Cruises naar Stavanger

De stad die van vis op olie overstapte

Er komen 705 reizen langs in Stavanger en er vertrekt er geen enkele. De reizen komen uit Southampton (197), Hamburg (197) en Kiel (102): dit is een vaste stop op de fjordenroute.

De cruiseterminal van Stavanger is eigenlijk de kade van de stad zelf: de schepen liggen aan de Skagenkaien en de Strandkaien, aan de oude haven met de witte houten huizen erachter. Je hebt hier geen bus nodig om ergens te komen.

Stavanger is de vierde stad van Noorwegen en heeft twee keer een ander bestaan gehad. In de negentiende eeuw draaide alles op sardines: er stonden op het hoogtepunt zeventig conservenfabrieken in de stad, en de blikjes gingen de hele wereld over.

Die bedrijfstak stortte in de jaren vijftig in. Wat er daarna gebeurde staat in Noorwegen bekend als het keerpunt van het hele land: in 1969 werd op het Ekofisk-veld in de Noordzee olie gevonden, en Stavanger werd de plaats van waaruit dat werd bediend.

Aan de haven staat daarover een museum, gebouwd op palen in het water met vormen die aan een platform doen denken. Het legt uit hoe dat werk gaat en wat het met het land heeft gedaan; dat laatste is geen klein verhaal, want het staatsfonds dat met die inkomsten is opgebouwd is het grootste ter wereld.

Een oude stad van tweehonderd witte huizen

Vanaf de kade loop je in vijf minuten Gamle Stavanger in, aan de westkant van de haven.

Daar staan ruim tweehonderd houten huizen uit de achttiende en negentiende eeuw, allemaal wit geschilderd, langs smalle geplaveide straatjes met stokrozen tegen de gevels. Het is een van de best bewaarde houten stadswijken van Noord-Europa.

Dat het er nog staat is geen vanzelfsprekendheid. In de jaren vijftig lagen er plannen om de buurt te slopen voor nieuwbouw, en het is aan een aanhoudende actie van een stadsarchitect te danken dat het is gebleven.

In diezelfde wijk zit het conservenmuseum, in een oude fabriek, waar op vaste dagen wordt gedemonstreerd hoe sardines werden gerookt en ingeblikt. De etiketten die er hangen zijn een tentoonstelling op zich: honderden ontwerpen, want elke fabriek had zijn eigen merk.

Verder staat er een domkerk uit ongeveer 1125, de oudste van Noorwegen die nog volledig in gebruik is, en ligt er een meertje midden in het centrum met terrassen eromheen.

De Preekstoel ligt te ver voor de meeste aanlegdagen

Dit is het punt waar de verwachting en de klok uit elkaar lopen.

De Preikestolen is de rotsplateau van zeshonderd meter dat loodrecht boven het Lysefjord uitsteekt, en het is een van de bekendste beelden van Noorwegen. Vanaf Stavanger is het een veerboot en een rit, en daarna een wandeling van ongeveer vier kilometer omhoog die heen en terug vier uur duurt.

Alles bij elkaar ben je zeven tot acht uur onderweg, en dat past alleen als je schip lang genoeg ligt. Het pad is bovendien geen wandelpad maar een klim over rotsblokken, en bij regen is het glad.

Wat wel past is een boottocht het Lysefjord op. Dan vaar je onder die rots door en kijk je er van beneden tegenaan, langs watervallen en de geitenboerderij waar de boot soms even aanlegt. Reken op drie uur.

En voor wie het schip niet af wil: de kade ligt aan het centrum, en dat is voor deze route uitzonderlijk. Wij hebben de vaartijden, tarieven en reistijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Straatkunst op de muren van de stad

Stavanger heeft iets dat je bij een Noorse provinciestad niet verwacht.

Sinds 2001 wordt er elk jaar een festival voor straatkunst gehouden, en dat heeft honderden muurschilderingen door de stad opgeleverd, van kleine werken in een steeg tot gevels van tien meter hoog. Er zijn kaarten en rondleidingen voor.

Dat festival geldt internationaal als een van de langstlopende in zijn soort, en er hebben kunstenaars gewerkt die elders in musea hangen. Het contrast met de witte houten huizen op tweehonderd meter afstand is scherp, en dat is de bedoeling.

Verder is de stad compact: van de kade tot de rand van het centrum is het een kwartier lopen, en er is geen vervoer nodig voor wat er te zien is.

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Hamburg, Southampton, Kiel en Kopenhagen, en de rederijen zijn AIDA, P&O Cruises, Hurtigruten en Holland America Line met schepen als AIDAnova, Iona, Rotterdam en MS Trollfjord.

Mei tot september, met een uitloop

September telt 100 reizen, mei 99 en juni 96. Januari telt er 17 en februari 29.

Dat is het gewone patroon van de fjordenroute: de grote schepen komen van april tot oktober en zijn er in de winter niet. Dat er in januari toch 17 reizen langskomen, komt door Hurtigruten, dat hier met een noordelijke route vanuit Oslo passeert en het hele jaar vaart.

392 van de 705 reizen duren veertien dagen of langer, en dat zijn de lange Noordzee- en Oostzeerondes. 269 duren vijf tot zeven dagen: dat is de korte fjordenweek vanuit Duitsland of Engeland.

Wat je moet meenemen is regenkleding. Stavanger ligt aan de zuidwestkust, waar de wind vanaf zee ongebroken aankomt, en het regent er gemiddeld op meer dan de helft van de dagen.

Warm wordt het niet: in juli is het overdag rond de achttien graden, in januari rond het vriespunt.

Waar je op moet letten

• De kade ligt aan het centrum; alles is te lopen.
• De Preikestolen kost zeven tot acht uur; de boottocht eronderdoor drie.
• Gamle Stavanger is op vijf minuten lopen en gratis.
• Mei tot september is het seizoen, met een winterlijn die doorloopt.
• Neem regenkleding mee. Het regent hier op meer dan de helft van de dagen.