Cruises naar Nijmegen

De oudste stad van Nederland

Er komen 277 reizen langs in Nijmegen en er vertrekt er geen enkele. Het is de enige Nederlandse stad die zich met papieren de oudste van het land mag noemen.

Een riviercruise vanuit Nijmegen begint hier niet: in het hele aanbod vertrekt er geen enkele. De schepen komen langs op de Waal en liggen een dag aan de kade onder de stad. Wie wil opstappen, doet dat in Amsterdam of in een Duitse Rijnhaven.

De Romeinen hadden hier vanaf ongeveer 19 voor Christus een legerkamp op de heuvel boven de Waal, en de nederzetting die eromheen groeide kreeg rond het jaar 100 van keizer Trajanus marktrechten. Die datum is het aanknopingspunt: in 2005 is er tweeduizend jaar stad gevierd.

De naam die de Romeinen gebruikten, Noviomagus, betekent nieuwe markt. Daar komt Nijmegen vandaan.

Wat de plek aantrekkelijk maakte is de heuvel. Nijmegen ligt op een stuwwal, een rug die door het landijs in de voorlaatste ijstijd is opgeduwd, en dat is in Nederland een zeldzaamheid: je kijkt hier van bovenaf op de rivier.

Vanaf de kade loop je in tien minuten het centrum in, en dat gaat omhoog. Reken op klimmen; in de rest van het land hoeft dat zelden.

Wat er van het paleis van Karel de Grote over is

Op die heuvel, op het Valkhof, stond een paleis waar Karel de Grote heeft verbleven.

Hij liet het rond 777 bouwen op de resten van de Romeinse versterking en kwam er meermaals; het is een van de plekken waar hij zijn rijk vandaan bestuurde. Later is het door Frederik Barbarossa herbouwd.

Er staan nog twee dingen. Een zestienhoekige kapel uit ongeveer 1030, met dikke muren en kleine rondbogen, en een stuk van de apsis van een tweede kapel uit 1155, dat als losse ruïne op de heuvel staat.

De rest is er niet meer, en niet door oorlog. In 1796 heeft het toenmalige provinciebestuur het paleis laten slopen en de stenen verkocht, omdat onderhoud te duur was en er geen bestemming voor was.

Wat er dus staat is het restant van een besluit, geen restant van een belegering. Vanaf het park erachter kijk je over de Waal en de brug.

Het bombardement waar lang niet over gesproken is

Op 22 februari 1944 is het centrum van Nijmegen door Amerikaanse vliegtuigen gebombardeerd, en dat was een vergissing.

De toestellen waren op weg naar doelen in Duitsland en konden die door de bewolking niet vinden. Op de terugweg wierpen ze hun lading af boven wat zij voor een Duitse stad hielden. Nijmegen lag vlak bij de grens en de bemanningen hadden geen goede navigatie.

Er vielen bijna achthonderd doden, waaronder vierentwintig kinderen en acht zusters van een klooster waarvan de kleuterschool voltreffer kreeg. Het middeleeuwse centrum en het station verdwenen.

Het is een van de zwaarste bombardementen op Nederlands grondgebied geweest, en er is decennialang weinig over gezegd: het kwam van de kant van de bevrijders, en dat lag gevoelig. Pas in de jaren negentig kwam er breder erkenning en onderzoek.

Op de plek van de verwoeste kerk staat nu een gedenkplek. Dat het centrum er modern uitziet, komt hier vandaan.

De oversteek van de Waal, en de lampen die hem herhalen

In september 1944 kwam Nijmegen opnieuw in het nieuws, tijdens de operatie die de bruggen naar Arnhem moest veroveren.

Om de spoorbrug en de verkeersbrug in handen te krijgen moest de rivier van twee kanten worden aangevallen. Amerikaanse parachutisten staken op 20 september bij daglicht de Waal over in canvasboten, geroeid met kolfjes van geweren omdat er te weinig peddels waren.

De rivier is daar ruim driehonderd meter breed en er stond een sterke stroming. Ze werden vanaf de overkant onder vuur genomen; van de zesentwintig boten haalden er elf de overkant, en ongeveer vijftig mannen kwamen om.

De brug werd die avond genomen. In Arnhem, twintig kilometer verderop, mislukte het, en dat is de brug die te ver bleek.

Sinds 2013 ligt er een tweede brug, De Oversteek genoemd. Elke avond bij zonsondergang gaan daar achtenveertig lichtpaar voor lichtpaar aan, in wandeltempo van zuid naar noord, één paar voor elke gesneuvelde. Er loopt dagelijks een veteraan of een burger mee over het voetpad.

Vier dagen lopen, en een stad die uitloopt

Nijmegen is verder in heel Nederland bekend van een wandelevenement.

De Vierdaagse bestaat sinds 1909 en is met tienduizenden deelnemers het grootste meerdaagse wandelevenement ter wereld. Er wordt dertig, veertig of vijftig kilometer per dag gelopen, vier dagen achtereen.

De week eromheen is een stadsfeest met muziek op vrijwel elk plein. Wie in juli aanlegt, treft dat mogelijk aan; de rest van het jaar is de stad rustig.

Het centrum zelf is compact: een grote markt met een waag uit 1612, de Stevenskerk die na 1944 is hersteld, en een winkelgebied. Aan de kade ligt sinds 2016 een nevengeul met een eiland ertussen, aangelegd om hoogwater ruimte te geven.

Aan de overkant ligt Lent, en tussen de twee is een stadsstrand ontstaan. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Een gelijkmatig jaar

April telt 40 reizen, oktober 33 en maart 32. Januari telt er 6 en februari 11.

Dat is voor een riviercruisehaven een vlak jaar: elke maand is gevuld en het verschil tussen de drukste en de rustigste is een factor zes, terwijl veel Duitse riviersteden maanden op nul hebben.

De reden is de ligging. Nijmegen ligt op de route tussen Nederland en het Duitse achterland, en die wordt het hele jaar door gevaren, ook voor korte tochten: 88 van de 277 reizen duren hoogstens vijf dagen en 145 zes tot negen.

Ze vertrekken uit Duisburg (76), Keulen (71) en Düsseldorf (45).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Amsterdam, Rotterdam, Keulen en Antwerpen, met Rotterdam op 189 en Amsterdam op 169. De rederijen zijn A-ROSA, Viva Cruises, Nicko Cruises en Emerald Cruises met schepen als A-ROSA SENA, A-ROSA AQUA, A-ROSA BRAVA en Rhein Melodie.

Waar je op moet letten

• Het centrum ligt op een heuvel; vanaf de kade is het klimmen.
• Ga bij zonsondergang naar De Oversteek voor de lichten.
• Het centrum is modern door het bombardement van 1944.
• In juli is de Vierdaagse; dan is het overal vol.
• Elke maand is er aanbod, ook in de winter.