Cruise Frans-Guyana

Het vasteland wordt niet aangedaan

Er zijn 68 boekbare reizen die Frans-Guyana aandoen, langs 2 havens, en die twee zijn dezelfde plek: de vermelding Devils Island staat op 47 reizen en Île Royale op 21. Allebei horen ze bij de Îles du Salut, een groepje van drie eilandjes op vijftien kilometer voor de kust.

Wat er niet in staat is het vasteland. Cayenne, de hoofdstad, en Kourou komen in dit aanbod niet voor als aanloophaven; de kust is er ondiep, de rivieren zijn vol slib uit de Amazone en er ligt geen kade voor zeeschepen.

Je gaat dus met tenders naar een eiland van veertig hectare waar een strafkolonie heeft gestaan. Er is geen dorp, geen winkelstraat en geen taxi; er is een pad rond het eiland, een handvol gerestaureerde gebouwen en een hotel met een restaurant in het voormalige verblijf van het personeel.

61 van de 68 reizen duren vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €1.999 per persoon; er varen zestien schepen en Seabourn staat op 24 reizen.

Zuid-Amerika waar je met euro's betaalt

Dit is Frankrijk, en anders dan bij Saint-Pierre en Miquelon is het ook gewoon de Europese Unie.

Frans-Guyana is een Frans departement, net als Martinique en Réunion. Het is daarmee het enige stuk van het Zuid-Amerikaanse vasteland waar de euro de munt is, waar Europese regelgeving geldt en waar je telefoon onder de Europese roamingregels valt.

Het is bovendien veruit het grootste departement van Frankrijk: ruim tachtigduizend vierkante kilometer, twee keer Nederland, met driehonderdduizend inwoners die vrijwel allemaal langs de kust wonen. Negentig procent van het gebied is regenwoud waar geen weg doorheen loopt.

De grens met Brazilië is daarmee de langste landsgrens van Frankrijk, langer dan die met Duitsland, Spanje of Italië.

De landstaal is Frans en op straat wordt ook Guyanees Creools gesproken. Engels is er weinig; bij de excursies wordt het geregeld.

De strafkolonie die honderdvijftigduizend mannen opslokte

Napoleon III opende in 1852 het strafkamp in Guyana, en het heeft tot 1953 bestaan.

Er zijn in die periode ongeveer zeventigduizend veroordeelden heen gestuurd, en de sterfte was zo hoog dat een straf van een paar jaar in de praktijk vaak een doodvonnis was. Gele koorts, malaria, dysenterie en uitputting deden het werk; van sommige konvooien was binnen een jaar de helft dood.

De eilanden waar je aanlegt zijn het bekendste deel van dat stelsel en tegelijk het minst dodelijke. Ze heten Îles du Salut omdat er in de achttiende eeuw kolonisten van het vasteland naartoe vluchtten voor een epidemie; op de eilanden waaide het en waren er minder muggen.

Er waren drie eilanden met drie functies. Op Île Royale zat het bestuur en het merendeel van de gevangenen, op Île Saint-Joseph stonden de isoleercellen waar mannen jarenlang in stilte werden opgesloten onder een tralieplafond waar bewakers overheen liepen, en op Île du Diable zaten politieke gevangenen.

Dat laatste eiland is het kleinste en het is niet te betreden. Er is nooit een steiger geweest; goederen gingen met een kabel over het water en de branding maakt aanlanden onmogelijk. Je vaart eromheen en ziet de huisjes staan.

Dreyfus en Papillon

Twee namen hebben deze eilanden wereldberoemd gemaakt en ze staan voor twee heel verschillende dingen.

Alfred Dreyfus was een Franse legerofficier die in 1894 op vervalst bewijs werd veroordeeld voor spionage voor Duitsland. Hij was joods, en de zaak werd de splijtzwam van de Derde Republiek; Émile Zola schreef er zijn aanklacht over die met de woorden J'accuse begon.

Dreyfus zat vier jaar in eenzame opsluiting op Île du Diable, een deel van die tijd 's nachts geboeid aan zijn bed. Hij werd in 1899 teruggehaald en pas in 1906 volledig gerehabiliteerd. Zijn hut staat er nog.

