Europa en Afrika staan er allebei bij, en allebei terecht

Er komen 53 reizen langs in Ceuta en er vertrekt er geen enkele. Bij alle negenenvijftig staan vier vaargebieden, en dat zijn er twee die elkaar lijken uit te sluiten.

Er staat Europa bij alle negenenvijftig en Afrika bij alle negenenvijftig, naast de Middellandse Zee en de westelijke Middellandse Zee. Op vrijwel elke andere pagina zou dat een fout zijn.

Hier is het alle vier juist, en dat is de reden dat wij deze pagina met plezier hebben gemaakt. Dit is een Spaanse stad, dus Europees en lid van de Europese Unie, en zij ligt op het Afrikaanse vasteland, aan de Middellandse Zee, in het westelijke deel daarvan.

Wij hebben het etiket van de westelijke Middellandse Zee op negen pagina's moeten afkeuren, met Portland in Dorset en Bremerhaven aan de Noordzee als scherpste gevallen, waar geen enkele getagde reis de Middellandse Zee bereikte. En wij hebben op tientallen pagina's een Europa-tag aangewezen die nergens op sloeg.

Dit is de plek waar beide tegelijk kloppen. Er is in dit hele bestand geen tweede haven waar dat zo eenduidig het geval is.

Ga hier dus gerust op het vaargebied af. Twaalf reizen beginnen in Lissabon, zeven in Piraeus en zeven in Malaga.

Een enclave met een grens die in het nieuws komt

Deze stad is achttien komma vijf vierkante kilometer groot en telt ongeveer drieentachtigduizend inwoners.

Zij grenst aan alle landzijden aan Marokko, en die grens van acht kilometer is samen met die bij de tweede Spaanse enclave verderop de enige landgrens tussen de Europese Unie en Afrika. Dat maakt haar tot wat zij is.

Er staat een dubbel hek met camera's en detectiedraden. Er zijn in de loop der jaren herhaaldelijk grote groepen mensen overheen geklommen, en in mei 2021 zijn er in twee dagen ongeveer achtduizend mensen de grens over gekomen toen Marokko zijn controles tijdens een diplomatiek conflict liet varen.

Marokko maakt aanspraak op deze stad en Spanje wijst die af. Spanje houdt haar sinds 1580 en Portugal had haar daarvoor al sinds 1415, dus zij is langer Iberisch dan de meeste Spaanse steden Spaans zijn.

Van dat alles merk je als bezoeker weinig. Het centrum is rustig, er wordt Spaans gesproken en Arabisch, en het straatbeeld is een mengeling die je op het schiereiland niet vindt.

Wat je wel merkt is dat de bevolking ongeveer voor de helft moslim is en voor de helft katholiek, met daarnaast een joodse en een hindoeistische gemeenschap. Er is een plein waar een kerk, een moskee, een synagoge en een hindoetempel op loopafstand van elkaar staan.

Het jaartal waarmee de Europese expansie begon

Op 21 augustus 1415 is deze stad ingenomen door een Portugese vloot, en dat jaartal staat in elk handboek.

Het was de eerste verovering van een Europese mogendheid buiten Europa in de nieuwe tijd, en historici rekenen het als het begin van de reeks die met Madeira, de Azoren, de Afrikaanse kust, India en Brazilie zou doorgaan. Wat vier eeuwen wereldgeschiedenis is geworden, begon op deze rots.

Onder de manschappen bevond zich naar verluidt een zoon van de koning die later bekend zou worden als de organisator van de Portugese ontdekkingsreizen. Of hij hier werkelijk het idee opdeed, is de vraag; dat het verhaal zo wordt verteld, staat vast.

De reden voor die verovering was praktisch. Deze plaats beheerst samen met de rots aan de overkant de doorgang tussen de Middellandse Zee en de oceaan, en wie hier zat, zag alles voorbijkomen.

Die twee rotsen zijn in de oudheid de zuilen van Hercules genoemd, de grens van de bekende wereld. Welke berg aan deze kant die zuil was, is onbeslist: de heuvel boven deze stad en een berg twintig kilometer verderop dingen allebei mee.

Op die heuvel staat een fort en er is een weg omheen met uitzicht op de zeestraat. Bij helder weer zie je Spanje liggen op veertien kilometer.

Een gracht waar je doorheen kunt varen

Dwars door deze stad ligt een verdedigingswerk uit de zestiende eeuw met iets wat verder in Spanje niet voorkomt.

De gracht ervoor is met zeewater gevuld en staat aan beide uiteinden in verbinding met de zee, waardoor de stad in feite een eiland is. Het is de enige bevaarbare gracht van Spanje en er varen bootjes doorheen.

De muren zijn gebouwd door de Portugezen en door de Spanjaarden uitgebreid, met bastions in de vorm die toen in Europa gangbaar was. Zij zijn te belopen en er is een expositie in de kazematten.

Verderop in de stad staat een huis uit 1905 met vier draken op het dak die de hoeken lijken vast te houden. Dat is het merkwaardigste gebouw van de stad en het is bij toeval bewaard gebleven.

Er zijn resten van een laat-Romeinse basiliek onder de grond, met graven, en er is een museum bij. Dat laat zien dat deze plaats ook in de vijfde eeuw al iets voorstelde.

Alles ligt binnen een half uur lopen van de kade. Je hebt hier geen excursie nodig.

Belastingvrij, en een piek in april

Deze stad valt buiten het douane- en btw-gebied van de Europese Unie, ook al hoort zij er staatkundig bij.

Dat betekent dat er geen btw wordt geheven maar een eigen plaatselijke heffing die lager is. Drank, tabak, parfum en elektronica zijn er daardoor goedkoper dan op het vasteland, en dat is de reden dat de winkelstraat er is zoals zij is.

Let wel op wat je bij terugkomst mag invoeren. Omdat dit buiten het douanegebied valt, gelden voor de reis terug naar Nederland de gewone limieten voor invoer van buiten de Unie en niet de ruimere regels die binnen de Unie gelden.

Er wordt 10 maanden per jaar aangelegd, met april op zestien als drukste maand en november op acht. In juni en augustus komt hier niets.

Bij eenentwintig van de negenenvijftig reizen ontbreekt de prijs, en dat is te herleiden tot twee Britse rederijen die feedbreed bij vrijwel al hun reizen geen bedrag meeleveren; een van beide staat op negen van de negen hier. De bedragen die er wel staan lopen van twaalfhonderdvijfenvijftig euro tot zevenentwintigduizend zevenhonderdachtennegentig.

De havens die het vaakst met deze op dezelfde reis staan zijn Málaga, Lissabon, Tangier, Marokko en Alicante. Wij hebben de afstanden, openingstijden, tarieven en invoerregels niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• De vaargebieden kloppen alle vier. Europa en Afrika zijn hier allebei juist.
• Dit valt buiten het douanegebied van de EU. Let op je invoerlimieten.
• Alles ligt op loopafstand. Je hebt hier geen excursie nodig.
• April is verreweg de drukste maand. In juni en augustus komt er niets.
• Bij een op de drie reizen ontbreekt de prijs. Dat ligt aan twee rederijen.
• Neem je paspoort mee als je de grens over wilt; dat is een echte buitengrens.