Cruises naar Ben Tre

Kokos, kreken en een aanlegplaats in de delta

Er komen 124 riviercruises langs in Ben Tre, in de delta van de Mekong in het zuiden van Vietnam.

De provincie ligt op drie eilanden tussen vier armen van de rivier en heet in het land de kokosprovincie. Dat is geen bijnaam maar een beschrijving: er staan miljoenen kokospalmen, en vrijwel alles wat hier wordt gemaakt komt van die boom.

De rederijen zijn Emerald Cruises. De schepen zijn Emerald Harmony.

Wat er verder op dezelfde reizen staat is Phnom Penh, Cambodja, Ho Chi Minh City, Vietnam, Tan Chau, Vietnam en Sa Dec, Vietnam; dat zijn plaatsen aan de bovenloop in Cambodja, en dat maakt duidelijk wat voor reizen dit zijn: de vaart tussen Ho Chi Minhstad en Siem Reap.

Er is hier geen kade zoals in een zeehaven. Het schip legt aan een oever of aan een steiger, en de bezoeken gaan verder met kleine boten die de smalle kreken in kunnen.

Wat een dag hier inhoudt

Dit is een aanloop waarbij het programma uit een keten van korte bezoeken bestaat, en dat is geen verlegenheidsoplossing maar de enige manier om de delta van dichtbij te zien.

Het begint meestal met een motorboot over een van de rivierarmen, die hier honderden meters breed zijn en bruin van het slib.

Daarna gaat het over op een roeiboot of een sampan die een kreek in vaart. Die kreken zijn een paar meter breed en aan beide kanten hangen nipapalmen over het water; het is er stil en donkergroen, en dat contrast met de brede rivier is wat de meeste mensen bijblijft. De roeier staat achterop en stuurt met één riem.

Op de oever liggen de werkplaatsen. Er wordt kokossnoep gemaakt in koperen pannen, gewikkeld in eetbaar rijstpapier; er worden matten geweven van rietstengels; en er is vrijwel altijd een plek waar rijstpapier op een doek boven stoom wordt gebakken.

Vaak zit er een ritje met een paard-en-wagen of een fietstaxi bij over de dorpspaden, en een pauze met thee, fruit en muziek. Die muziek is đờn ca tài tử, kamermuziek uit het zuiden die op de Unesco-lijst staat.

Wie liever zelf beweegt: op veel programma's is een fietsroute over de dijkjes een alternatief, en dat is de aangenaamste manier om de dorpen te zien.

Waar de kokospalm voor wordt gebruikt

De boom levert hier meer op dan het vruchtvlees, en dat is te zien in de werkplaatsen langs het water.

Van het vruchtvlees wordt melk geperst en snoep gekookt. Van de geraspte rest wordt olie gemaakt.

De vezels om de noot heen worden tot touw, matten en substraat verwerkt; dat wordt gedroogd langs de weg en dat zie je overal liggen.

De harde dop wordt tot kommen, lepels en sieraden gedraaid, en tot houtskool verbrand.

De bladeren dekken daken en worden tot manden gevlochten. Uit de bloemstelen wordt sap getapt dat tot siroop en tot azijn wordt verwerkt.

Ben Tre levert ook een groot deel van de kokosnoten die het land uitvoert, en het is een van de provincies die het hardst worden geraakt door de verzilting van de delta: bij droogte dringt zeewater ver landinwaarts, en dat verdraagt de palm slechter dan de rijst die hier vroeger stond.

De delta en haar geschiedenis

De Mekong komt hier na vierduizend kilometer aan zee, en Vietnam noemt de rivier de Negen Draken naar het aantal monden waarmee hij uitstroomt; dat zijn er inmiddels zeven, want twee zijn dichtgeslibd.

De delta is de rijstschuur van het land en levert meer dan de helft van de nationale oogst, met twee tot drie oogsten per jaar. Wat het gebied daarnaast levert is fruit: pomelo, ramboetan, langsat en doerian.

Deze provincie heeft een zwaar oorlogsverleden. Ben Tre was in 1960 het beginpunt van de opstand in het zuiden, en in 1968 werd de provinciehoofdstad tijdens het Tet-offensief grotendeels verwoest; het is de plaats waarover de uitspraak ging dat de stad vernietigd moest worden om haar te redden.

Van die tijd is aan de dorpen weinig meer te zien. Wat er wel is: kokosbossen die tijdens de oorlog als dekking dienden en die daarna zijn herplant.

Het gebied is laag. Grote delen liggen minder dan twee meter boven zeeniveau, en de combinatie van bodemdaling, dammen bovenstrooms en een stijgende zeespiegel maakt dit een van de kwetsbaarste delta's ter wereld. Dat is ook waarom je in de dorpen overal bakstenen regenwatertanks ziet staan.

Wanneer de schepen komen

Er zijn 11 maanden met aanlopen, met maart als drukste maand.

Het seizoen loopt van augustus tot april, en dat hangt aan de waterstand. Van juli tot oktober is het hoogwater, en dan is de rivier tot ver in Cambodja bevaarbaar; in het droge seizoen daarna zakt het peil, en dan wordt een deel van het traject bovenstrooms met de bus afgelegd.

Het weer is hier het hele jaar zesentwintig tot vierendertig graden. Het verschil zit in de regen: van mei tot oktober valt er dagelijks een bui van een uur, meestal in de middag; van november tot april is het droog.

De aangenaamste maanden zijn november tot februari, wanneer het iets koeler en minder vochtig is. Dat is ook de drukste periode.

Neem muggenwerend middel mee. In de kreken en tussen de palmen zijn er veel, en dengue komt in de delta voor.

Betalen gaat met dong; contant geld is hier de norm, en pinnen kan alleen in de grotere plaatsen. Reken op kleine bedragen voor de roeiers en op vaste prijzen bij de werkplaatsen.