Vijfenveertig havens in een land van zeventienduizend eilanden

Er zijn 256 boekbare reizen die Indonesië aandoen, langs 30 havens. Bali draagt er 286, Komodo 113, Semarang 96, Celukan Bawang 86 en Surabaya 74.

Dat aantal havens is hoog voor driehonderdvijftig reizen, en het zegt iets over het product. Dit is geen bestemming met twee of drie vaste stops maar een archipel van vijfduizend kilometer breed waar schepen doorheen varen, en elke route pakt er een andere reeks eilanden uit.

234 van de 256 reizen duren vijftien dagen of langer. 202 staan geboekt als luxe zeecruise en 105 als kleinschalig, met Oceania en Regent allebei op 47 reizen. De goedkoopste begint bij €831 per persoon.

De vertrekhavens zijn Sydney, Australië, Singapore en Bali (Benoa), met Bali op 65, Singapore op 60 en Sydney op 60. Dat laatste is de aanwijzing: veel van deze reizen zijn trajecten tussen Azië en Australië.

Bali heeft twee havens en ze liggen ver uit elkaar

Benoa bij Denpasar staat op 286 aanlopen en ligt in het zuiden, waar het toerisme zit. Celukan Bawang staat op 86 en ligt aan de noordkust, ruim twee uur rijden verderop.

Dat verschil bepaalt je dag. Vanaf Benoa is Ubud een uur, zijn de tempels van het zuiden binnen bereik en zit je dicht bij de stranden. Vanaf Celukan Bawang zit je in een rustiger deel met zwarte stranden en de vulkanen dichterbij, maar is het zuiden een halve dag rijden.

Wat Bali onderscheidt van de rest van het land is de godsdienst. Indonesië is overwegend islamitisch; Bali is voor het grootste deel hindoeïstisch, en dat is een erfenis van het Majapahit-rijk waarvan de elite in de zestiende eeuw hierheen uitweek toen Java islamitisch werd.

Dat zie je overal. Er staan naar schatting twintigduizend tempels op een eiland zo groot als de provincie Utrecht, er liggen elke ochtend offerandjes van gevlochten palmblad op de stoep, en de kalender kent twee jaartellingen naast elkaar.

De rijstterrassen bij Jatiluwih staan sinds 2012 op de Werelderfgoedlijst, en niet om het uitzicht alleen: het gaat om subak, het waterverdeelsysteem dat sinds de negende eeuw door tempelverbanden wordt bestuurd en dat de irrigatie eerlijk over de dorpen verdeelt.

Komodo, en waarom die varanen daar zitten

Komodo staat met 113 aanlopen op de tweede plaats, en dat is een nationaal park van drie grotere en zesentwintig kleinere eilanden.

De komodovaraan is de grootste hagedis ter wereld: tot drie meter lang en negentig kilo. Er leven er ongeveer drieduizend, verdeeld over vier eilanden, en verder nergens.

Dat ze zo groot zijn, komt door een verschijnsel dat op eilanden vaker optreedt. Zonder grote roofdieren en met weinig concurrentie kunnen soorten uitgroeien tot formaten die op het vasteland niet houdbaar zijn; hier is de varaan het grootste roofdier geworden dat er is.

Ze zijn gevaarlijk. Ze bijten met een combinatie van bacteriën en gif in het speeksel, en ze rennen korte stukken sneller dan een mens. Je gaat er alleen heen met een parkwachter die een gevorkte stok bij zich draagt, in kleine groepen, en je blijft op het pad.

Sinds 1991 is het gebied werelderfgoed. Er gelden toegangsbedragen en er zijn de laatste jaren beperkingen ingevoerd op het aantal bezoekers; die regels wijzigen met enige regelmaat.

In hetzelfde park liggen Padar met zijn uitzicht over drie baaien en Pink Beach, waar het zand rozig is van fijngemalen rood koraal. Het water eromheen hoort tot de betere duikgebieden van Zuidoost-Azië, met sterke stroming.

Borobudur, en de haven ernaar toe

Semarang staat met 96 aanlopen op Java en dat is er de haven voor de grootste boeddhistische tempel ter wereld.

Borobudur is rond het jaar 800 gebouwd, uit twee miljoen blokken steen zonder mortel, in negen lagen die samen een mandala vormen. Er zitten meer dan tweeduizend reliëfpanelen in en vierhonderddertig boeddhabeelden.

