Cruises vanuit Getxo

Een museum dat een stad heeft omgekeerd

Er komen 281 reizen langs in Bilbao en er vertrekken er 1. Dat er hier cruiseschepen komen, is het gevolg van één gebouw.

Bilbao was tot in de jaren tachtig een zware industriestad: staal, scheepsbouw en mijnbouw langs een rivier die zo vervuild was dat er geen vis in leefde. Toen die industrie wegviel, liep de werkloosheid op tot ruim een kwart.

Het stadsbestuur koos een ongebruikelijke uitweg. In plaats van nieuwe fabrieken te lokken, haalde het een museum binnen: het Guggenheim, ontworpen door Frank Gehry, geopend in 1997 op de plek van een oude werf.

Het is bekleed met titaanplaten van een halve millimeter dik, die door de wind licht bewegen en bij elk weertype anders kleuren. Er zijn ruim tweeëndertigduizend platen gebruikt.

Het effect was zo groot dat er een term voor is bedacht. Binnen drie jaar had het museum de investering terugverdiend uit belastinginkomsten, en steden over de hele wereld hebben sindsdien geprobeerd het na te doen, meestal zonder succes.

Een brug waaraan je hangt in plaats van overheen loopt

Aan de monding van de rivier, tussen Portugalete en Getxo, staat een brug die anders werkt dan alle andere.

De Vizcayabrug uit 1893 is een zweefbrug: er loopt geen wegdek over het water. In plaats daarvan hangt aan een balk op vijfenveertig meter hoogte een gondel die in anderhalve minuut heen en weer schuift, met auto's en voetgangers erin.

Dat is zo gebouwd omdat de scheepvaart de rivier op moest kunnen. Een gewone brug zou de doorvaart hebben geblokkeerd en een beweegbare brug zou het verkeer telkens stilleggen.

Het is de oudste zweefbrug ter wereld en de enige die sinds de opening onafgebroken in dienst is. Er zijn er ooit ongeveer twintig geweest; er zijn er acht over.

Hij staat sinds 2006 op de Werelderfgoedlijst, als voorbeeld van ijzerbouw uit de industriële revolutie. Je kunt met de gondel mee of over de bovenbalk lopen. Wij hebben de openingstijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Een taal zonder familie

Baskisch wordt hier gesproken naast Spaans, en die taal is een raadsel.

Het is de enige taal van West-Europa die niet tot de Indo-Europese familie behoort. Frans, Spaans, Duits, Grieks, Russisch en Hindi zijn allemaal aan elkaar verwant; Baskisch aan geen daarvan, en aan niets anders dat we kennen.

Dat betekent dat het er al was voordat de Indo-Europese talen zich over het continent verspreidden, ruwweg vierduizend jaar geleden. Het is vermoedelijk de laatste overlevende van de talen die hier daarvoor werden gesproken.

Het is niet zonder slag om slag gebleven. Onder Franco was het gebruik in het openbaar verboden en mochten kinderen er niet naar worden vernoemd; het onderwijs ging ondergronds verder in clandestiene schooltjes.

Nu is het naast Spaans officieel in deze regio, met eigen scholen en media. Ongeveer een derde van de inwoners spreekt het; de straatnaamborden zijn tweetalig en de spelling met veel k's en tx'en valt meteen op.

Eten dat op een prikker staat

In de oude stad hangen aan de bar rijen schaaltjes met kleine gerechten, en dat werkt anders dan tapas.

Het heet hier pintxo, naar het prikkertje dat het bij elkaar houdt. Je pakt zelf van de bar, houdt de prikkers bij en rekent aan het eind af op eer.

De gewoonte is om er één te nemen met een glaasje, en dan door te lopen naar de volgende bar. Een avond bestaat uit vijf of zes zaken, elk met een eigen specialiteit.

Naast de bar staat vaak een schaal met bacalao, gezouten kabeljauw. Dat is hier geen armoedekost maar een gerecht met status: Baskische vissers zaten al in de vijftiende eeuw bij Newfoundland en zoutten hun vangst aan boord.

De oude stad ligt op ongeveer een kwartier met de metro vanaf de kade, die zelf in Getxo ligt, veertien kilometer van het centrum.

April en augustus, met een gat ertussen

Augustus telt 56 reizen, april 53, september 52 en mei 43. In februari komen er 3 langs en in november en december niets.

Wat opvalt is de dip in juni met 22, tussen mei op 43 en juli op 37. Bilbao ligt op de route tussen Noord-Europa en Portugal, en die schepen zitten in juni in de fjorden en de Oostzee.

Het weer is hier anders dan het beeld van Spanje. Deze kust krijgt Atlantische depressies vol op de kop; het is groen, het regent vaak en het is in augustus zelden warmer dan vijfentwintig graden.

129 van de 281 reizen duren tien tot veertien dagen, 85 vijftien dagen of langer en 80 vijf tot zeven. 138 vertrekken uit Southampton en 38 uit Lissabon.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Southampton, La Coruna, Lissabon en Vigo, met La Coruna op 188, Southampton op 184 en Lissabon op 170. De rederijen zijn P&O Cruises, Oceania Cruises, MSC Cruises en Regent Seven Seas Cruises met schepen als Arvia, Queen Anne, MSC Meraviglia en Nieuw Statendam, en de goedkoopste reis begint bij €7.920 per persoon.

Waar je op moet letten

• De kade ligt veertien kilometer buiten de stad; reken op een half uur.
• De metro brengt je in het centrum; die is snel en goedkoop.
• Neem regenkleding mee, ook in augustus.
• Bij pintxos reken je aan het eind af; houd je prikkers bij.
• Van november tot maart komt hier vrijwel niets.