Cruise Oostenrijk

Geen zee, en toch bij de grootste bestemmingen

Er zijn 2.398 boekbare reizen die Oostenrijk aandoen, langs 14 havens. Dat land heeft geen zee, en toch staat het in de bovenste twintig van dit aanbod. Elke reis hier is een riviercruise: 1.920 gewone en 1.320 in de luxe klasse, en geen enkele zeecruise.

Alles draait om één rivier. Wenen staat met 2.396 aanlopen bovenaan, en daarna volgen plaatsen die allemaal aan de Donau liggen: Melk met 1.181, Linz met 1.056, Dürnstein met 848, Krems met 435, Grein met 340, Weißenkirchen met 242 en Spitz met 214.

Wenen komt op vrijwel elke reis voor, want het is het draaipunt van de hele route. Wie van Passau naar Boedapest vaart komt er langs, en wie de andere kant op gaat ook.

Dat verklaart ook waarom er maar 58 verschillende schepen op deze routes varen, veel minder dan bij een zeebestemming. Het zijn steeds dezelfde riviervloten die dit stuk op en neer doen.

De Wachau: veertig kilometer die het verschil maken

Tussen Melk en Krems ligt het stuk waar deze reis om draait. De Donau snijdt daar door een dal van veertig kilometer met wijnterrassen tegen de hellingen, ruïnes op de toppen en dorpen aan het water. Sinds 2000 staat het op de Werelderfgoedlijst.

Melk, met 1.181 aanlopen, heeft een benedictijnenabdij die als een geel blok honderd meter boven de rivier uitsteekt. De huidige gebouwen zijn tussen 1702 en 1736 neergezet, en de bibliotheek bevat ruim honderdduizend banden waarvan een deel uit de negende eeuw.

Dürnstein, met 848 aanlopen, is een dorp van driehonderd inwoners met een blauwwitte kerktoren en een ruïne erboven. In die burcht zat Richard Leeuwenhart in 1192 en 1193 gevangen, op de terugweg van de kruistocht, tot er losgeld was betaald dat volgens de overlevering een kwart van het Engelse jaarinkomen bedroeg.

Weißenkirchen en Spitz, met 242 en 214 aanlopen, zijn nog kleiner. Ze staan alleen op de routes van de kleinste schepen, want er is nauwelijks kade.

Wie hier vaart, doet dat overdag. Anders dan op de meeste riviertrajecten wordt de Wachau bewust bij daglicht gepasseerd, want dat is waar mensen voor betalen.

Wenen is een aanlegplaats, geen wandelafstand

Met 2.396 aanlopen is Wenen de op één na drukste rivierhaven van dit hele aanbod, na Passau. Maar het schip ligt niet in het centrum.

De aanlegplaatsen liggen bij de Reichsbrücke, aan het Donaukanaal of aan de Donau zelf, vier tot zes kilometer van de Stephansdom. Er is een metrostation naast, en daarmee ben je in een kwartier in de binnenstad. Dat is prima te doen, maar het is geen van boord stappen en er staan, zoals in Melk of Dürnstein.

Veel reizen liggen hier daarom een nacht, zodat er tijd is voor een concert of een avond in de stad. Kijk in de routebeschrijving of er een overnachting staat; dat scheelt of je Wenen ziet of doorkruist.

Linz, met 1.056 aanlopen, ligt gunstiger: de kade is op een kwartier lopen van de hoofdstraat. Van daaruit is Salzburg anderhalf uur rijden, en dat is de excursie waar de meeste mensen voor kiezen. Reken dan wel op een volle dag met vier uur bus.

Waar de reis begint, en waarom dat zelden Oostenrijk is

De vertrekhavens zijn Budapest, Passau (München) en Vilshofen. Passau staat met 699 vertrekken bovenaan en Boedapest met 648, allebei net over de grens. Wenen zelf komt met 221 pas op de vierde plaats.

Dat komt door de vorm van de route. Het bevaarbare Oostenrijkse deel van de Donau is ongeveer driehonderdvijftig kilometer lang, en dat is te kort voor een week. De standaardreis begint daarom in Passau, vaart in twee dagen Oostenrijk door en gaat verder naar Bratislava en Boedapest, of andersom.

Vilshofen, met 223 vertrekken op de derde plaats, is de uitwijkhaven van Passau. Ligt het water bij Passau te hoog of te laag, dan schuift de opstapplaats dertig kilometer stroomopwaarts.

