Twintig aanloopplaatsen, en de hoofdstad staat onderaan

Er zijn 113 boekbare reizen die Papoea-Nieuw-Guinea aandoen, langs 18 havens. Rabaul draagt er 92, Alotau 63, Garove 25 en Kiriwina 17; Port Moresby, de hoofdstad, staat op 12.

133 van de 113 reizen duren vijftien dagen of langer, en dat is bijna alles. De vertrekhavens zijn Sydney, Australië, San Francisco en Lautoka, met Sydney op 19 en Darwin op 17.

Dit is dus geen bestemming waar een reis omheen wordt gebouwd maar een gebied waar lange trajecten doorheen varen, meestal tussen Australië en Azië. Er varen drieëntwintig schepen en 28 reizen staan geboekt als expeditiecruise.

De goedkoopste begint bij €1.637 per persoon. Bij de meeste plaatsen in de lijst is geen kade; er wordt geankerd en met tenders of zodiacs aan land gegaan.

Rabaul ligt in een vulkaan

Rabaul staat op 92 aanlopen en is de meest bezochte plaats van het land, met een geschiedenis die je aan de bodem ziet.

De stad ligt in de caldera van een vulkaan die ongeveer 1400 jaar geleden is ingestort; de baai is de ingezakte krater en de bergen eromheen zijn de rand. Aan die rand staan nog actieve toppen.

In september 1994 barstten er twee tegelijk uit. De bevolking was gewaarschuwd en grotendeels geëvacueerd, maar de stad werd onder een meter as bedolven en het bestuurscentrum is daarna naar Kokopo verplaatst.

Wat je nu ziet is een plaats die deels is herbouwd en deels onder de as is gebleven, met daken die zijn ingestort en een oud vliegveld dat verdwenen is. De Tavurvur rookt nog en is met een boot of over de weg te bereiken; je kunt er tot vlak bij komen en het zand op het strand ernaast is warm.

Er ligt nog een laag geschiedenis. Rabaul was in de Tweede Wereldoorlog de grootste Japanse basis in de zuidelijke Stille Oceaan, met op het hoogtepunt honderdduizend militairen. Er is een netwerk van honderden kilometers tunnels in de vulkanische bodem gegraven, waarvan een deel te bezoeken is; in een ervan staan nog barken die als landingsvaartuig dienden.

In de baai en op de hellingen liggen wrakken van schepen en vliegtuigen uit dezelfde periode.

Een land met achthonderd talen

Papoea-Nieuw-Guinea telt ongeveer twaalf miljoen inwoners en er worden ruim achthonderd talen gesproken. Dat is meer dan in enig ander land ter wereld, en het is ongeveer een op de acht van alle levende talen.

De reden is het terrein. Het binnenland is bergachtig, met dalen die door ruggen van vierduizend meter van elkaar gescheiden zijn, en gemeenschappen hebben er duizenden jaren naast elkaar geleefd zonder contact.

Er zijn drie landstalen: Engels, Tok Pisin en Hiri Motu. Tok Pisin is een creooltaal op Engelse grondslag die als lingua franca dient en die je grotendeels kunt volgen als je hem hardop leest.

De hooglanden in het midden zijn pas in de jaren dertig van de twintigste eeuw voor het eerst door buitenstaanders bereikt. Australische goudzoekers vlogen er met een klein vliegtuig overheen en ontdekten dat er in dalen die voor onbewoond werden gehouden honderdduizenden mensen woonden.

Die ontmoeting is gefilmd. Er bestaan opnamen uit 1930 van het eerste contact, en er zijn later gesprekken opgenomen met mensen die er als kind bij waren; dat materiaal is een van de best gedocumenteerde eerste ontmoetingen die er zijn.

Voor een bezoeker ligt dat gebied buiten bereik: de hooglanden zijn alleen per vliegtuig te bereiken en niet vanaf de kust.

Wat je bij de kleinere plaatsen ziet

De aanloopplaatsen buiten Rabaul zijn dorpen waar een schip een paar keer per jaar komt, en dat maakt het bezoek anders dan elders.