Henri Charrière is de andere naam. Hij schreef in 1969 het boek Papillon over zijn ontsnapping uit het bagno, dat miljoenen keren is verkocht en twee keer is verfilmd. Historici hebben sindsdien vastgesteld dat een aanzienlijk deel van wat hij als eigen belevenis opschreef, verhalen van andere gevangenen waren.

Dat maakt het boek als geschiedschrijving onbetrouwbaar en als beeld van het stelsel niet minder waar. Wat er in staat over de isoleercellen, de sterfte en de ontsnappingen komt overeen met wat de archieven laten zien.

Wat je op het eiland ziet zijn de restanten: de kerk met muurschilderingen die een gevangene heeft gemaakt, de cellenblokken waar het bos doorheen groeit, het ziekenhuis, het kerkhof waar alleen bewakers en hun gezinnen liggen. Overleden gevangenen gingen overboord, waar de haaien wachtten.

Een raketbasis boven de gevangenis

De eilanden hebben sinds 1965 een tweede functie gekregen die niemand had kunnen bedenken.

Op vijftien kilometer aan de kust ligt Kourou, waar het Europese ruimtevaartcentrum staat. Frankrijk koos die plek na het verlies van de basis in Algerije, en de reden is aardrijkskundig: de basis ligt op vijf graden van de evenaar, waar de draaiing van de aarde een raket een grotere zwaai meegeeft dan vanaf een noordelijker punt, en de startbaan gaat over open oceaan zonder bewoning.

Vanaf daar zijn de Ariane-raketten vertrokken, en tegenwoordig ook de Vega. De ruimtetelescoop James Webb is er in december 2021 gelanceerd.

De Îles du Salut liggen precies onder de baan van die lanceringen. Er staat op Île Royale meetapparatuur en het eiland wordt bij elke start ontruimd; er mag dan niemand zijn.

Wat dat voor een aanloop betekent: die kan om die reden vervallen of verschuiven. Vraag het na bij de excursiebalie als er een startdatum in de buurt ligt.

Het contrast is moeilijk te overtreffen. Op dezelfde vierkante kilometers waar mannen wegkwijnden in cellen zonder daglicht, staat nu de apparatuur die de raket volgt die de verste telescoop ooit de ruimte in bracht.

Seizoen en praktische zaken

Januari telt 20 reizen, oktober 13 en februari 9. April, juni en december komen alle drie uit op nul.

Dat volgt de routes en niet het weer. De vertrekhavens zijn Kangerlussuaq, Miami en Bridgetown, met Kangerlussuaq op 13, Bridgetown op 8 en Fort Lauderdale op 8; dit ligt op de trajecten die tussen de Caribische Zee en de Amazone varen en op de lange zuidwaartse reizen vanaf Groenland.

Het klimaat is tropisch en nat. De grote regentijd loopt van april tot juli met dagelijkse buien, van augustus tot november is het droger, en de temperatuur ligt het hele jaar tussen de vijfentwintig en tweeëndertig graden met hoge luchtvochtigheid.

Op het eiland is het benauwd en er is weinig schaduw op het pad. Neem water mee, want er is één plek waar je iets kunt kopen en die zit vol als er een schip ligt.

Er lopen apen en agoeti's vrij rond, en die zijn aan mensen gewend. Voer ze niet; ze pakken tassen af.

De aanlanding gaat met tenders op een kleine steiger en bij deining vervalt hij. Dat gebeurt met enige regelmaat, want de eilanden liggen open naar zee.

De rederijen zijn Seabourn, Azamara Cruises, Holland America Line en Crystal Cruises. Er is geen visum nodig, de munt is de euro en pinnen kan bij het hotel; neem toch contant geld mee, want de verbinding is er niet altijd.

Waar je op moet letten

• Je gaat naar een eiland, niet naar het vasteland; Cayenne staat niet op de route.
• Er wordt getenderd en bij deining gaat het niet door.
• Een raketlancering kan de aanloop laten vervallen; de eilanden worden dan ontruimd.
• Dit is de EU met euro's en gewone roaming.
• Neem water en muggenspul mee; er is nauwelijks schaduw.
• Île du Diable kun je niet betreden; je vaart er alleen langs.