Cruise Cambodja

Elf havens aan één rivier

Er zijn 707 boekbare reizen die Cambodja aandoen, langs 11 havens. Phnom Penh draagt er 586, Siem Reap 462, Angkor Ban 384, Kampong Cham 330 en Oudong 245.

Op één na liggen die allemaal aan de Mekong of aan het meer waar die rivier op uitkomt. 486 reizen staan geboekt als riviercruise en 431 als luxe riviercruise, tegen 122 zeecruises, en dat maakt dit een van de weinige landen in dit aanbod waar de zee bijzaak is. Die eerste twee categorieën overlappen, want een luxe riviercruise is er ook een.

De uitzondering is Sihanoukville met 122 aanlopen, de enige diepzeehaven van het land, aan de Golf van Thailand. Die staat op routes tussen Singapore en Vietnam en heeft met de rest van deze lijst niets te maken.

De goedkoopste reis begint bij €1.559 per persoon, en dat hoort bij de hoogste startbedragen op deze site. Er varen maar vijfentwintig verschillende schepen, allemaal klein, en het aanbod bestaat vrijwel geheel uit de duurdere klasse.

De reis waar dit land op draait

De klassieke Mekongcruise vaart tussen Ho Chi Minhstad en Siem Reap, in de ene of de andere richting, en Cambodja is daar de tweede helft van.

Dat verklaart de vertrekhavens: Ho Chi Minh City, Siem Reap en Kampong Cham. Ho Chi Minhstad staat op 219 en Siem Reap op 145, met Hanoi op 114 en Kampong Cham op 68.

Wat de reis oplevert is een dwarsdoorsnede van het land vanaf het water. De schepen zijn klein, zestig tot honderdvijftig passagiers, en ze leggen aan bij dorpen waar geen kade is; je gaat met een loopplank over de oever of met een sampan aan land.

Angkor Ban, met 384 aanlopen, is zo'n dorp. Het is niet gebombardeerd en niet ontruimd tijdens de oorlogsjaren, waardoor er nog houten huizen op palen staan van honderd jaar oud. Dat is in Cambodja zeldzaam.

Kampong Tralach en Oudong staan er ook in. Bij het eerste is de gebruikelijke gang van zaken een rit op een ossenkar naar een tempel; bij Oudong ligt de heuvel waar de koningen tot 1866 werden gekroond en waar hun stoepa's staan.

Wat Wat Hanchey met 193 aanlopen is: een tempelheuvel boven de rivier uit de achtste eeuw, met een klim van driehonderd treden en uitzicht over de Mekong. Er zit een klooster met monniken die er wonen.

Angkor is de reden dat mensen komen

Siem Reap staat met 462 aanlopen op de tweede plaats, en dat is geen havenstad maar een luchthavenstad; de rivierschepen komen tot aan het Tonlé Sapmeer en de laatste kilometers gaan over de weg.

Wat er ligt is het grootste religieuze bouwwerk ter wereld naar oppervlakte. Angkor was tussen de negende en de vijftiende eeuw de hoofdstad van het Khmerrijk, met naar schatting bijna een miljoen inwoners op het hoogtepunt, en het is over vierhonderd vierkante kilometer uitgespreid.

Angkor Wat zelf is uit het begin van de twaalfde eeuw en is als hindoetempel gebouwd voor Vishnoe; later is het een boeddhistisch heiligdom geworden en dat is het gebleven. Het staat op de nationale vlag.

Twee andere plekken horen erbij. De Bayon in Angkor Thom heeft ruim tweehonderd stenen gezichten op zijn torens die alle kanten op kijken. Ta Prohm is met opzet niet volledig vrijgemaakt, waardoor er vijgenbomen over de muren groeien met wortels als gordijnen.

Het hele gebied staat sinds 1992 op de Werelderfgoedlijst. Reken op minstens twee dagen; de riviercruises bouwen dat in als landdeel aan het begin of het eind van de reis, met overnachtingen in een hotel.

Ga vroeg. Om zes uur 's ochtends is het vijfentwintig graden en om elf uur vijfendertig, en de stenen weerkaatsen dat.

Wat er in de jaren zeventig is gebeurd

Phnom Penh staat met 586 aanlopen bovenaan, en wie daar aan wal gaat komt langs een geschiedenis die niet te vermijden is.

