Cruise Amerikaans-Samoa

Eén haven, en die ligt in een vulkaan

Er zijn 84 boekbare reizen die Amerikaans-Samoa aandoen, en ze komen allemaal in Pago Pago. Er is geen tweede haven.

Die haven is een ingestorte krater die is volgelopen met zeewater. Het schip vaart door een smalle opening een baai in die kilometers landinwaarts loopt, met wanden van vierhonderd meter aan weerszijden, en legt aan tegen een kade waar de bergen recht boven staan.

Het is daardoor een van de diepste en best beschutte natuurlijke havens van de Stille Oceaan, en dat is de reden dat de Amerikaanse marine hier in 1900 een steunpunt wilde. Het eiland is nog altijd Amerikaans gebied.

68 van de 84 reizen duren vijftien dagen of langer. De goedkoopste begint bij €548 per persoon; er varen negentien schepen en MSC staat op 19 reizen, wat vrijwel geheel op het conto van één wereldreisschip komt.

Amerikaans staatsburger is hier iets anders

Wie op dit eiland wordt geboren, krijgt een Amerikaans paspoort en is geen Amerikaans staatsburger.

Dat klinkt als een fout en het is het niet. Amerikaans-Samoa is het enige bewoonde gebied onder Amerikaans bestuur waarvan de inwoners de status van national hebben in plaats van citizen. Ze mogen onbeperkt in de Verenigde Staten wonen en werken, dienen in het leger, en betalen daar belasting, maar ze mogen niet stemmen bij federale verkiezingen en moeten net als een buitenlander naturaliseren om dat wel te kunnen.

Er zijn rechtszaken over gevoerd. Die zijn tot dusver niet in het voordeel van de eisers geëindigd, en dat komt mede doordat het bestuur van het eiland zelf terughoudend is: de vrees is dat volledig staatsburgerschap de Amerikaanse grondwet zwaarder laat wegen dan het eigen grondbezit.

Want dat is wat er op het spel staat. Ongeveer negentig procent van de grond hier is gemeenschappelijk bezit van families, kan niet worden verkocht, en mag alleen aan mensen met Samoaanse voorouders worden overgedragen. Die regel zou onder Amerikaanse gelijkheidsbeginselen moeilijk houdbaar zijn.

Wat dat voor een bezoeker betekent: dit is Amerikaans gebied met dollars, Amerikaanse postzegels en Amerikaanse verkeersborden, maar het dorpshoofd en de familieraad hebben over de grond meer te zeggen dan Washington.

Blikken vis en een berg die regen maakt

De economie van dit eiland is grotendeels één product.

Aan de baai staat een tonijnconservenfabriek, en die is de grootste particuliere werkgever van het gebied. De vis komt binnen met schepen uit de hele westelijke Stille Oceaan, wordt hier verwerkt en gaat in blik naar de Amerikaanse markt, waar hij zonder invoerheffing binnenkomt omdat dit Amerikaans gebied is.

Er stond een tweede fabriek die in 2009 is vertrokken, en dat heeft duizenden banen gekost op een eiland met ruim vijfenveertigduizend inwoners. Wat er overblijft is een economie die aan één afnemer en aan overheidsgeld hangt.

Je ruikt het bij de kade, en dat is eerlijk gezegd geen aanbeveling. De fabriek ligt aan dezelfde baai als de cruiseterminal.

Boven de haven staat de Rainmaker, een berg van ruim vijfhonderd meter die de passaatwind opvangt en de wolken tegenhoudt. Daardoor valt hier vijfduizend millimeter regen per jaar, vijf keer zoveel als in Nederland, en kan het bij een aanloop hard plenzen terwijl de andere kant van het eiland droog is.

Neem een regenjas mee en reken erop dat een bui van een halfuur zomaar voorbij is.

Het enige nationale park onder de evenaar

Op dit eiland ligt een nationaal park van de Verenigde Staten, en dat is het enige dat op het zuidelijk halfrond ligt.

Het is bovendien op een bijzondere manier tot stand gekomen. Omdat de grond niet te koop is, heeft de Amerikaanse parkdienst het land van de dorpen gehuurd, met een pacht van vijftig jaar. De families blijven eigenaar en mogen het traditionele gebruik voortzetten.

Het park beslaat delen van drie eilanden: regenwoud op de hellingen boven Pago Pago, koraalrif in het water, en op Ta'u de kliffen die tot negenhonderd meter recht uit zee omhoog lopen en tot de hoogste zeekliffen ter wereld worden gerekend.

Wat op een havendag haalbaar is: de wandeling naar Mount Alava boven de haven, met uitzicht over de hele baai. Dat is een klim van een paar uur en het pad is bij regen glad.

Er liep vroeger een kabelbaan van de haven naar die top, over het water heen. Die is buiten dienst geraakt nadat er in 1980 een marinevliegtuig tijdens een vlucht boven het feest van Flag Day de kabel raakte en neerstortte op het hotel aan de baai. Er kwamen mensen om en de kabelbaan is nooit meer in gebruik genomen; de masten staan er nog.

