Noorderlicht vanaf zee: waar en wanneer je de beste kans hebt
Tussen eind september en eind maart vaar je boven de poolcirkel onder de noorderlichtzone door. Welke maand het meeste oplevert, wat de noorderlichtbelofte van Hurtigruten echt inhoudt, en hoe je er zonder vliegen komt.
Foto: Sindre Fjerdingby Korsviken via Pexels
Waar en wanneer zie je het noorderlicht vanaf een cruiseschip?
De beste kans maak je tussen eind september en eind maart, op een schip dat boven de poolcirkel vaart, langs Tromsø, Alta en de Noordkaap. Daar ligt de noorderlichtzone: een ring rond de magnetische noordpool waar het licht het vaakst verschijnt. Bij een heldere hemel en genoeg activiteit zie je het daar vrijwel elke week een of meer avonden.
In ons aanbod staan ruim tweehonderd cruises die het noorderlicht in hun naam hebben, en ongeveer de helft daarvan is van Hurtigruten. Die rederij vaart het hele jaar langs de Noorse kust, en in de winter zijn de reizen goedkoper dan in de zomer, terwijl ze dan juist het noorderlicht beloven.
Een schip heeft één groot voordeel boven een hotel in Tromsø: het beweegt. Hangt er boven de ene fjord een wolkendek, dan kan het een paar uur later helder zijn. En op zee is er nauwelijks stadslicht dat het zwakkere noorderlicht wegdrukt.
Beste maand voor een noorderlichtcruise
Het noorderlicht is er het hele jaar, maar je ziet het alleen als het donker is. Boven de poolcirkel betekent dat: van eind september tot eind maart. In juni en juli is het daar dag en nacht licht, en dan zie je niets.
Binnen dat halfjaar kies je tussen licht en donker. Rond Tromsø gaat de zon van ongeveer 27 november tot half januari niet op. Dat is de poolnacht: de kans op noorderlicht is dan het grootst, maar van het landschap zie je weinig. Er is overdag een paar uur blauwachtig schemerlicht, en dat is het.
September, oktober, februari en maart geven het beste van twee kanten. De nachten zijn lang genoeg, en overdag zie je de fjorden en de besneeuwde bergen. Rond de equinoxen in september en maart is het aardmagnetisch veld bovendien statistisch wat onrustiger, wat de kans op noorderlicht iets vergroot.
Van de noorderlichtcruises in ons aanbod vertrekken de meeste in oktober, november, februari en maart. Dat is geen toeval.
Zonneactiviteit: is er nog genoeg noorderlicht?
Ja. De zon heeft een cyclus van ongeveer elf jaar, en volgens NASA en NOAA lag het hoogtepunt van de huidige cyclus in oktober 2024. Sindsdien neemt het aantal zonnevlekken af, maar dat gaat langzaam. Het minimum wordt pas rond 2030 verwacht.
Voor het noorderlicht boven de poolcirkel maakt dat weinig uit. Daar is het ook in een rustig jaar regelmatig te zien, omdat je direct onder de noorderlichtzone vaart. Wat een actieve zon vooral doet, is het licht zuidelijker brengen, tot boven Nederland aan toe. Bovendien vallen sommige van de zwaarste zonnestormen juist in de jaren na het hoogtepunt.
Wat wel bepalend is, is het weer. De Noorse kust ligt aan de Atlantische Oceaan en is in de winter vaak bewolkt. Bewolking is een grotere vijand dan een rustige zon, en dat is precies waarom een week op een schip meer kans geeft dan twee nachten in een hotel.
Noorderlicht zien met Hurtigruten langs de Noorse kust
Hurtigruten vaart het hele jaar dagelijks van Bergen naar Kirkenes, bij de Russische grens, en terug. Onderweg doet het schip ruim dertig havens aan, ook kleine dorpen waar geen ander cruiseschip komt, zoals Berlevåg, Mehamn en Stamsund op de Lofoten. Het is van oorsprong een postboot, en er stappen nog steeds lokale reizigers op en af.
Er zijn drie varianten. Noordwaarts van Bergen naar Kirkenes, zuidwaarts terug, of de volledige rondreis. In de winter is een enkele reis in ons aanbod ruwweg een kwart goedkoper dan dezelfde reis in de zomer. Dat is opvallend, omdat het noorderlicht in de zomer helemaal niet te zien is.
De schepen zijn kleiner dan een gewoon cruiseschip, met een paar honderd passagiers en weinig entertainment. Er is geen casino, geen theater en geen waterglijbaan. Wie dat zoekt, zit verkeerd. Wie urenlang aan dek wil staan terwijl de kust voorbijtrekt, zit precies goed.
