Cruises naar Nagasaki

Tweehonderd jaar lang was dit Japans enige venster, en het was Nederlands

Voor een Nederlandse bezoeker heeft geen enkele haven in Azië een directer verband met de eigen geschiedenis dan deze.

Japan sloot zich vanaf 1639 vrijwel volledig af. Buitenlanders mochten er niet in, Japanners er niet uit, en dat bleef ruim twee eeuwen zo. Op één uitzondering na.

In de haven van Nagasaki lag Dejima, een kunstmatig eiland in de vorm van een waaier, ongeveer honderdtwintig bij vijfenzeventig meter. Daar zat de handelspost van de Verenigde Oostindische Compagnie, en de Nederlanders waren de enige Europeanen die het land nog in mochten.

Ze zaten er letterlijk opgesloten: het eiland was met een brug en een poort met de stad verbonden en je kwam er zonder toestemming niet af. Via die smalle doorgang kwam wel de westerse wetenschap Japan binnen, wat daar rangaku ging heten, Hollandse leer: geneeskunde, sterrenkunde, natuurkunde.

Dejima is inmiddels grotendeels teruggebouwd, met pakhuizen en woonvertrekken ingericht zoals ze eruitzagen. Het water eromheen is in de negentiende eeuw gedempt, dus het eiland ligt nu op het droge.

9 augustus 1945

Nagasaki was die dag niet het doel.

Het vliegtuig was onderweg naar Kokura, maar daar hing rook en bewolking boven de stad en de bommenrichter kon zijn richtpunt niet zien. Na drie aanvliegpogingen week het toestel uit naar het uitwijkdoel, en dat was deze stad.

Ook hier was het bewolkt. Door een gat in het wolkendek is de bom losgelaten, ruim drie kilometer naast het beoogde punt, boven het Urakamidal in het noorden van de stad. Tot het eind van dat jaar stierven er naar schatting vierenzeventigduizend mensen.

Op de plek onder de ontploffing staat nu een zwarte zuil in een park, met daaromheen het vredespark en een museum. In dat museum liggen voorwerpen uit de stad: een stilgezette klok, gesmolten flessen, kleding.

Vlakbij staat de kathedraal van Urakami. Die was voor de oorlog de grootste katholieke kerk van Oost-Azië en stond op een paar honderd meter van het punt; er is een stuk van de oude muur blijven staan, apart neergezet. Het bezoek is zwaar en het staat vrijwel altijd op het programma; niemand verplicht je te gaan.

Christenen die 250 jaar ondergronds gingen

Dat er in deze stad een kathedraal stond, is op zichzelf al bijzonder, want het christendom is in Japan eeuwenlang verboden geweest.

Portugese missionarissen kwamen hier in de zestiende eeuw aan land en er bekeerden zich tienduizenden mensen. In 1597 zijn zesentwintig christenen in Nagasaki gekruisigd, en kort daarna werd het geloof verboden; wie werd betrapt riskeerde de dood.

Een deel van de gemeenschappen ging ondergronds. Zonder priesters, zonder kerk en zonder bijbel gaven ze het geloof tweeënhalve eeuw lang binnen families door, vermomd als boeddhistische gebruiken; beelden van Maria werden als Kannon uitgevoerd.

In 1865, toen het land net weer openging, kwam een groep boeren naar de pas gebouwde Ourakerk in deze stad en vertelde de Franse priester dat zij hetzelfde geloofden. Dat moment geldt als een van de opmerkelijkste uit de kerkgeschiedenis.

Die kerk uit 1864 staat er nog en is de oudste van Japan. De plekken van de verborgen christenen staan sinds 2018 op de Werelderfgoedlijst.

Een verlaten eiland dat op een slagschip lijkt

Vijftien kilometer voor de kust ligt Hashima, een rots waarop een steenkoolmijn werd geëxploiteerd.

Er is een betonnen stad op gebouwd, met woonblokken van negen verdiepingen, een school, een ziekenhuis en een bioscoop, allemaal op zes hectare. In 1959 woonden er ruim vijfduizend mensen, wat het op dat moment de dichtstbevolkte plek ter wereld maakte.

In 1974 sloot de mijn en binnen enkele maanden was het eiland leeg. Alles is blijven staan en staat er sindsdien te vervallen; door de zeemuur eromheen lijkt het van een afstand op een oorlogsschip, en daar komt de bijnaam vandaan.

Er varen boten heen en een klein deel is toegankelijk. Bij te veel deining wordt de tocht afgelast, en dat gebeurt geregeld.

Bij de geschiedenis van dit eiland hoort dat er in de oorlogsjaren ook Koreaanse en Chinese dwangarbeiders hebben gewerkt. Dat punt ligt gevoelig en wordt tussen de landen nog steeds besproken. Wij hebben de tarieven, reistijden en openingstijden niet ter plaatse gecontroleerd.

Voorjaar en najaar zijn het drukst

Maart telt 77 reizen, oktober 74 en april 67. December telt er 5 en juli 29.

Die twee pieken zijn de bloesem in maart en april en het heldere najaarsweer in oktober. Daartussen ligt de zomer met de regentijd in juni en juli, gevolgd door hitte en de kans op tyfoons.

251 van de 529 reizen duren vijftien dagen of langer en 231 tien tot veertien; dit ligt op de lange rondreizen door Azië en niet op een korte trip. Ze vertrekken vooral uit Tokyo (356).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn Busan, Zuid-Korea, Kagoshima, Japan, Tokyo, Japan en Kochi, Japan, met Busan op 419. De rederijen zijn Princess Cruises, Celebrity Cruises, Windstar Cruises en Oceania Cruises met schepen als Diamond Princess, Sapphire Princess, Star Seeker en Celebrity Millennium.

De stad heeft verder een van de drie Chinatowns van Japan en een eigen noedelgerecht dat daaruit is voortgekomen.

Waar je op moet letten

• Dejima ligt in het centrum en is grotendeels teruggebouwd.
• Het vredespark en het museum zijn zwaar. Overslaan mag.
• De boot naar Hashima vervalt bij deining.
• De stad ligt op heuvels; er rijdt een tram en er is een kabelbaan.
• Maart, april en oktober zijn de aangenaamste maanden.