Het complex is in de veertiende eeuw verlaten, waarschijnlijk door vulkaanuitbarstingen en de overgang naar de islam, en is eeuwenlang onder as en begroeiing verdwenen. In 1814 is het herontdekt tijdens het Britse tussenbestuur op Java, en tussen 1975 en 1982 is het steen voor steen uit elkaar gehaald en met een nieuwe fundering en drainage herbouwd. Sinds 1991 staat het op de Werelderfgoedlijst.

Praktisch: het ligt honderd kilometer van Semarang en de rit duurt tweeënhalf tot drie uur per richting. Dat is een volle dag en het lukt alleen als je schip lang blijft liggen; rederijen bieden het aan en er wordt vroeg vertrokken.

Bij Yogyakarta ligt daarnaast Prambanan, een hindoetempelcomplex uit de negende eeuw met torens van zevenenveertig meter, ook werelderfgoed. Die twee samen in één dag is te veel.

Semarang zelf heeft een oude Nederlandse binnenstad met pakhuizen en een achthoekige koepelkerk uit 1753, en een Chinese wijk met een tempel voor de vloot van Zheng He, die hier in de vijftiende eeuw aan land kwam.

Wat er verder in de lijst staat

Lombok met 66 aanlopen ligt naast Bali en is droger, stiller en overwegend islamitisch. De Gili-eilanden ervoor zijn drie zandeilandjes zonder gemotoriseerd verkeer, met schildpadden in het water.

Surabaya met 74 is de tweede stad van Java en een havenstad zonder veel bezienswaardigheden; wat er wel is, is een sigarettenfabriek uit 1913 die als museum dienstdoet en het verhaal van de kretek vertelt, de kruidnagelsigaret die in dit land is bedacht.

Jakarta met 58 is de hoofdstad, een agglomeratie van ruim dertig miljoen mensen. De haven ligt ver van het centrum en het verkeer is berucht; reken op weinig binnen een havendag. Het oude stadscentrum, Kota Tua, is de kern van wat Batavia heette en heeft nog een aantal Nederlandse gebouwen rond een plein.

Wat er in de lange lijst verder staat zijn de expeditiebestemmingen: Raja Ampat in het uiterste oosten, met de grootste soortenrijkdom aan koraal ter wereld; Ambon en de Banda-eilanden, waar de nootmuskaat vandaan komt en waar de VOC in 1621 de bevolking van Banda vrijwel volledig heeft uitgemoord om het monopolie te krijgen.

Die plekken staan alleen op routes van kleine schepen en op reizen van twee weken of langer.

Seizoen en praktische zaken

Januari telt 84 reizen, februari 61 en maart 35. Juli komt uit op 4 en mei op 9.

Dat volgt het Aziatische cruiseseizoen en niet het weer. Indonesië ligt op de evenaar en het is er het hele jaar zesentwintig tot tweeëndertig graden; wat verschilt is de regen, met een natte tijd van november tot maart en een droge van april tot oktober.

Dat betekent dat het aanbod juist in de natte maanden piekt. Voor Bali en Java levert dat middagbuien op; voor Komodo en het oosten is het droger, want daar loopt het seizoen anders.

Nederlanders hebben voor Indonesië een visum nodig. Dat is online aan te vragen of bij aankomst te kopen, en er gelden voor cruisepassagiers soms afwijkende regelingen die je rederij verzorgt. Vraag dat vroeg na, want de regels wijzigen.

De munt is de roepia en de bedragen zijn groot; een gewone maaltijd kost tienduizenden. Pinnen kan in de toeristische delen; daarbuiten is contant geld nodig.

Bij tempels gelden kledingvoorschriften: op Bali krijg je een sarong omgeslagen bij de ingang, en vrouwen mogen tijdens hun menstruatie de tempel niet in. Dat wordt gevraagd en het is geen formaliteit.

Waar je op moet letten

• Bali heeft twee havens die twee uur uit elkaar liggen.
• Borobudur is een volle dag vanaf Semarang; Prambanan erbij lukt niet.
• Voor Komodo ga je met een parkwachter en blijf je op het pad.
• Raja Ampat en de Banda-eilanden staan alleen op kleine schepen.
• Regel het visum vooraf en vraag na wat er voor jouw route geldt.
• Neem contant geld mee buiten de toeristische delen.