Cruise Guatemala

Twee havens aan twee oceanen

Er zijn 190 boekbare reizen die Guatemala aandoen, langs 2 havens. Puerto Quetzal draagt er 144 en Santo Tomás de Castilla 48.

Die twee liggen aan verschillende kanten van het land. Puerto Quetzal ligt aan de Grote Oceaan en staat op routes tussen het Panamakanaal en Californië; Santo Tomás ligt aan de Caribische kant en hoort bij de westelijke Caribische routes.

161 van de 190 reizen duren vijftien dagen of langer, en dat is ruim vier op de vijf. Dat zegt wat dit land in het aanbod is: een tussenstop op een lange doorvaart, en zelden een bestemming waar een reis omheen is gebouwd.

De goedkoopste begint bij €825 per persoon. Er varen zevenendertig schepen en 109 reizen staan geboekt als luxe zeecruise, met Oceania op 33 en Holland America op 26.

Antigua ligt op anderhalf uur

Vanaf Puerto Quetzal is Antigua Guatemala de gebruikelijke tocht, en dat is een van de betere koloniale steden van Midden-Amerika.

Ze is in 1543 gesticht en was tweehonderd jaar de hoofdstad van het Spaanse bestuur over heel Midden-Amerika en het zuiden van Mexico. Op het hoogtepunt stonden er tientallen kerken en kloosters voor een bevolking van enkele tienduizenden.

In 1773 werd de stad door twee aardbevingen zo zwaar getroffen dat de kroon besloot de hoofdstad te verplaatsen naar wat nu Guatemala-Stad is. Wat er stond werd deels verlaten en deels bewoond gehouden.

Dat is de reden dat het er nu zo uitziet: geplaveide straten in een raster, lage huizen in oker en indigo met binnenplaatsen, en tussendoor de ruïnes van kerken die nooit zijn herbouwd, met omgevallen zuilen en gewelven die open liggen. Sinds 1979 staat het geheel op de Werelderfgoedlijst.

Boven de stad staan drie vulkanen. De Agua is uitgedoofd, de Fuego niet: die stoot elk halfuur as uit en heeft in juni 2018 een uitbarsting gehad waarbij honderden mensen omkwamen in dorpen aan de voet.

De rit erheen is anderhalf uur per richting over een bergweg, dus reken op zeven tot acht uur voor de hele tocht.

Het meer met drie vulkanen erin

Vier uur van de haven ligt het Atitlánmeer, en wie de tijd heeft komt daar niet omheen.

Het is de gevulde caldera van een uitbarsting van tachtigduizend jaar geleden die zo hevig was dat de as tot in Florida en Ecuador is teruggevonden. Het meer is driehonderdveertig meter diep en er staan drie vulkanen langs de zuidoever.

Rond het water liggen dorpen die elk een eigen Mayataal spreken en een eigen weefpatroon hebben: aan de kleding van een vrouw kun je zien uit welk dorp ze komt. Je verplaatst je er met bootjes, want de weg eromheen is lang.

Dat is met vier uur rijden per richting geen havendag. Het staat op de programma's van reizen die een landdeel hebben.

Wat wel binnen bereik ligt vanaf Puerto Quetzal is de kust zelf: zwarte lavastranden waar zeeschildpadden eieren leggen, en mangrovekanalen bij Monterrico waar je met een platte boot doorheen vaart.

Vanaf Santo Tomás aan de Caribische kant is Quiriguá binnen bereik, een Mayasite met de hoogste stenen stèles die in dat gebied zijn opgericht: één ervan is tien meter hoog en weegt vijfenzestig ton. Ook dat is werelderfgoed.

Tikal is er, en het past niet

De bekendste plek van dit land is Tikal, en het is nuttig te weten dat je die vanaf een schip niet ziet.

Het ligt vijfhonderd kilometer noordelijk in het regenwoud van Petén, en de enige praktische manier erheen is een binnenlandse vlucht van een uur vanaf Guatemala-Stad plus een uur rijden. Dat is een tocht van meerdere dagen.

Wat er staat rechtvaardigt die reis wel. Tikal was tussen 200 en 900 een van de belangrijkste steden van de Mayawereld, met naar schatting zestigduizend inwoners in de stad zelf en meer in het omliggende gebied. Er staan zes tempelpiramides waarvan de hoogste vijfenzeventig meter haalt, boven het bladerdak uit.

