naar zijn bisschop stuurde staat vast, en die datum is het begin van de Reformatie geworden. Op die kerkdeur staan de stellingen nu in brons.
Zijn woonhuis, een voormalig klooster, is museum en staat samen met drie andere gebouwen in de stad sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst.
Even verderop ligt Dessau, waar het Bauhaus tussen 1925 en 1932 zat. Het gebouw van Walter Gropius met de glazen gevel en de meesterwoningen daarachter zijn er nog en staan ook op de lijst; het is een van de plekken waar te zien is waar de vormgeving van de twintigste eeuw is bedacht.
Magdeburg, op 27 aanlopen, heeft iets dat op geen enkele andere riviercruise staat. Daar kruist het Middenlandkanaal de Elbe over een brug: negenhonderdachttien meter lang, in 2003 geopend, en het is de langste vaarbrug ter wereld.
Schepen varen daar over een rivier heen. Dat kanaal moest voorheen met sluizen omlaag naar de Elbe en weer omhoog, wat bij laag water niet ging; sinds die brug kan de vrachtvaart tussen het Ruhrgebied en Berlijn doorvaren.
Die brug is deels met geld uit de Duitse hereniging betaald en het project stond al sinds 1938 op de plank, waarna de oorlog en de deling het stillegden.
Oktober telt 15 reizen, september 7 en november 7. Januari, februari en juli komen uit op nul.
Het seizoen loopt van april tot december en is het drukst in het najaar. In december varen er vier reizen langs de kerstmarkten van Dresden, waar de Striezelmarkt sinds 1434 wordt gehouden en tot de oudste van Duitsland hoort.
De maanden met de meeste kans op laag water zijn augustus, september en oktober. Dat is tegelijk het seizoen waarin de meeste reizen varen, en dat is de spanning die bij deze rivier hoort.
Het weer is dat van Midden-Europa: in de zomer twintig tot achtentwintig graden, in het najaar tien tot achttien met ochtendmist in het dal.
De schepen zijn klein, met tachtig tot honderdvijftig passagiers, en de aanlegplaatsen liggen in stadjes waar je zo de kade af loopt. Dat is de aantrekkelijke kant van dit aanbod: je zit weinig in bussen.
Wie deze reis overweegt, doet er goed aan te kijken wat de rederij regelt als het water te laag is. Sommige zetten er een hotelprogramma met bussen voor in de plaats en sommige bieden een tegoed; dat verschilt en het staat in de voorwaarden.
Boek ruim vooraf. Met drie schepen en drieënveertig vertrekken is dit het kleinste aanbod van de rivieren in dit overzicht, en de data lopen vol.
Viva Cruises · vanuit Warnemünde
