Cruise Samoa

Eén haven, en een land dat een dag heeft overgeslagen

Er zijn 129 boekbare reizen die Samoa aandoen, en ze komen allemaal in Apia op Upolu. Er is geen tweede haven.

115 van de 129 reizen duren vijftien dagen of langer. De vertrekhavens zijn Sydney, Australië, Papeete en Lautoka, met Sydney op 16, Papeete op 16 en Lautoka op 14; dit ligt midden in de Stille Oceaan, op de route tussen Australië, Fiji en Frans-Polynesië.

De goedkoopste reis begint bij €548 per persoon en er varen vierentwintig schepen.

Wat dit land een eigen plek in de moderne geschiedenis geeft is een besluit uit 2011: op 29 december van dat jaar sloeg het de dertigste over en ging het van de oostkant van de datumgrens naar de westkant. Wie die dag jarig was, was dat dat jaar niet.

Waarom die datumgrens is verschoven

Samoa lag sinds 1892 aan de Amerikaanse kant van de datumgrens, en dat was destijds een besluit met een reden: de handel liep op Californië.

Honderdtwintig jaar later klopte dat niet meer. Australië en Nieuw-Zeeland waren de belangrijkste handelspartners geworden, en die liepen eenentwintig uur voor; als het in Apia maandag was, was het in Sydney dinsdag. Er waren daardoor maar vier werkdagen per week waarop beide kanten tegelijk open waren.

Het parlement besloot daarom de klok over de grens te tillen. Op donderdag 29 december 2011 om middernacht werd het zaterdag 31 december; de vrijdag heeft in dat land nooit bestaan.

Wat het opleverde is dat Samoa nu tot de eerste plekken op aarde hoort waar de dag begint, terwijl Amerikaans-Samoa op honderd kilometer afstand nog in de vorige dag zit. Je kunt er dus met een vlucht van veertig minuten een dag terug in de tijd.

Voor een reiziger betekent het één ding: kijk goed naar de data op je reisbescheiden als je route deze kant van de Stille Oceaan doet, want de grens loopt hier met een bocht.

Wat een dag in Apia oplevert

Apia is een plaats van veertigduizend inwoners aan een baai, en de kade ligt aan de rand van het centrum.

Wat er staat: een markt met taro, kokos en textiel, een kathedraal aan het water die in 2014 is herbouwd, en houten koloniale gebouwen uit de Duitse en Nieuw-Zeelandse tijd.

Op een heuvel boven de stad ligt het graf van Robert Louis Stevenson, die de laatste vier jaar van zijn leven op Samoa heeft gewoond en die hier in 1894 is overleden, vierenveertig jaar oud. Zijn huis is museum; het pad naar het graf is een klim van drie kwartier en het uitzicht loopt over de baai.

De Samoanen noemden hem Tusitala, de verhalenverteller, en zij hebben het pad naar de top zelf aangelegd om hem daar te begraven.

Buiten de stad: de To Sua Ocean Trench, een ingestort lavagat van dertig meter diep waarin zeewater staat en waar je via een steile ladder in klimt. Dat is een uur rijden en het is de bekendste plek van het eiland.

Verder liggen er watervallen, lavavelden van de uitbarsting van 1905 die tot in zee doorlopen, en stranden met fales, open hutjes op palen die je per dag huurt.

Fa'a Samoa

Samoa is een van de weinige plekken in de Stille Oceaan waar de traditionele samenlevingsvorm het dagelijks leven nog grotendeels bepaalt.

Dat stelsel heet fa'a Samoa en draait om de aiga, de uitgebreide familie, met aan het hoofd een matai die door de familie wordt gekozen. Er zijn tienduizenden van die titels en de dragers ervan besturen de dorpen; grond is grotendeels gemeenschapsbezit en kan niet worden verkocht.

In het parlement mogen alleen matai worden gekozen, wat het een van de weinige landen ter wereld maakt waar het passief kiesrecht aan een traditionele titel is gekoppeld.

Wat je daarvan merkt als bezoeker: dorpen hebben eigen regels. In veel ervan is er tegen zonsondergang een moment van gebed waarbij verkeer stilstaat en mensen binnen blijven; als je op dat moment door een dorp loopt, wordt verwacht dat je even wacht.

