Cruises naar Hvalsey

Er staan geen coordinaten bij, en er is geen dorp

Er komen 40 reizen langs in Hvalsey en er vertrekt er geen enkele. Dit is geen plaats en geen kade: het is een kerkruine aan een fjord in het zuiden van Groenland.

Het veld met coordinaten is leeg, dus op de kaart is er niets te vinden. Er woont ook niemand; het dichtstbijzijnde stadje ligt veertien kilometer verderop over het water.

Wat er staat zijn de muren van een kerk van ongeveer zestien bij acht meter, opgetrokken uit ter plaatse gehakte steen zonder mortel, met de gevels nog op hoogte en de raamopeningen erin. Het is het best bewaarde bouwwerk dat de Noormannen in Groenland hebben achtergelaten.

Je gaat er met een boot of een rubberboot naartoe en je loopt het laatste stuk over een grasveld. Er is geen kade, geen bebouwing en geen kaartverkoop.

Wij schrijven deze pagina toch, en dat doen wij bij een gletsjer of een fjord zonder bewoning niet. Het verschil is dat hier iets staat waar je naartoe gaat, en dat je uit de gegevens kunt zien dat er ook werkelijk aan land wordt gegaan.

Altijd samen met dezelfde twee plaatsen

Alle negenendertig reizen komen van dezelfde rederij en varen met twee schepen. Dat is op zichzelf niet bijzonder, maar wat er verder in de routelijst staat wel.

Alle negenendertig dragen ook het stadje op veertien kilometer, en alle negenendertig dragen daarnaast de plek waar Erik de Rode zich in 986 heeft gevestigd. De overlap is drie keer honderd procent.

Dat is dus geen losse stop maar een vast drieluik: het grootste stadje van Zuid-Groenland, de boerderij waar de kolonisatie begon en de kerk waar de laatste bekende gebeurtenis heeft plaatsgevonden. Wie hier komt, krijgt die drie in dezelfde dagen.

Prins Christian Sund staat er ook bij alle negenendertig bij, en dat is de doorvaart langs de zuidpunt. Vierentwintig van de reizen vertrekken uit Reykjavik.

De reizen lopen van veertien tot tweeenveertig nachten. Bij alle negenendertig staat een prijs, en zij lopen van vijftienduizend achthonderd euro tot honderdzesduizend euro; dat is een van de hoogste ondergrenzen op deze site.

De laatste keer dat er iets is opgeschreven

Op 16 september 1408 is in deze kerk een bruiloft gehouden, en dat is de laatste gebeurtenis uit het Noorse Groenland waarvan een geschreven bericht bestaat.

Een IJslandse man trouwde met een vrouw uit deze streek. Het gezelschap was door storm uit de koers geraakt en had hier noodgedwongen twee winters doorgebracht. Toen zij eenmaal thuis waren, hebben zij het huwelijk in brieven laten vastleggen, omdat er in IJsland twijfel was of het geldig was.

Die brieven bestaan nog. Zij melden dat het huwelijk drie zondagen achtereen was afgekondigd zoals het hoorde, en dat er verder niets aan mankeerde.

Daarna is het stil. Er komt geen enkel bericht meer uit deze kolonie, en toen er in de zestiende eeuw weer Europeanen aan deze kust kwamen, woonde er niemand meer van dit volk.

Dat maakt deze muren tot iets anders dan een ruine. Het is de laatste bladzijde van een nederzetting die vierhonderd jaar heeft bestaan, en van de vijf eeuwen daarna is niets meer bekend dan wat er in de grond zit.

Wat er met die kolonie is gebeurd

Op het hoogtepunt woonden er hier een paar duizend mensen op enkele honderden boerderijen, verspreid over twee gebieden langs deze kust.

Er is lang van uitgegaan dat zij zijn uitgestorven doordat het klimaat afkoelde en zij zich niet aanpasten. Dat beeld is de laatste decennia bijgesteld, en er is geen aanwijzing gevonden voor een massale hongersnood of een ondergang op een bepaald moment.

Wat wel vaststaat is dat hun handel wegviel. Deze kolonie leefde van walrustanden, die in Europa als ivoor werden verkocht, en toen olifantenivoor in de veertiende eeuw weer bereikbaar werd, stortte die markt in. Er waren daarnaast steeds minder schepen die de oversteek maakten.

Onderzoek aan botten en aan de grond laat zien dat men steeds meer op zeedieren ging leven en steeds minder op vee. Dat wijst niet op onmacht maar op aanpassing, en het maakt vertrek waarschijnlijker dan ondergang.

Sinds 2017 staat dit gebied op de werelderfgoedlijst, samen met de plek van Erik de Rode en enkele nog bestaande schapenboerderijen. Wat er wordt beschermd is niet alleen de ruine maar het landbouwlandschap zelf.

Het seizoen en wat je hier ziet

Er wordt 7 maanden per jaar aangelegd. juli telt dertien aanlopen en mei negen; van oktober tot en met februari komt er niets.

Dat er in maart en april samen vijf staan is voor deze breedte opvallend, want het pakijs ligt dan nog voor de kust. Die reizen zijn lang en doen dit gebied laat in de vaart aan.

Het landschap hier lijkt niet op wat mensen van Groenland verwachten. Dit is de zuidpunt, er groeit gras, er staan wilgen en berken van kniehoogte en er lopen schapen; de ijskap ligt hier verder landinwaarts.

Neem waterdichte schoenen mee, want je stapt aan een oever aan land en loopt door drassig gras. Er is geen verharding en geen luwte.

Wij hebben de afstanden, vaartijden, openingstijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Waar je op moet letten

• Dit is een ruine zonder dorp, kade of coordinaten. Je gaat met een rubberboot aan land.
• Alle negenendertig reizen doen ook Qaqortoq en Qassiarsuq aan; dat is een vast drieluik.
• Alle negenendertig reizen hebben een prijs, met een ondergrens van ruim vijftienduizend euro.
• Juli is de drukste maand; van oktober tot en met februari komt hier niets.
• Neem waterdicht schoeisel mee; je loopt over drassig gras.
• Dit is de zuidpunt van Groenland en dat ziet er groener uit dan verwacht.