Op cruise zonder vliegen: vanuit welke havens het kan
Ruim drieduizend afvaarten vertrekken uit een haven die je met de trein of de auto bereikt. Welke havens dat zijn, wat je er kunt boeken en waar de grens van deze manier van reizen ligt.
Kun je op cruise zonder te vliegen?
Ja, en vaker dan de meeste mensen denken. In ons aanbod staan op dit moment ruim tweeduizend afvaarten die vertrekken uit een haven die je vanuit Nederland met de trein of de auto bereikt, zonder een enkele vlucht.
Dat is geen niche. Amsterdam alleen al is goed voor bijna negenhonderd afvaarten, Rotterdam voor tweehonderd, en tel je de Duitse en Britse havens binnen een dagreis erbij op, dan kom je ruim boven de drieduizend uit.
Het verschil met vliegen zit niet alleen in de uitstoot. Je hebt geen bagagelimiet, geen tijdverschil, geen overstap die je cruise kan kosten, en je kunt de dag voor vertrek gewoon thuis slapen.
Wat je ervoor inlevert is bereik: vanuit Noordwest-Europa vaar je naar Noorwegen, de Oostzee, de Britse eilanden, IJsland en de Canarische Eilanden. Voor het Caribisch gebied of Alaska moet je alsnog het vliegtuig in.
Vertrekken uit Amsterdam
Amsterdam is met achthonderdzevenenveertig afvaarten de drukste vertrekhaven binnen Nederland, maar dat getal vraagt om een kanttekening: het overgrote deel daarvan zijn riviercruises.
Van die afvaarten zijn er zevenhonderdtwintig van rivierrederijen die de Rijn op varen richting Bazel, of een lus door Nederland en Vlaanderen maken. Er blijven honderdzesentwintig zeecruises over.
Die zeecruises vertrekken vanaf de Passenger Terminal aan de Piet Heinkade, op tien minuten lopen van het Centraal Station. Je vaart het Noordzeekanaal af en gaat bij IJmuiden door de zeesluis, die met vijfhonderd meter de grootste ter wereld is; dat schutten alleen al duurt een half uur.
De goedkoopste zeecruise vanuit Amsterdam begint op €589 per persoon, met een gemiddelde van €4.478. Dat gemiddelde ligt hoog doordat er veel lange reizen naar IJsland en de Noordkaap tussen zitten.
De riviercruises beginnen lager en zijn per nacht vaak inclusief maaltijden en dranken, wat de vergelijking met een zeecruise scheeftrekt als je alleen naar de reissom kijkt.
Rotterdam: minder afvaarten, ander aanbod
Rotterdam heeft tweehonderdelf afvaarten, en dat zijn vrijwel allemaal zeecruises. Twee rederijen bepalen het beeld: Holland America Line met honderdnegenenvijftig afvaarten en MSC met tweeenvijftig.
Dat Holland America hier zo sterk staat, is geen toeval. Die rederij is in 1873 in Rotterdam opgericht en heeft tot in de jaren zeventig vanaf de Wilhelminakade gevaren; het kantoorgebouw waar landverhuizers hun papieren regelden staat er nog als hotel.
De bestemmingen vanuit Rotterdam liggen anders dan vanuit Amsterdam: honderdzevenenzestig van de afvaarten gaan naar de Britse eilanden, honderdeenentwintig naar Scandinavie en drieentachtig naar de Noorse fjorden.
Opvallend is de reisduur. Naast de gebruikelijke week staan er drieentwintig afvaarten van drie weken of langer, waaronder oversteken naar Noord-Amerika. Wie zonder vliegen naar de andere kant van de oceaan wil, vertrekt hiervandaan.
De laagste prijs vanuit Rotterdam is €513 per persoon; gemiddeld kom je op €2.349 uit.
Hamburg en Kiel: het grootste aanbod binnen rijafstand
Wie bereid is vier tot vijf uur te rijden, verdubbelt zijn keuze. Hamburg heeft vijfhonderdtweeentachtig afvaarten en Kiel driehonderdeenendertig.
Hamburg is de goedkoopste vertrekhaven van allemaal: daar begint het aanbod op €173 per persoon. AIDA vaart er het meest, met tweehonderdzevenentwintig afvaarten, gevolgd door MSC, Hurtigruten en Mein Schiff.
Kiel is uitgesprokener: alle driehonderdeenendertig afvaarten daar gaan de Oostzee op, en driehonderdtweeentwintig ervan doen Scandinavie aan. Het is de haven voor wie de Noorse fjorden of de Baltische hoofdsteden wil zien.
Kiel heeft daarnaast iets wat de andere havens niet hebben: korte reizen. Er staan zesentwintig afvaarten van vier nachten en negentien van drie nachten op het programma, naar Kopenhagen, Oslo of de Deense noordpunt. Dat is als lang weekend te doen.
Reken op de Duitse havens wel op een schip met Duits als voertaal. Bij AIDA en Mein Schiff zijn de omroep, het theater en de dagelijkse krant Duits, en dat bepaalt de reis meer dan de meeste boekers vooraf inschatten.
Southampton: de grootste keuze, met een boot ernaartoe
Southampton heeft met dertienhonderd afvaarten verreweg het grootste aanbod binnen bereik zonder vliegen, en de laagste prijs ligt er op €199 per persoon.
Je komt er met de nachtboot naar Hull of Harwich en daarna twee tot drie uur rijden, of met de trein via Brussel en Londen in ongeveer zeven uur. Wie de auto meeneemt, kan bij de terminal parkeren tegen een weektarief.
Vanuit deze haven vertrekken de Britse rederijen, en die varen naar de Noorse fjorden, de Oostzee, de Canarische Eilanden en in de winter naar het Caribisch gebied met een oversteek van een week.
