Cruise Senegal

Eén haven, en het is het westelijkste punt van Afrika

Er zijn 61 boekbare reizen die Senegal aandoen, en ze komen allemaal in Dakar. Er is geen tweede haven.

Die stad ligt op een schiereiland dat verder de Atlantische Oceaan in steekt dan enig ander punt van het Afrikaanse vasteland. Dat is geen weetje maar de reden dat de haven bestaat: schepen tussen Europa en Zuid-Amerika en tussen Europa en de Kaap komen hier vanzelf langs, en dat was in de tijd van de zeilvaart nog sterker het geval.

Wat opvalt in de cijfers is dat Dakar zelf op 16 vertrekken staat. Dit is dus niet alleen een tussenstop: er beginnen reizen, en dat zijn de expeditietochten die vanaf hier langs de West-Afrikaanse kust naar het zuiden gaan.

40 van de 61 reizen duren vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €2.579 per persoon; er varen zeventien schepen en Ponant staat op 13 reizen, Silversea op 12 en Cunard op 11.

Gorée, en wat daar precies is gebeurd

Twintig minuten varen vanaf de kade ligt Gorée, en dat is voor vrijwel iedereen de reden om hier van boord te gaan.

Het is een eiland van negenhonderd meter lang met kasseienstraten, okerkleurige huizen met bougainville, en geen auto's. Het staat sinds 1978 op de Werelderfgoedlijst, als eerste plek van Senegal, en het is een van de bekendste gedenkplaatsen van de trans-Atlantische slavenhandel.

Het Maison des Esclaves is het gebouw waar iedereen heen gaat. Er zijn cellen te zien waar mensen werden vastgehouden en een deuropening aan de zeezijde die de deur zonder terugkeer wordt genoemd.

Hier hoort een eerlijke kanttekening bij, en die maakt het bezoek niet minder waard. Historici zijn het er in meerderheid over eens dat via Gorée zelf een bescheiden aantal mensen is verscheept vergeleken met de grote vertrekpunten verderop aan de kust, en dat dit pand vermoedelijk vooral het woonhuis van een handelaar is geweest. De schattingen die decennialang op het eiland werden genoemd, worden door onderzoek niet gedragen.

Wat er niet door verandert: er is vanaf deze kust in drie eeuwen een enorm aantal mensen weggevoerd, het eiland was een handelspost in dat stelsel, en het is de plek geworden waar dat wordt herdacht. Staatshoofden uit de hele wereld zijn er geweest.

Ga er heen met een gids en neem de tijd voor de rest van het eiland: het fort op de heuvel, het historisch museum in het bastion, en de galeries van kunstenaars die er wonen.

Een stad die niet stil is

Dakar heeft ruim drie miljoen inwoners en het is er druk, luid en warm.

De haven zelf is een containerhaven en die is niet om in rond te lopen. Je hebt vervoer nodig om het terrein af te komen; regel dat via het schip of neem een taxi bij de poort, en spreek de prijs af voordat je instapt, want er staan geen meters aan.

Wat er te zien is: de markt van Kermel in een ronde hal uit de koloniale tijd, de veel grotere en veel rommeliger markt van Sandaga, en de Grote Moskee. Op straat wordt verkocht en er wordt aangesproken; dat hoort erbij en is doorgaans goedmoedig, maar het houdt niet vanzelf op als je niet duidelijk nee zegt.

Aan de kust staat sinds 2010 het Monument van de Afrikaanse Wedergeboorte, een bronzen beeldengroep van negenenveertig meter hoog op een heuvel, hoger dan het Vrijheidsbeeld. Het is gebouwd door een Noord-Koreaans staatsbedrijf, heeft tientallen miljoenen gekost en is in eigen land bekritiseerd om de prijs en om de vorm. Je kunt naar boven en het uitzicht over de stad is het waard.

Buiten de stad ligt het Lac Rose, een zoutmeer dat door algen roze kleurt wanneer de zon hoog staat en het zoutgehalte hoog genoeg is. Er wordt met de hand zout uit gebaggerd door mannen die zich met sheaboter insmeren tegen het pekelwater. De kleur is niet altijd even sterk; ga er niet heen met de verwachting van de brochurefoto.

Dat meer was tot 2007 de eindstreep van de rally die naar deze stad is genoemd. Die is daarna naar Zuid-Amerika verplaatst en rijdt nu in Saoedi-Arabië; de naam is meegegaan en de finish niet.

Waarom dit land anders is verlopen dan de buurlanden

Senegal is sinds de onafhankelijkheid in 1960 nooit door een staatsgreep bestuurd, en dat is in deze regio uitzonderlijk.