Tussen april 1975 en januari 1979 stond het land onder het bewind van de Rode Khmer. De steden werden binnen dagen ontruimd en de hele bevolking naar het platteland gedreven om aan landbouw te werken; geld, scholen, religie en privébezit werden afgeschaft. Naar schatting anderhalf tot twee miljoen mensen kwamen om door executie, dwangarbeid, honger en ziekte, op een bevolking van ongeveer acht miljoen.

In Phnom Penh staat de school die als gevangenis werd gebruikt, Tuol Sleng, waar naar schatting twaalfduizend tot twintigduizend mensen zijn vastgehouden en waarvan er een handvol levend uit is gekomen. Het is nu een museum en het toont de foto's die van elke gevangene bij aankomst zijn gemaakt.

Vijftien kilometer buiten de stad ligt Choeung Ek, een van de plekken waar de gevangenen werden gedood en begraven. Er staat een stoepa met schedels in.

Dit is geen uitje. Rederijen bieden het aan en veel bezoekers gaan, en het is een van de weinige plekken waar een havendag echt iets aan je begrip toevoegt. Ga er niet heen als je die middag ook nog een markt wilt doen; het werkt niet zo.

De stad heeft daarnaast het koninklijk paleis met de zilveren pagode, een nationaal museum met Khmerbeeldhouwwerk, en een boulevard langs de plek waar de Tonlé Sap en de Mekong samenkomen.

De rivier die twee kanten op stroomt

Bij Phnom Penh komen twee rivieren bij elkaar, en één daarvan doet iets wat vrijwel nergens gebeurt.

De Tonlé Sap verbindt het gelijknamige meer met de Mekong. In het droge seizoen stroomt hij van het meer naar de rivier, zoals je verwacht. Maar in de moesson zwelt de Mekong zo ver dat hij de Tonlé Sap terugduwt, en dan draait de stroom om en loopt het meer vol.

Het meer groeit daardoor van ongeveer tweeduizendvijfhonderd vierkante kilometer tot meer dan het vijfvoudige, en de diepte gaat van een meter naar negen. Als het water in oktober weer terugloopt blijft er een vlakte achter waar vis in achterblijft, en dat maakt dit een van de productiefste zoetwatervisserijen ter wereld.

Op het meer liggen drijvende dorpen: huizen, scholen en winkels op vlotten die met het waterpeil mee verhuizen. Die worden vanaf Siem Reap bezocht, en het is verstandig om vooraf te vragen welk dorp; sommige zijn sterk op bezoekers ingericht.

Voor de riviercruise heeft dit gevolgen. Bij hoog water, van augustus tot november, komen schepen verder het meer op; bij laag water in het voorjaar niet, en dan gaat het laatste stuk over de weg. Rederijen passen het programma daarop aan.

Seizoen en praktische zaken

November telt 111 reizen, oktober 98 en december 95. Juni komt uit op nul en juli op 4.

De regentijd loopt van mei tot oktober en het is dan warm en drukkend; van november tot februari is het droog en met dertig graden draaglijk, en in maart en april loopt het op naar veertig.

Nederlanders hebben voor Cambodja een visum nodig. Dat vraag je online aan of je krijgt het bij aankomst; er zijn beide routes en de regels wijzigen. Vraag je rederij wat er voor jouw route nodig is, want op de Mekongreis ga je ook Vietnam binnen en dat is een aparte regeling.

De munt is de riel, maar in de praktijk wordt vrijwel alles in Amerikaanse dollars afgerekend; wisselgeld onder een dollar krijg je in riel terug. Neem kleine biljetten mee, want op grote wordt niet altijd gewisseld.

Kleding telt bij de tempels: schouders en knieën bedekt, ook bij hitte. Bij Angkor wordt daarop gecontroleerd en zonder gaat het niet.

Er varen vijfentwintig verschillende schepen. De rederijen zijn Emerald Cruises, AmaWaterways, Scenic River Cruises en Windstar Cruises, met Emerald op 183 reizen, AmaWaterways op 135 en Scenic op 113.

Waar je op moet letten

• Dit is een riviervaargebied; Sihanoukville is de enige zeehaven en staat los van de rest.
• Angkor vraagt minstens twee dagen en zit als landdeel in het programma.
• Tuol Sleng en Choeung Ek zijn zwaar. Plan er niets luchtigs achteraan.
• Bij laag water gaat het laatste stuk naar het meer over de weg.
• Regel het visum vooraf en let op dat Vietnam een aparte regeling heeft.
• Neem kleine dollarbiljetten mee en bedekkende kleding voor de tempels.