Cruises naar Luxor

De stad van de levenden en die van de doden

Er komen 355 reizen langs in Luxor en er vertrekt er geen enkele. Van die reizen beginnen er 347 in Caïro en doen er 359 ook Aswan aan; dit is de Nijlroute.

Luxor is gebouwd op wat ooit Thebe was, de hoofdstad van Egypte in het Nieuwe Rijk. De stad ligt aan weerszijden van de rivier, en die verdeling is geen toeval maar de kern van hoe men hier dacht.

Op de oostoever, waar de zon opkomt, stonden de tempels en de woningen van de levenden. Op de westoever, waar de zon ondergaat, lagen de graven en de dodentempels.

Die scheiding is nog volledig zichtbaar. De moderne stad met hotels en de kade ligt aan de oostkant; je steekt de rivier over voor de graven, en dat is nog altijd een aparte tocht.

Er wordt weleens gezegd dat hier een derde van alle oudheden ter wereld ligt. Dat is niet te controleren, maar dat er op één plek zoveel bij elkaar staat, klopt.

Honderdvierendertig zuilen in één zaal

Aan de noordkant van de stad ligt Karnak, en dat is qua oppervlakte het grootste religieuze bouwwerk dat ooit is gemaakt.

Het beslaat ongeveer twee vierkante kilometer en er is bijna tweeduizend jaar aan gebouwd, door dertig farao's achtereen. Elke heerser voegde iets toe en liet zelden iets weg, waardoor het een opeenstapeling is geworden.

Het indrukwekkendste deel is de zuilenzaal. Daar staan honderdvierendertig zuilen op vijfduizend vierkante meter, waarvan de middelste rij eenentwintig meter hoog is; op het kapiteel van zo'n zuil zouden vijftig mensen kunnen staan.

Dat dak is er ooit overheen geweest, met alleen smalle openingen voor licht. Het idee was een stenen moerasbos: de zuilen stellen papyrus voor.

Vanaf Karnak liep een weg van bijna drie kilometer naar de tempel van Luxor, met aan weerskanten sfinxen. Die weg is decennialang stukje bij beetje opgegraven en in 2021 in zijn geheel heropend.

Het graf dat het minst belangrijk was

Op de westoever ligt in een droog dal een zestigtal koningsgraven, uitgehakt in de rots.

De farao's lieten zich daar begraven omdat de piramides van hun voorgangers zonder uitzondering waren leeggeroofd. Een verborgen graf in een afgelegen dal moest dat voorkomen.

Dat heeft niet gewerkt. Vrijwel alle graven zijn in de oudheid al geplunderd, soms door de arbeiders die ze zelf hadden gemaakt.

Op één na. In 1922 vond Howard Carter het graf van Toetanchamon vrijwel onaangeroerd, met ruim vijfduizend voorwerpen erin. Het aardige daaraan is dat dit een van de kleinste en onbelangrijkste graven van het dal is, van een koning die jong stierf en snel werd vergeten.

Wat er in de graven van de grote farao's heeft gelegen, laat zich daaruit alleen maar raden. De schatten liggen tegenwoordig in het nieuwe museum bij Caïro.

Een beeld dat bij zonsopgang zong

Op de vlakte voor de graven staan twee zittende beelden van achttien meter hoog, los in het landschap.

Ze zijn wat er over is van de dodentempel van Amenhotep III, die groter was dan Karnak maar door aardbevingen en steenroof volledig is verdwenen. De twee wachters bleven staan.

In 27 voor Christus scheurde een aardbeving het noordelijke beeld. Daarna gaf het bij zonsopgang een toon af, vermoedelijk doordat dauw in de barsten verdampte en de lucht door de spleten werd geperst.

Dat werd een bezienswaardigheid voor Romeinse reizigers, die van heinde en verre kwamen om het te horen; keizer Hadrianus bleef er drie dagen voor. Er staan tientallen namen in het been gekrast van bezoekers die het wel of niet hadden gehoord.

Rond het jaar 200 is het beeld hersteld, en sindsdien zwijgt het. Wij hebben de tarieven, reistijden en openingstijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Alleen buiten de zomer

Oktober telt 64 reizen, november 51 en december 50. In juli komt hier niets langs, in augustus 1 en in juni 5.

De reden is de hitte. Luxor ligt in de woestijn en haalt in juni, juli en augustus veertig tot vijfenveertig graden; een ochtend tussen de tempels is dan gevaarlijk in plaats van vermoeiend.

Van oktober tot april is het overdag vijfentwintig tot dertig graden en 's nachts fris. Dat is het seizoen, en dan is het er ook druk.

Ga vroeg op pad. De excursies vertrekken vaak voor zonsopgang, deels vanwege de warmte en deels omdat er dan ballonvaarten boven de westoever zijn.

188 van de 355 reizen duren zes tot negen dagen en 172 tien tot veertien. Dat ligt voor een riviercruise hoog, omdat er een vliegreis en een verblijf in Caïro bij horen; op enkele reizen die verder de Nijl op gaan loopt het bedrag nog flink op.

Waar je op moet letten

• Neem hoofdbedekking en water mee; er is nergens schaduw.
• De excursies beginnen vroeg, vaak voor zonsopgang.
• De graven zijn benauwd en sommige vragen een los kaartje.
• Egypte heeft eigen toelatingsregels; regel dat vooraf.
• Van juni tot en met augustus vaart hier vrijwel niets.