Het publiek op die schepen is vrijwel volledig Brits, er wordt aan boord in ponden afgerekend en er zijn avonden met een kledingvoorschrift. Dat is voor de een de reden om te gaan en voor de ander de reden om het niet te doen.
Voor Nederlandse boekers is dit de haven waar de rekensom het scherpst wordt: het aanbod is vier keer zo groot als in Amsterdam en Rotterdam samen, tegen ongeveer een dag reistijd extra per kant.
Wat kost het vergeleken met vliegen?
De reissom van de cruise zelf ligt niet structureel lager of hoger; het verschil zit in wat eromheen komt.
Een retour naar Barcelona, Rome of Venetie kost in het hoogseizoen al snel tweehonderd tot vierhonderd euro per persoon, plus bagagekosten, plus een hotelnacht vooraf omdat je een gemiste aansluiting niet kunt riskeren.
Vertrek je uit Amsterdam of Rotterdam, dan valt die hele post weg. Bij Kiel of Hamburg blijft er brandstof en eventueel een parkeertarief over; bij Southampton komt de veerboot erbij.
Tel daarbij op dat je geen bagagelimiet hebt. Op een cruise van veertien nachten met formele avonden scheelt dat werkelijk iets, en het is de reden dat veel ervaren cruisegangers bewust vanuit een haven in de buurt vertrekken.
Waar je op moet letten: de vanafprijs van een cruise is de laagste beschikbare binnenhut op de goedkoopste datum. Reken de servicevergoeding, de dranken en de excursies erbij voordat je de twee opties naast elkaar legt.
Welk seizoen werkt vanuit deze havens?
Het aanbod vanuit Noordwest-Europa is sterk seizoensgebonden, en dat is de belangrijkste beperking van vertrekken zonder vliegen.
Van mei tot september ligt het zwaartepunt op Noorwegen, de Oostzee en IJsland. Dat is de periode waarin de meeste schepen hier liggen en waarin de keuze het grootst is.
In de winter blijft er een smallere selectie over: oversteken naar het Caribisch gebied, reizen naar de Canarische Eilanden, en de rivierroutes met kerstmarkten in november en december.
De Canarische Eilanden zijn in januari en februari met achttien tot vierentwintig graden de enige echte zonbestemming die je zonder vliegen bereikt; reken wel op vier tot vijf dagen varen heen en evenzoveel terug.
Wie in de winter naar de zon wil zonder al die zeedagen, ontkomt niet aan een vlucht. Dat is de eerlijke grens van dit soort reizen.
Rivier of zee?
Vanuit Amsterdam is de kans groot dat je op een riviercruise uitkomt, en dat is een wezenlijk ander product dan een zeecruise.
Een rivierschip neemt honderdvijftig tot honderdtachtig gasten mee in plaats van drieduizend, ligt elke dag midden in een stad en vaart een deel van de nacht. Er is geen theater, geen zwembad van betekenis en geen kinderclub.
Daar staat tegenover dat de maaltijden, de dranken bij tafel, de fooien en meestal een tocht per haven bij de reissom zitten. Een reissom die hoog oogt, valt daardoor per dag anders uit dan hij lijkt.
Er is een risico dat bij zeecruises niet speelt: bij te weinig of te veel water kan een deel van de route per bus worden afgelegd of vervalt een haven. De voorwaarden geven daarbij doorgaans geen volledige teruggave.
Voor wie slecht ter been is, is een riviercruise juist aantrekkelijk: het schip ligt in het centrum en er komt geen tender aan te pas.
De havens die vaak worden overgeslagen
Naast de vier bekende vertrekpunten liggen er nog twee die zelden in een vergelijking opduiken en die voor een deel van het land dichterbij zijn.
Warnemunde, de badplaats voor Rostock, heeft honderdtweeennegentig zeecruises met een laagste prijs van €429. Het is de kortste route naar de Oostzee die er is: Kopenhagen ligt een nacht varen verderop en Stockholm twee.
Bremerhaven heeft eenenvijftig afvaarten vanaf €509 en is vooral interessant om de terminal zelf: die ligt naast het emigratiemuseum, waar de geschiedenis staat van de zeven miljoen mensen die hier tussen 1830 en 1974 naar Amerika zijn vertrokken.
Antwerpen en Zeebrugge hebben samen tweeentwintig afvaarten, en die zijn er vrijwel allemaal op doorreis; als vertrekhaven zijn ze voor Nederlandse boekers zelden bruikbaar.
Wie in Limburg of Brabant woont, komt bij Keulen uit: driehonderdzesendertig riviercruises vanaf €348, met de aanlegplaats vrijwel onder de dom.
Waar je op let bij het boeken
Controleer eerst of de vertrekhaven ook de aankomsthaven is. Een deel van de reizen vanuit Amsterdam en Rotterdam eindigt elders, en dan heb je alsnog vervoer terug nodig.
Kijk daarna naar de voertaal aan boord. Vanuit Kiel en Hamburg vaar je overwegend Duits, vanuit Southampton Brits, en vanuit Amsterdam op de rivierschepen doorgaans Engels met een internationaal gezelschap.
Let bij korte reizen op het aantal zeedagen. Een reis van vier nachten vanuit Kiel doet twee havens aan; vanuit Rotterdam naar Noorwegen ben je de eerste dag alleen aan het varen.
Reken de reis in zijn geheel door: reissom, servicevergoeding, dranken en de excursies die je werkelijk zou boeken. Pas dan is de vergelijking met een vliegcruise eerlijk.
En kijk naar de prijs per nacht in plaats van naar het totaalbedrag. Een reis van veertien nachten oogt duur naast een week, terwijl de dagprijs vaak dichter bij elkaar ligt dan het verschil suggereert.