Verder liggen er stranden aan de zuidoostkant waar tegen een kleine vergoeding gebruik van kan worden gemaakt, want ook die grond is dorpsbezit.

Waar de American footballers vandaan komen

Dit eiland levert per hoofd van de bevolking meer beroepsspelers aan de Amerikaanse footballcompetitie dan welke plek in de Verenigde Staten ook.

Er zijn tientallen spelers uit deze gemeenschap in de hoogste competitie terechtgekomen, uit een bevolking die kleiner is dan die van Hoorn. Op de middelbare scholen wordt op velden getraind die deels van koraalgruis zijn, met tweedehands materiaal, en de scouts uit Amerika komen langs.

Waarom het hier gebeurt is geen kwestie van lichaamsbouw alleen. Er is een cultuur waarin gehoorzaamheid aan ouderen en aan de coach zwaar weegt, er zijn weinig andere manieren om aan een studiebeurs op het vasteland te komen, en er is een familienetwerk dat een speler in Californië of Hawaï opvangt.

Wat je ervan ziet als bezoeker: velden naast de dorpen, en op zaterdag wedstrijden waar het halve dorp bij staat. Het is de meest zichtbare Amerikaanse invloed op het eiland, meer nog dan de winkels.

Het gaat gepaard met een keerzijde die op het eiland wordt besproken: de spelers die het niet halen komen terug met blessures en zonder opleiding, en de zorg is beperkt.

Een dag verschil met de buren

Honderd kilometer hiervandaan ligt Samoa, en daar is het een dag later.

Dat komt doordat Samoa in 2011 de datumgrens is overgestoken om aan te sluiten bij Australië en Nieuw-Zeeland, terwijl Amerikaans-Samoa aan de Amerikaanse kant is gebleven. Je kunt hier op zondag op het vliegtuig stappen en er op maandag aankomen, of andersom.

Er zijn meer verschillen tussen de twee. Hier wordt rechts gereden en daar links, hier is de dollar de munt en daar de tala, hier is Engels de tweede taal in het bestuur en daar het Frans van de Britse overheersing niet.

Wat hetzelfde is gebleven is de samenleving zelf. Ook hier draait het om de aiga en de matai, de familietitel die het dorp bestuurt, en ook hier heeft ieder dorp eigen regels.

Praktisch: op zondag ligt het eiland stil. De kerken zitten vol, winkels zijn dicht en het wordt niet gewaardeerd als je in badkleding door een dorp loopt. Als je schip op zondag ligt, ga dan uit van een rustige dag en een kerkdienst met zang die het bezoeken waard is.

Bedek buiten het strand schouders en knieën. In veel dorpen is er tegen zonsondergang een gebedsmoment waarbij je even blijft staan of wacht.

Seizoen en praktische zaken

Januari telt 46 reizen, februari 14 en oktober 6. Mei en augustus komen allebei uit op nul.

Die piek in januari is de wereldreis. De vertrekhavens zijn Papeete, Los Angeles, CA en Sydney, Australië, met Papeete op 22 en Los Angeles op 9; dit ligt op de route tussen Frans-Polynesië, Fiji en de Amerikaanse westkust, en vrijwel geen enkele reis is hier korter dan tien dagen om die reden.

Het weer is het hele jaar zesentwintig tot dertig graden met hoge luchtvochtigheid. Van november tot april is het natst en valt het cycloonseizoen; van mei tot oktober is het iets droger.

Er is een gebeurtenis die op dit eiland de zeewering en de sirenes heeft opgeleverd. In september 2009 trof een tsunami na een zware zeebeving de zuidkust; er kwamen tientallen mensen om. Sindsdien staan er langs de wegen borden met vluchtroutes naar hoger gelegen grond en wordt er geoefend. Als de sirene gaat, loop je landinwaarts en omhoog.

De munt is de Amerikaanse dollar en pinnen kan in Pago Pago; daarbuiten neem je contant geld mee. De landstalen zijn Samoaans en Engels.

Let op met de toegangsregels: dit gebied voert zijn eigen toelatingsbeleid en valt buiten het Amerikaanse visumstelsel, dus een ESTA geldt hier niet. Wie met een cruiseschip komt, reist op de passagierslijst van het schip en heeft er geen omkijken naar; wie op eigen gelegenheid komt, moet de regels van het gebied zelf nakijken.

De rederijen zijn MSC Cruises, Regent Seven Seas Cruises, Oceania Cruises en Crystal Cruises, met MSC op 19 reizen, Regent op 12 en Oceania op 10.

Waar je op moet letten

• Een ESTA geldt hier niet; het gebied heeft eigen toelatingsregels.
• Neem een regenjas mee; hier valt vijfduizend millimeter per jaar.
• Op zondag ligt alles stil en is de kerkdienst het uitje.
• Stranden liggen op dorpsgrond; er wordt een kleine bijdrage gevraagd.
• Met Samoa scheelt het een hele dag, niet een uur.
• Bijna alle reizen duren tien dagen of langer; dit is een tussenstop op een lange route.