De noorderlichtbelofte van Hurtigruten: de voorwaarden
Hurtigruten heeft een noorderlichtbelofte: zie je op je reis geen noorderlicht, dan krijg je in het volgende seizoen een gratis reis van zes of zeven dagen langs de kust. Dat klinkt als een garantie, maar de voorwaarden bepalen veel.
- Alleen bij een reis van elf dagen of langer. De enkele reis noordwaarts of zuidwaarts valt erbuiten. Alleen de volledige rondreis telt.
- Alleen tussen 20 september en 31 maart.
- Het schip beslist. Telt als noorderlicht: wat de officieren van de wacht registreren en omroepen. Lag jij te slapen, of was het zo zwak dat je het niet zag, dan heb je geen recht op een nieuwe reis.
- Binnenhut en eigen reiskosten. De gratis reis is in een standaard binnenhut met volpension. Een betere hut kost bij, en de vlucht naar Noorwegen betaal je zelf.
- Melden binnen 28 dagen na thuiskomst.
Havila Voyages, die dezelfde kustroute vaart, heeft een vergelijkbare belofte voor de twaalfdaagse rondreis. Daar moet je bovendien zelf de noorderlichtwekker aan boord hebben aangezet.
Zet die wekker dus altijd aan. Op de meeste schepen in deze vaargebieden kun je je laten wekken of oproepen zodra het noorderlicht verschijnt, en het gebeurt vaak na middernacht.
Noorderlichtcruise zonder vliegen: vanuit Rotterdam naar Tromsø en Alta
Voor Hurtigruten moet je naar Bergen, en dat betekent voor de meeste Nederlanders vliegen. Er is een alternatief zonder vlucht. Holland America Line vaart in het najaar en de winter met de Nieuw Statendam vanuit Rotterdam naar Noord-Noorwegen, in veertien dagen heen en terug, langs Tromsø, Alta en Hammerfest of Trondheim.
Ook vanuit Hamburg en Kiel vertrekken noorderlichtcruises, van Hapag-Lloyd en AIDA, en vanuit Engeland van onder andere Cunard, Princess en Ambassador. Dat zijn gewone cruiseschepen, met alles wat daarbij hoort.
Het verschil met Hurtigruten zit in het ritme. Een cruiseschip vanuit Rotterdam is een paar dagen onderweg voordat het boven de poolcirkel is, en vaart daar ongeveer een week. Hurtigruten passeert de poolcirkel op de derde dag na Bergen en vaart daarna het grootste deel van de reis in de noorderlichtzone, maar je moet eerst naar Bergen zien te komen. Reken bij de cruises vanuit Rotterdam op twee- tot vierduizend euro per persoon voor twee weken.
Meer over vertrekken uit Nederlandse en Duitse havens staat in ons artikel over op cruise zonder vliegen, en over de fjorden zelf in de gids voor de Noorse fjorden.
Noorderlicht fotograferen vanaf een cruiseschip, en wat je meeneemt
Het noorderlicht zie je aan dek, en aan dek is het in de winter koud. Reken op temperaturen rond het vriespunt aan de kust en daaronder in de fjorden, met wind van de rijdende boot erbovenop. Een muts, handschoenen, een warme jas en goede schoenen met grip zijn geen overbodige luxe op een besneeuwd dek.
Met het blote oog lijkt zwak noorderlicht vaak grijs of lichtgroen, als een wolk die niet beweegt. Een camera ziet meer kleur, omdat hij langer belicht. Een moderne telefoon in de nachtstand haalt al veel, mits je hem stil houdt: leg hem op de reling of gebruik een klein statief.
Het schip zelf maakt het lastig. Het beweegt, en het dek is verlicht. Zoek een plek aan de achterkant of aan de schaduwkant van het schip, weg van de lampen, en geef je ogen tien minuten om aan het donker te wennen.
Tips voor het boeken van een noorderlichtcruise
De rondreizen van Hurtigruten met de noorderlichtbelofte vertrekken dagelijks, dus daar is altijd wel een datum te vinden. De cruises vanuit Rotterdam varen maar een paar keer per seizoen.
- Wil je de belofte? Boek de volledige rondreis, niet de enkele reis.
- Wil je ook landschap zien? Kies september, oktober, februari of maart.
- Wil je niet vliegen? Kijk naar de cruises vanuit Rotterdam en Hamburg.
- Bespaar op de hut. Bij noorderlicht ga je toch naar het dek. Een binnenhut op Hurtigruten is de goedkoopste manier om dezelfde reis te maken.
Twijfel je over de hut? In binnenhut, buitenhut of balkon staat wanneer het verschil de meerprijs waard is.