Bij Kiriwina, op de Trobriand-eilanden, komt de hele gemeenschap naar het strand. Er wordt gedanst, er worden houtsnijwerk en schelpen verkocht, en het is duidelijk een gebeurtenis in plaats van een dagelijkse gang van zaken.

Die eilanden hebben een eigen naam in de antropologie. Bronisław Malinowski heeft er tussen 1915 en 1918 gewoond en zijn onderzoek daar geldt als het begin van het moderne veldwerk in dat vak; hij beschreef er de kula, een ruilkring waarin schelpsieraden in vaste richtingen tussen eilanden circuleren zonder dat ze worden gebruikt of verkocht.

Dat systeem bestaat nog. De waarde van een stuk zit in wie het eerder heeft gehad, niet in het materiaal.

Bij Alotau, met 63 aanlopen, liggen de Milne Bay-wateren die als een van de beste duikgebieden ter wereld gelden vanwege de kleine soorten: er zijn hier vormen van muck diving ontwikkeld, waarbij je op een zandbodem naar dieren zoekt die zich hebben aangepast aan een omgeving zonder rif.

Garove en de Witu-eilanden zijn ingezakte vulkanen waar het schip de krater in vaart; dat is een van de weinige plekken waar dat kan.

Wat je moet weten voordat je gaat

Dit land heeft een reisadvies dat op onderdelen streng is, en dat is niet zonder reden.

De criminaliteit in Port Moresby en Lae is hoog en er wordt bezoekers afgeraden zich daar zonder begeleiding te verplaatsen. Dat is precies de reden dat de hoofdstad met twaalf aanlopen onderaan de lijst staat: rederijen mijden hem.

Bij de kleinere plaatsen speelt dat niet op dezelfde manier. Daar geldt het omgekeerde: de gemeenschap heeft belang bij het bezoek en organiseert het zelf.

Volg hoe dan ook de aanwijzingen van je rederij en ga niet op eigen houtje het binnenland in.

Er geldt een malariarisico in het hele laagland, en dat is waar deze reizen komen. Overleg ruim voor vertrek met een reisadviescentrum; dit is een van de gebieden waar de weerstand tegen middelen hoog is.

Nederlanders hebben voor Papoea-Nieuw-Guinea een visum nodig. Dat is online aan te vragen; voor cruisepassagiers regelt de rederij het meestal in groepsverband. Vraag het vroeg na.

De munt is de kina. Pinnen kan in de steden en verder niet; neem kleine biljetten mee voor de markten bij de aanlandingen.

Seizoen en praktische zaken

Januari telt 51 reizen, november 20 en februari 16. Juni komt uit op 1 en juli op 2.

Die piek volgt de trajecten die in de zuidelijke zomer door dit gebied varen. Het klimaat is er het hele jaar warm en vochtig, zesentwintig tot tweeëndertig graden, met een natte tijd van december tot maart in het zuiden en juist droger weer in dezelfde maanden aan de noordkant.

Dat verschil komt door de moesson, die per kust anders uitpakt op een eiland dat vijftienhonderd kilometer lang is.

Er kunnen aanlandingen vervallen door deining of door omstandigheden aan wal; bij een sterfgeval in een dorp gaat een bezoek niet door, en dat wordt gerespecteerd.

De rederijen zijn Costa Cruises, Seabourn, P&O Cruises en Cunard, met Costa op 26 reizen, Seabourn op 22 en P&O op 15.

Neem lange mouwen en broek mee voor de avonduren, muggenwerende middelen, en schoenen die nat en modderig mogen worden. Er is bij de aanlandingen zelden schaduw.

Wat je bij de gemeenschappen koopt is vaak houtsnijwerk. Let op wat je meeneemt: er gelden invoerregels voor hout, veren, schelpen en beenderen, en sommige daarvan vallen onder soortenbescherming.

Waar je op moet letten

• Bijna alle reizen duren vijftien dagen of langer; dit is een doorvaartgebied.
• Rabaul ligt in een caldera met een vulkaan die nog rookt.
• Port Moresby wordt door rederijen gemeden.
• Kijk het malaria-advies na en regel het visum vroeg.
• Neem kleine biljetten mee voor de markten bij de aanlandingen.
• Let op de invoerregels voor hout, veren en schelpen.