Er wordt bovendien een vergoeding gevraagd voor stranden en watervallen die op dorpsgrond liggen. Dat is geen tolgeld maar de manier waarop de gemeenschap deelt in wat er wordt bezocht.

Kleding: buiten de stranden zijn bedekte schouders en knieën de norm, en dat wordt hier serieuzer genomen dan op de meeste eilanden in de regio.

De tatoeage die hier vandaan komt

Het woord tattoo komt uit deze regio, van het Samoaanse tatau, en de traditie ervan is hier nooit onderbroken.

De pe'a is de mannelijke tatoeage die van het middel tot de knieën loopt, in dichte patronen. Het aanbrengen gebeurt met een kam van been of schildpad die met een hamertje in de huid wordt geslagen, duurt dagen tot weken verspreid over maanden, en het is uitzonderlijk pijnlijk.

Wat het bindend maakt is dat je hem niet halverwege kunt staken. Wie dat doet draagt een onafgemaakte pe'a, en dat is een blijvende schande voor de drager en zijn familie; dat is de reden dat er zelden mee wordt begonnen zonder zekerheid.

De vrouwelijke versie, de malu, loopt van de knieën tot de bovenbenen en is fijner van patroon.

De tufuga, de meester die het aanbrengt, geeft het vak door binnen de familie, en het gereedschap wordt geërfd. Toen zendelingen in de negentiende eeuw probeerden de praktijk te verbieden, is die ondergronds voortgezet.

Voor bezoekers: dit is geen souvenir. Er zijn winkels die westerse tatoeages zetten, maar de pe'a wordt niet aan buitenstaanders gezet zonder dat er een band met de gemeenschap is.

Seizoen en praktische zaken

Januari telt 58 reizen, september 15 en maart 11. December komt uit op nul.

Die piek in januari komt van de wereldreizen en de lange trajecten die in de zuidelijke zomer door de Stille Oceaan trekken. Januari valt wel in het cycloonseizoen, dat van november tot april loopt.

Het weer is er het hele jaar zesentwintig tot dertig graden. Van mei tot oktober is het droger en minder benauwd, en dat zijn de aangenaamste maanden.

Samoa was tot 1914 een Duitse kolonie en daarna tot 1962 door Nieuw-Zeeland bestuurd; het was daarmee het eerste eilandland in de Stille Oceaan dat onafhankelijk werd.

Er is een bladzijde uit die tijd die op het eiland niet is vergeten. In november 1918 kwam een schip uit Nieuw-Zeeland aan met griep aan boord en werd het zonder quarantaine binnengelaten; binnen twee maanden stierf ongeveer twintig procent van de bevolking. Nieuw-Zeeland heeft daar in 2002 formeel excuses voor aangeboden.

Nederlanders hebben voor kort verblijf geen visum nodig. De munt is de tala; pinnen kan in Apia en daarbuiten nauwelijks.

Er wordt links gereden sinds 2009, toen het land van rechts naar links is overgestapt om aansluiting te vinden bij Australië en Nieuw-Zeeland waar tweedehands auto's vandaan komen.

Dat is de tweede keer dat dit land iets fundamenteels heeft omgezet om praktische redenen, en het is net als bij de datumgrens ordelijk verlopen: er is een periode van gewenning aangekondigd, de snelheidslimieten zijn tijdelijk verlaagd en er zijn twee feestdagen ingelast om het verkeer rustig te houden. Er zijn geen ongelukken van betekenis geweest.

De rederijen zijn Princess Cruises, MSC Cruises, Seabourn en Norwegian Cruise Line, met Princess op 28 reizen en Seabourn op 22.

Waar je op moet letten

• Bijna alle reizen duren vijftien dagen of langer; dit is een tussenstop.
• Let op de datumgrens als je route deze hoek van de Stille Oceaan doet.
• Dorpen hebben eigen regels; respecteer het gebedsmoment en betaal de dorpsbijdrage.
• Bedek schouders en knieën buiten de stranden.
• Neem contant geld mee zodra je Apia uit gaat.
• Mei tot oktober is aangenamer, maar dan vaart er minder.