Cruise Tonga

Het laatste koninkrijk van de Stille Oceaan

Er zijn 42 boekbare reizen die Tonga aandoen, langs 4 vermeldingen. Vava'u staat op 40 reizen en Neiafu op 7, en dat is dezelfde plek: Neiafu is het stadje aan de baai in de eilandengroep Vava'u. Daarnaast staan twee onbewoonde eilandjes op een handvol reizen.

Wat dit land onderscheidt van elk ander in de Stille Oceaan is dat het nooit door een Europese mogendheid is bestuurd. Er is een verdrag met Groot-Brittannië geweest dat de buitenlandse betrekkingen regelde, maar de koning bleef zitten en de grond bleef in Tongaanse handen.

Het is daarmee het enige overgebleven Polynesische koninkrijk. Er zit nog altijd een koning, de adel heeft zetels in het parlement, en land kan niet aan buitenlanders worden verkocht; dat laatste is de reden dat er geen resorts van ketens staan.

36 van de 42 reizen duren vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €4.499 per persoon; er varen dertien schepen en de vertrekhavens zijn Papeete, Lautoka en Darwin, met Lautoka op 11 en Papeete op 11.

De walvissen die de kalender bepalen

September telt 14 reizen en is daarmee de drukste maand van dit aanbod. Dat is geen toeval.

Van juli tot oktober komen bultruggen vanuit de Antarctische wateren naar Vava'u om te kalveren en te paren. De baaien zijn beschut en het water is warm genoeg voor de jongen, die met een dun laagje spek worden geboren.

Tonga is een van de weinige plekken ter wereld waar je met vergunning bij die dieren in het water mag. Dat gaat onder strenge regels: alleen erkende bedrijven, een beperkt aantal mensen tegelijk, afstand houden en niet in de weg zwemmen van een moeder met een kalf.

Wat je daar ziet is een dier van veertien meter dat onder je door draait en naar je kijkt. Het is geen zekerheid; de dieren bepalen of ze blijven liggen of doorzwemmen, en een halve dag zonder resultaat komt voor.

Het land heeft de walvisvangst in 1978 bij koninklijk besluit verboden, op een moment dat dat internationaal nog niet gebruikelijk was. De populatie die hierheen komt is sindsdien gegroeid.

Buiten dat seizoen is Vava'u vooral een zeilgebied: tientallen eilandjes in een beschutte binnenzee, met ankerplaatsen, grotten in de kliffen en riffen. De Zwaluwgrot is een uitgeholde kalksteenholte waar je met een bootje in vaart.

Op zondag gebeurt er niets

Er is één regel die je hier moet kennen en die in de grondwet staat.

De zondag is bij wet een rustdag, en dat is niet vrijblijvend. Handel drijven, werken en vermaak zijn die dag verboden; contracten die op zondag worden gesloten zijn ongeldig. Winkels zijn dicht, er zijn geen vluchten en er varen geen veerboten tussen de eilanden.

Dat gaat terug op de bekering in de negentiende eeuw, die hier grondig is gegaan. Tonga is overwegend methodistisch en de kerkgang is hoog; op zondagochtend is het zingen uit de kerken over het hele dorp te horen, meerstemmig en zonder begeleiding.

Voor een cruiseschip dat op zondag ligt, betekent het dat er van het gewone leven weinig te zien is. Wat er wel is: de dienst bijwonen, en dat mag; bezoekers zijn welkom, mits netjes gekleed.

Kleding is sowieso een punt. Schouders bedekt en knieën bedekt, ook voor mannen, en badkleding blijft op het strand of aan boord. In dorpen wordt gewaardeerd dat je dat aanhoudt.

Wat je bij formele gelegenheden ziet is de ta'ovala, een geweven mat die om het middel wordt gedragen over de kleding heen, als teken van respect. Ambtenaren dragen die naar kantoor.

De vulkaan die de hele aarde liet trillen

Op 15 januari 2022 ontplofte een onderzeese vulkaan tussen twee eilandjes van deze archipel, en dat is een gebeurtenis waar de wetenschap jaren op zal blijven kauwen.

De uitbarsting stuwde een aswolk tot in de mesosfeer, hoger dan ooit gemeten is, en gaf een drukgolf die meerdere keren de aarde rondging en tot in Nederland op de barometers is afgelezen. De knal is tot in Alaska gehoord, op negenduizend kilometer.