De stad is rond 900 verlaten, samen met de rest van het laagland, in wat de Maya-ineenstorting heet. Waarom precies is nog steeds onderwerp van onderzoek; droogtes, uitputting van de grond en oorlog worden alle drie genoemd.

Sinds 1979 staat het op de Werelderfgoedlijst, als een van de weinige plekken die zowel om cultuur als om natuur is opgenomen: er leven brulapen, toekans en jaguars in het park eromheen.

Wie het wil zien, boekt het als voor- of naprogramma van de cruise.

Een land waar het verleden dichtbij ligt

Guatemala heeft ongeveer achttien miljoen inwoners, waarvan naar schatting veertig procent tot een van de tweeëntwintig Mayavolken behoort. Dat is het hoogste aandeel inheemse bevolking van Midden-Amerika.

Er worden naast Spaans vijfentwintig talen gesproken, waarvan tweeëntwintig Maya. Op de markten hoor je dat, en aan de kleding zie je het.

Het land heeft van 1960 tot 1996 een burgeroorlog gekend die naar schatting tweehonderdduizend mensen het leven heeft gekost. Een waarheidscommissie onder toezicht van de Verenigde Naties heeft in 1999 vastgesteld dat het overgrote deel van de slachtoffers voor rekening van het leger kwam en dat er tegen de Mayabevolking daden van genocide zijn gepleegd.

Rigoberta Menchú, een Maya-vrouw uit dat gebied, kreeg in 1992 de Nobelprijs voor de Vrede voor haar werk om die geschiedenis internationaal onder de aandacht te brengen.

Dat is geen vakantieonderwerp, maar het verklaart waarom de armoede en de ongelijkheid in dit land zo scheef liggen en waarom er zoveel mensen naar het noorden trekken.

Voor een bezoeker die bij de gangbare plekken blijft is het land veilig genoeg; de criminaliteit concentreert zich in bepaalde wijken van de hoofdstad. Regel vervoer via de haven en volg de aanwijzingen van je rederij.

Koffie, jade en seizoen

Guatemalteekse koffie geldt als een van de betere ter wereld, en dat komt door de hoogte en de vulkanische grond.

De bonen groeien op vijftienhonderd tot tweeduizend meter, waar de nachten koel zijn en de kers traag rijpt. Rond Antigua liggen plantages die te bezoeken zijn en waar je van boon tot kop kunt volgen; dat past binnen de tocht daarheen.

Jade is het tweede. De Maya hechtten er meer waarde aan dan aan goud en gebruikten het voor maskers, sieraden en grafgiften. De vindplaatsen in de Motaguavallei waren eeuwenlang zoek en zijn pas in de twintigste eeuw teruggevonden; er zit een soort tussen die alleen hier voorkomt.

Bij het kopen geldt hetzelfde als overal: koop bij een zaak met een certificaat en niet op straat.

Januari telt 45 reizen, november 36 en oktober 30. Juni, juli en augustus komen alle drie uit op nul.

Dat volgt de doorvaartroutes: die varen in de winter en het voorjaar. Het regenseizoen loopt hier van mei tot oktober, met de zwaarste buien in september, en aan de Caribische kant is dat ook het orkaanseizoen.

De rederijen zijn Oceania Cruises, Holland America Line, Regent Seven Seas Cruises en Costa Cruises en de vertrekhavens Miami, Los Angeles, CA en Fort Lauderdale, met Miami op 59 en Los Angeles op 26. Dat die twee er allebei in staan komt doordat de twee havens aan verschillende oceanen liggen.

Nederlanders hebben voor kort verblijf geen visum nodig. De munt is de quetzal, genoemd naar de vogel op de vlag; pinnen kan in de steden en bij de haven.

Waar je op moet letten

• De twee havens liggen aan verschillende oceanen.
• Antigua is anderhalf uur per richting; reken op zeven tot acht uur.
• Tikal en het Atitlánmeer passen niet in een havendag.
• Van juni tot en met augustus vaart er niets.
• Regel vervoer via de haven.
• Koop jade bij een zaak met een certificaat.