Praag staat met 151 vertrekken op vijf, en dat is opvallend omdat Praag niet aan de Donau ligt. Dat zijn gecombineerde reizen waarbij je een paar nachten in de stad verblijft en daarna per bus naar het schip gaat.

Voor Nederlandse reizigers is Amsterdam met 123 vertrekken de vermelding die telt. Dat zijn de lange doorgaande reizen van de Rijn via het Main-Donaukanaal naar de Donau, en daarmee is Oostenrijk zonder vliegen bereikbaar. Reken dan wel op twee weken.

Het najaar en de kerstmarkten dragen het jaar

Oktober telt 397 reizen, september 342, november 304 en december 280. Januari komt op zeven en februari op zeventien. Dat is een van de scherpste seizoenen van dit hele aanbod.

Twee pieken vallen daarin op. De eerste is het najaar, wanneer het in de Wachau oogsttijd is en de wijndorpen hun Heurigen openzetten: de eigen taveernes waar boeren hun nieuwe wijn schenken, herkenbaar aan een dennentak boven de deur.

De tweede is de kerstmarkt. November en december zijn samen goed voor 584 reizen, bijna een kwart van het jaar. De markten in Wenen, Linz en Melk liggen op loopafstand van de kade of een metrorit erheen, en een schip is dan tegelijk hotel en vervoer in een periode waarin hotels duur zijn.

Daarna valt het stil. In januari en februari ligt de riviervloot droog voor onderhoud, en wat er dan vaart zijn een paar afvaarten rond nieuwjaar.

Waarom de startprijs hier zoveel hoger ligt

De goedkoopste reis begint bij €248 per persoon. Dat is ruim drie keer zoveel als bij Spanje, Italië of Kroatië, waar een reis vanaf een kleine honderd euro begint, en dat verschil is geen toeval maar structuur.

Op zee bestaat er massaproduct: een schip met vierduizend hutten dat wekelijks hetzelfde rondje vaart, waar een lege hut niets oplevert en dus voor een habbekrats weggaat. Op de rivier bestaat dat niet. Een schip heeft honderd tot honderdvijftig plaatsen, vaart een vast seizoen en heeft geen ruimte om af te prijzen.

Dat is aan de hele Donau te zien. Hongarije en Slowakije, die op dezelfde route liggen, beginnen respectievelijk bij ruim vijfhonderd en ruim vierhonderd euro, en Zwitserland, waar de Rijnreizen starten, bij ruim duizend. De rivier is als categorie duurder dan de zee, niet Oostenrijk als land.

Daar staat tegenover dat er meer in de prijs zit. Bij de meeste riviermaatschappijen zijn de excursies, de dranken bij het eten en soms het vervoer van en naar het schip inbegrepen, terwijl je op zee voor alles apart betaalt. Vergelijk dus niet de vanafprijs maar wat er onder de streep bij komt.

1.404 van de 2.398 reizen duren vijf tot zeven dagen: de standaardweek Passau tot Boedapest of andersom. Daarnaast zijn er 466 reizen van tien tot veertien dagen, meestal de doorgaande route vanaf Amsterdam of Bazel.

De rederijen zijn AmaWaterways, Emerald Cruises, Scenic River Cruises en A-ROSA. Uniworld staat op 514 reizen en AmaWaterways op 507, allebei Engelstalig; A-ROSA met 336 vaart voornamelijk Duitstalig. Dat is hier een relevanter onderscheid dan de sterren, want op een schip van honderdvijftig mensen bepaalt de taal de hele week.

Waar je op moet letten

• Alles is hier rivier. Er is geen zeealternatief, en dus geen goedkoop massaproduct.
• Kijk of het schip een nacht in Wenen ligt. De kade ligt vier tot zes kilometer van het centrum.
• De Wachau wordt overdag gevaren. Dat is het stuk waarvoor je boekt; controleer of het niet 's nachts gebeurt.
• Voor de kerstmarkten zijn november en december samen goed voor een kwart van het jaar, en die weken zijn vroeg vol.
• Salzburg vanaf Linz is vier uur bus. Een volle dag, en niet iedereen vindt dat de moeite waard.
• Vergelijk wat er inbegrepen is, niet de vanafprijs: bij riviercruises zitten excursies en dranken er vaak bij.