Cruise Turkije

De drukste haven van het land is een ruïne

Er zijn 2.445 boekbare reizen die Turkije aandoen, langs 14 havens. De naam die bovenaan staat is Efeze, met 1.579 aanlopen, en dat is geen havenstad maar een opgraving twintig kilometer landinwaarts.

Wat er in de routebeschrijving staat is dus de bestemming en niet de kade. Schepen leggen aan in Kuşadası, een badplaats aan de Egeïsche kust, en daarvandaan rijdt een bus in een half uur naar de opgraving. Dat de haven naar de attractie wordt vernoemd zegt precies waarom deze aanloop bestaat.

Istanbul volgt met 1.033 aanlopen, en dat is wél een stad waar het schip in het centrum ligt. Daarna wordt het kleiner: Izmir met 294, Marmaris met 272, Bodrum met 211 en Çanakkale met 94.

Die verdeling laat zien wat een Turkijecruise meestal is. Van de 2.384 reizen doen er ruim tweeduizend één of twee Turkse havens aan op een route die verder Grieks of Italiaans is. Het land is zelden het doel en meestal een dag ertussen.

Efeze is de reden dat dit vaargebied bestaat

De opgraving is een van de best bewaarde antieke steden van het Middellandse Zeegebied, en met 1.579 aanlopen ook een van de drukst bezochte.

De stad was in de Romeinse tijd de hoofdstad van de provincie Asia en telde op zijn hoogtepunt rond de tweehonderdduizend inwoners, wat het tot een van de grootste steden van het rijk maakte. De bibliotheek van Celsus, waarvan de gevel in de jaren zeventig is herbouwd uit de oorspronkelijke brokstukken, was de op twee na grootste van de oudheid.

Het theater bood plaats aan vijfentwintigduizend mensen en is nog altijd zo intact dat er voorstellingen worden gegeven. De marmeren hoofdstraat loopt vanaf daar recht naar beneden naar wat ooit de haven was.

Want dat is het bijzondere aan Efeze: het lag aan zee. De rivier de Kaystros voerde eeuwenlang slib aan, de haven slibde dicht ondanks herhaalde uitbaggeringen, en de kust ligt nu vijf kilometer verderop. Dat is de reden dat de stad in de zevende eeuw werd verlaten, en meteen de reden dat ze zo goed bewaard is gebleven: er kwam geen nieuwe stad overheen.

Reken op een halve dag en op warmte. Er is nauwelijks schaduw op het terrein en in de zomer loopt het er tegen de veertig graden.

Istanbul is terug, en dat is nieuw

Met 1.033 aanlopen en 279 vertrekken is Istanbul weer een volwaardige cruisehaven, en dat is het een tijd niet geweest.

De oude terminal aan de Karaköy-kade werd in 2019 gesloten voor een verbouwing, en pas in oktober 2021 opende Galataport. Dat is een terminal die grotendeels onder de grond ligt: passagiers lopen ondergronds door de douane, terwijl de kade erboven een gewone openbare boulevard is gebleven. Dat is elders in de wereld niet gebruikelijk, want een cruiseterminal is meestal een afgesloten terrein.

Voor een bezoeker betekent het dat je van het schip zo de stad in loopt. De Galatabrug ligt op tien minuten, de Grote Bazaar op twintig en de Hagia Sophia op een half uur wandelen of een korte tramrit.

Istanbul is de enige stad ter wereld die op twee continenten ligt, gescheiden door de Bosporus. Die zeestraat is op zijn smalste punt zevenhonderd meter breed en er varen dagelijks tientallen zeeschepen doorheen; als het schip erdoor vaart is dat het uitzicht van de dag.

De kleinere havens, en wat er te doen is

Na Efeze en Istanbul volgt een rij havens die elk een eigen soort dag opleveren.

Izmir, met 294 aanlopen, is met ruim drie miljoen inwoners de derde stad van het land en ligt aan een diepe golf. Het schip meert middenin aan. Wie hier komt gaat vaak naar Pergamon, een uur noordelijker, waar een theater tegen een berghelling is gebouwd met een hellingshoek die tot de steilste van de antieke wereld hoort.