Er volgde een tsunami die de kust van de bewoonde eilanden trof en golven veroorzaakte tot in Peru en Japan. Op Tonga zelf vielen enkele doden; een deel van de bevolking van de kleinste eilanden is geëvacueerd.

De aswolk legde bovendien het land plat: de onderzeese kabel die de eilanden met het internet verbindt brak, en het land was wekenlang vrijwel onbereikbaar.

Dat de gevolgen niet groter waren, komt door de kennis die er was. Er waren waarschuwingen en mensen zijn naar hoger gelegen grond gegaan.

De reden dat het hier gebeurt ligt op de zeebodem. Ten oosten van de eilanden loopt de Tongatrog, een van de diepste plekken van de oceaan, waar de ene aardschol onder de andere duikt; het diepste punt ligt meer dan tien kilometer onder zee. Aan die zone hangt een rij vulkanen, waarvan er regelmatig een boven water komt en weer verdwijnt.

Waar de dag begint

Tonga ligt aan de westkant van de datumgrens en heeft een tijdzone van dertien uur voor op Greenwich.

Daardoor is dit een van de eerste plekken op aarde waar een nieuwe dag aanbreekt. Het land gebruikt dat ook als leus: het eerste land dat de zon ziet.

Op honderden kilometers hiervandaan liggen Samoa en Amerikaans-Samoa, waar diezelfde grens dwars tussendoor loopt en waar de ene buur een dag verder is dan de andere. Wie een route door deze hoek van de oceaan vaart, ziet op de dagindeling van het schip terug dat er ergens een dag wordt overgeslagen of herhaald.

Wat er verder over dit land te weten valt: er wonen ongeveer honderdduizend mensen op zesendertig bewoonde eilanden, en er wonen er meer buiten Tonga dan erin. Nieuw-Zeeland, Australië en de Verenigde Staten hebben grote gemeenschappen, en het geld dat die naar huis sturen is een aanzienlijk deel van de economie.

Er is nog een uitvoerproduct dat opvalt: rugbyspelers. Dit land levert er per hoofd van de bevolking uitzonderlijk veel aan de topcompetities, en in Nieuw-Zeelandse en Australische ploegen staan Tongaanse namen.

Wat er op de markt van Neiafu wordt verkocht is tapa, geklopte boombast die met plantaardige verf wordt beschilderd in grote banen, en gevlochten matten. Dat is hier geen souvenirindustrie maar iets wat bij bruiloften en begrafenissen wordt gegeven.

Seizoen en praktische zaken

September telt 14 reizen, januari 8 en oktober 8. Mei, juni, juli en december komen alle vier uit op nul.

Het weer is het hele jaar drieëntwintig tot dertig graden. Van november tot april is het warmer, natter en valt het cycloonseizoen; van mei tot oktober is het droger en aangenamer, en dat is ook het walvisseizoen.

Neiafu heeft een kade waar kleinere schepen kunnen liggen; grotere schepen ankeren in de baai en tenderen. Bij de onbewoonde eilandjes wordt met rubberboten aangeland.

Nederlanders krijgen voor een kort verblijf een vergunning bij aankomst; bij een cruise handelt het schip dat af. De munt is de pa'anga en het is een land van contant geld; pinnen kan in Neiafu bij enkele automaten en daarbuiten niet.

Neem waterschoenen mee voor koraal en muggenspul voor de avond; er komt op de eilanden knokkelkoorts voor. Kraanwater kun je beter laten staan.

Voor het zwemmen met walvissen boek je bij een erkend bedrijf en niet bij iemand op de kade. Er is een beperkt aantal vergunningen en die worden gecontroleerd.

De rederijen zijn Seabourn, Regent Seven Seas Cruises, Silversea Cruises en Oceania Cruises.

Waar je op moet letten

• Op zondag is alles dicht; dat staat in de grondwet.
• Het walvisseizoen loopt van juli tot oktober en dat verklaart de piek in september.
• Zwem alleen met een erkende aanbieder; er zijn vergunningen voor.
• Bedek schouders en knieën buiten het strand.
• Neem contant geld mee; pinnen kan vrijwel nergens.
• Dit is het laatste Polynesische koninkrijk en grond is niet te koop.