Cruises naar Vukovar

Een stad die is herbouwd uit puin

Er komen 176 riviercruises langs in Vukovar, aan de Donau op de grens van Kroatië en Servië.

Dit is de Kroatische havenplaats aan die rivier, en voor de meeste passagiers is het de eerste keer dat ze de naam op een reisschema zien. Wat er verder op dezelfde reizen staat is Belgrado, Boedapest, Vidin, Roese en Giurgiu; dit is de lage Donau, het traject voorbij Hongarije.

De rederijen zijn AmaWaterways, Emerald Cruises, Nicko Cruises en Viva Cruises en de schepen die hier het vaakst liggen zijn AmaBella, AmaVerde, Emerald Star en AmaRudi.

De stad telt nu ongeveer twintigduizend inwoners. Voor 1991 waren dat er vijfenveertigduizend, en dat verschil is het onderwerp van vrijwel alles wat je hier ziet.

De kade ligt aan de rivier op loopafstand van het centrum, dus je stapt zo de stad in.

Wat er in 1991 gebeurde

Vukovar is in het najaar van 1991 belegerd en dat beleg heeft de stad vernietigd.

Toen Kroatië zich in juni 1991 onafhankelijk verklaarde, kwam het tot gevechten tussen de Kroatische regering en het Joegoslavische Volksleger, dat door Servische paramilitairen werd gesteund. Vukovar lag op de grens en werd het eerste grote doel.

Het beleg duurde zevenentachtig dagen, van eind augustus tot 18 november. In die periode zijn er naar schatting zeshonderdduizend granaten op de stad afgevuurd; er stond aan het einde vrijwel geen gebouw meer overeind.

De verdediging bestond uit ongeveer achttienhonderd licht bewapende mannen tegen een leger met tanks en luchtsteun. Toen de stad viel, zijn honderden gewonden uit het ziekenhuis gehaald en op een boerderij bij Ovčara geëxecuteerd; hun massagraf is in 1996 opgegraven.

De hele bevolking is verdreven. Tussen 1991 en 1998 stond de stad onder Servisch bestuur; daarna is zij onder toezicht van de Verenigde Naties weer aan Kroatië overgedragen.

Voor het Joegoslaviëtribunaal zijn hierover meerdere veroordelingen uitgesproken. In Kroatië is 18 november sinds 2020 een nationale herdenkingsdag.

Wat je daarvan ziet

De stad is grotendeels herbouwd, en dat is aan de gevels te zien: veel is nieuw, in de oude stijl, en ertussen staat wat bewust niet is hersteld.

De watertoren aan de rivier is het beeld dat op de foto's staat. Die is meer dan zeshonderd keer geraakt en is als ruïne blijven staan; hij is in 2020 geconserveerd in de staat waarin hij was, met een lift en een uitzichtplatform, en er zit een tentoonstelling in.

Het ziekenhuis heeft een museum in de kelders, ingericht zoals de ruimtes tijdens het beleg waren: bedden in de gangen, een operatiekamer zonder ramen, en de verhalen van wie er lag. Dat is een zwaar bezoek en het is het serieuste wat de stad te bieden heeft.

Bij Ovčara, zes kilometer buiten de stad, staat een gedenkruimte in de loods waar de gevangenen zijn vastgehouden: een donkere zaal met tweehonderd lichtjes in het plafond, één voor elk slachtoffer, en hun persoonlijke voorwerpen in de vloer.

Wat er tegenover staat is dat de stad functioneert. Er zijn cafés aan de rivier, een winkelstraat, en een bevolking die met dit verleden leeft zonder er de hele dag over te praten.

Ga met een gids. De verhoudingen liggen gevoelig, de bevolking is deels Kroatisch en deels Servisch, en een gids die er woont vertelt je meer dan een bord.

Een duif van vijfduizend jaar oud

Vukovar heeft een tweede geschiedenis die veel ouder is en die in het museum staat.

Op de heuvel Vučedol, vijf kilometer stroomafwaarts, lag een nederzetting uit het derde millennium voor Christus die aan een hele cultuur haar naam heeft gegeven. De Vučedolcultuur strekte zich uit over een groot deel van Midden-Europa en was een van de eerste in de streek die koper op grote schaal goot.

De bekendste vondst is een aardewerken vogel op drie poten, ongeveer twintig centimeter hoog, met ingekraste versieringen. Hij heet de duif van Vučedol en hij staat op het Kroatische muntgeld.

Onderzoekers denken inmiddels dat het geen duif is maar een patrijs, en dat het voorwerp met een vruchtbaarheidsritueel te maken had. Het origineel staat in Zagreb; in het museum bij de vindplaats staat een kopie.

Dat museum is in 2015 geopend en is in de helling gebouwd, met een route die van boven naar beneden loopt door de lagen van de opgraving. Het is architectonisch het interessantste gebouw van de streek.

Er is bij de opgraving ook een aardewerken pot gevonden met wat als de oudste Europese afbeelding van een sterrenkalender wordt gelezen: de standen van sterrenbeelden per seizoen. Die duiding is niet onomstreden.

Wat er verder in de buurt ligt

De streek heet Slavonië en is het vlakke oosten van Kroatië: akkerland, eikenbossen en dorpen, zonder een berg in zicht.

Op vierentwintig kilometer ligt Ilok, het oostelijkste stadje van Kroatië, met een burcht op een heuvel boven de rivier en met de oudste wijnkelders van het land. Daar wordt traminac gemaakt, en er is een fles van dat huis geschonken op de kroning van Elizabeth II in 1953.

Aan de andere kant ligt Osijek, de grootste stad van Slavonië, met een achttiende-eeuwse vesting aan de Drava en een voetgangersbrug van kabels.

Tussen die plaatsen ligt Kopački rit, een moerasgebied waar de Drava in de Donau komt: driehonderd vierkante kilometer wetland met tweehonderdzestig vogelsoorten, waaronder zeearenden en zwarte ooievaars. Er varen platbodems doorheen.

De keuken is zwaarder dan aan de kust: kulen, een pikante droge worst met paprika, en fiš paprikaš, een vissoep van rivier vis met veel paprika die in een ketel boven vuur wordt gekookt.

Wat je hier niet vindt is massa. Deze streek krijgt weinig bezoek en dat is aan de prijzen en aan de rust te merken.

Wanneer de schepen komen

April telt 33 reizen, september 31 en mei 26. In januari komt hier niets langs.

Dat volgt het seizoen op de Donau: van maart tot november, met een piek in het voorjaar en in de nazomer. Op dit deel van de rivier varen minder schepen dan op het traject Passau-Boedapest, want lang niet elke reis gaat verder naar het zuidoosten.

Het weer is continentaal: warme zomers tot vijfendertig graden, koude winters, en voor- en najaren die mild zijn. September en oktober zijn hier het aangenaamst.

Waar je op deze rivier rekening mee houdt is de waterstand, en op de lage Donau is dat minder een probleem dan bovenstrooms: de rivier is er breder en dieper. Wat wel voorkomt is dat een reis bij hoogwater niet onder een brug door kan.

Kroatië hoort bij de Europese Unie en gebruikt sinds 2023 de euro, dus je hoeft niet te wisselen. Aan de overkant van de rivier ligt Servië, en dat is een ander land met een eigen munt en een grenscontrole.

Die grens loopt hier midden door de rivier en er is over het verloop ervan nog altijd onenigheid tussen beide landen. Voor jou maakt dat niets uit; het verklaart wel waarom er op sommige oevers niets is gebouwd.