De eerste president was Léopold Sédar Senghor, een dichter die in Parijs had gestudeerd, in het Franse leger had gevochten, krijgsgevangen was geweest, en die met anderen het begrip négritude had bedacht: het idee dat de Afrikaanse cultuur een eigen waarde heeft die niet aan de Europese hoeft te worden afgemeten.

Hij regeerde twintig jaar en trad in 1980 uit eigen beweging af, wat op dat moment op het continent nauwelijks voorkwam. Sindsdien zijn er meerdere machtswisselingen geweest waarbij een zittende president de verkiezing verloor en vertrok.

Senghor was bovendien katholiek in een land waar ongeveer vijfennegentig procent moslim is, en hij is met een ruime meerderheid gekozen. Dat zegt iets over de omgang tussen de geloven hier, die tot op vandaag opvallend soepel is; in dezelfde familie komen beide voor en men gaat naar elkaars feesten.

De islam is er in soefivorm, georganiseerd in broederschappen. De grootste daarvan is rond een geestelijke ontstaan die zich aan het einde van de negentiende eeuw tegen het Franse bestuur keerde en werd verbannen; zijn stad in het binnenland trekt jaarlijks miljoenen bezoekers voor de grote bedevaart.

Het woord dat Senegalezen zelf gebruiken om hun land te beschrijven is teranga, wat gastvrijheid betekent en dat op de nationale ploeg en op de taxi's staat. Dat is marketing en het is ook wat je merkt.

Muziek, worstelen en het eten

Er zijn drie dingen waarmee je een gesprek op gang krijgt en die alle drie op straat te zien zijn.

De muziek is de eerste. De mbalax, met de sabar-trommels eronder, is hier ontstaan en Youssou N'Dour heeft die naar de rest van de wereld gebracht; hij komt uit deze stad, heeft er een radiostation en is een tijd minister geweest.

De sport is de tweede. De nationale sport is niet voetbal maar het worstelen, de lutte, waarbij de deelnemers voorafgaand aan het gevecht rituelen uitvoeren en waar in stadions duizenden mensen op afkomen. De grootste worstelaars zijn hier bekender dan de voetballers.

Het eten is de derde. Het nationale gerecht is thieboudienne, rijst met vis en groente in tomaat, dat sinds 2021 op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed staat. Daarnaast is er yassa, kip of vis met ui en limoen, en overal wordt sterke zoete thee gezet in drie opeenvolgende glazen die elk minder bitter zijn.

De taal is officieel Frans en op straat vooral Wolof. Engels wordt buiten de hotels weinig gesproken; een paar woorden Frans helpt aanzienlijk.

Seizoen en praktische zaken

Maart telt 13 reizen, oktober 10 en januari 9. Juni, juli en september komen alle drie uit op nul.

Dat volgt zowel de routes als het klimaat. Van november tot mei is het droog met vijfentwintig tot dertig graden en een zeewind die het draaglijk houdt; van juli tot oktober is het het regenseizoen, met hitte, hoge luchtvochtigheid en buien.

Er is een verschijnsel dat je kan treffen: de harmattan, een droge wind uit de Sahara die van december tot februari stof meevoert en het zicht diffuus maakt. Dat is hinderlijk voor wie wil fotograferen en voor wie gevoelige luchtwegen heeft.

De vertrekhavens zijn Dakar, Kaapstad en Lissabon, met Dakar op 16, Kaapstad op 11 en Lissabon op 6. Dit ligt op de route tussen Europa en zuidelijk Afrika en op de trans-Atlantische trajecten naar Zuid-Amerika.

Nederlanders hebben voor een kort verblijf geen visum nodig. Wel is dit een malariagebied; overleg vooraf met een reizigersarts, ook voor een havendag, en kijk of een inenting tegen gele koorts nodig is voor jouw route.

De munt is de CFA-frank, die met een vaste koers aan de euro is gekoppeld. Euro's worden op veel plekken aangenomen maar tegen een ongunstige koers; neem contant lokaal geld mee voor de markt.

Drink geen kraanwater, laat ijsblokjes staan buiten de hotels, en houd je tas voor je in de drukte. De rederijen zijn Ponant, Silversea Cruises, Cunard en Seabourn.

Waar je op moet letten

• Gorée is het uitstapje; twintig minuten varen en een gids is aan te raden.
• De haven is industrieel; je hebt vervoer nodig om het terrein af te komen.
• Spreek de taxiprijs vooraf af; er zijn geen meters.
• Dit is een malariagebied; overleg vooraf met een reizigersarts.
• Neem CFA-francs mee voor de markt.
• Van juni tot en met september vaart er vrijwel niets.