Marmaris, met 272 aanlopen, ligt in een beschutte baai omringd door dennenbossen en is in de eerste plaats een jachthaven. Van daaruit is Dalyan met de in de rotsen uitgehakte Lycische graven een uitstapje van anderhalf uur.

Bodrum, met 211 aanlopen, is gebouwd op de plek van Halicarnassus, waar het Mausoleum stond: een van de zeven wereldwonderen van de oudheid. Daar is weinig van over, want de stenen zijn in de vijftiende eeuw gebruikt om het kasteel aan de haven te bouwen, en dat kasteel staat er nog wel. Er zit nu een museum voor onderwaterarcheologie in met scheepswrakken uit de bronstijd.

Çanakkale, met 94 aanlopen, ligt aan de Dardanellen. Aan de overkant liggen de schiereilanden waar in 1915 de landing bij Gallipoli plaatsvond, en dertig kilometer zuidelijker de opgraving van Troje. Dat zijn twee heel verschillende excursies vanaf dezelfde kade.

Wat deze havens gemeen hebben is dat ze klein zijn. Marmaris en Bodrum staan alleen op de routes van schepen die daar passen, en dat verklaart waarom 291 van de reizen hier als kleinschalig te boek staan.

Een seizoen van zes maanden

September telt 402 reizen en oktober 396. December komt uit op 41 en februari op 49. Dat is bijna een factor tien verschil, en het seizoen loopt feitelijk van april tot en met oktober.

Aan de kust is dat vooral een kwestie van warmte. In juli en augustus loopt het aan de Egeïsche kust tot boven de vijfendertig graden, en dat maakt een dag tussen de ruïnes zwaar; in september en oktober is het achtentwintig en is het water op zijn warmst.

Istanbul werkt anders. Dat is een stad met een echte winter, met sneeuw en temperaturen rond het vriespunt, en de aanlopen daar volgen het seizoen van de omliggende routes en niet dat van de stad zelf.

897 van de 2.445 reizen duren vijf tot zeven dagen, 512 tien tot veertien dagen en 458 vijftien dagen of langer. Die laatste groep is groot voor een land van deze omvang: dat zijn de lange rondes door de oostelijke Middellandse Zee, vaak met Israël, Egypte of Cyprus erbij.

Waar de reis begint

De vertrekhavens zijn Athene (Piraeus), Civitavecchia en Istanbul. Athene staat met 729 vertrekken ver bovenaan, ruim twee keer zoveel als Civitavecchia met 317. Istanbul zelf komt op 279.

Dat Athene zo hoog staat komt door één product: de korte rondjes van drie of vier dagen die Griekse eilanden combineren met Kuşadası. Celestyal, de Griekse maatschappij, vaart er 303 reizen mee, en dat is voor veel bezoekers de manier waarop ze in Turkije terechtkomen zonder dat het land de reden van de reis was.

De rederijen zijn MSC Cruises, Celestyal Cruises, Princess Cruises en Seabourn. MSC staat op 632 reizen, Celestyal op 303 en Princess op 243. Er varen 102 verschillende schepen, en 291 reizen zijn kleinschalig: dat zijn de schepen die ook Bodrum en Marmaris in kunnen, waar de grote niet passen.

De goedkoopste reis begint bij €215 per persoon. Voor Nederlandse reizigers is er geen vertrekhaven zonder vliegen; wie hierheen wil, vliegt naar Athene, Rome of Istanbul.

Waar je op moet letten

• "Efeze" op een route betekent Kuşadası. De opgraving ligt een half uur landinwaarts.
• Neem water en een hoed mee naar Efeze. Er is geen schaduw en het loopt tegen de veertig graden.
• In Istanbul loop je zo de stad in; Galataport ligt midden in het centrum.
• September en oktober zijn het beste: acht graden koeler dan augustus en het meeste aanbod.
• Voor een korte kennismaking zijn er rondjes van drie of vier dagen vanuit Athene.
• Bodrum en Marmaris staan alleen op de routes van kleinere schepen.