Cruises naar Gustavia

Een Franse haven met een Zweedse naam

Er komen 491 reizen langs in Gustavia en er vertrekt er geen enkele. Saint-Barthélemy is Frans, de voertaal is Frans en er wordt met euro's betaald, en toch heet de hoofdplaats naar een Zweedse koning.

Gustavia is de hoofdplaats van Saint-Barthélemy, het eiland dat vrijwel iedereen St Barts of St Barth noemt. De naam komt van de Zweedse koning Gustaaf: het eiland was bijna honderd jaar Zweeds voordat Frankrijk het terugkocht, en dat is waarom een Frans-Caribisch stadje een Zweedse naam draagt.

Dat komt door een ruil. Frankrijk gaf dit eiland in 1784 aan Zweden, in ruil voor het recht om vrij handel te drijven in de haven van Göteborg. Zweden noemde de plaats naar koning Gustaaf III en maakte er een vrijhaven van.

Bijna honderd jaar bleef dat zo, tot Zweden er in 1878 vanaf wilde. Er is toen onder de bewoners gestemd, en die kozen voor teruggave aan Frankrijk.

Het is de enige plek in het Caribisch gebied met een Zweeds verleden, en dat zie je terug: de drie forten heten naar Zweedse koningen, er staan straatnamen in het Zweeds en er is een klokkentoren uit die tijd.

Waarom hier alleen kleine schepen komen

Kijk je naar wie hier vaart, dan valt meteen op dat het geen grote namen zijn: Windstar, SeaDream, Silversea en Emerald Yachts staan bovenaan.

De reden is de haven zelf. Die is een kleine, diepe inham tussen de heuvels, en er is geen kade voor een cruiseschip. Alles gaat met tenderboten, en het eiland heeft bovendien een grens gesteld aan het aantal bezoekers dat per dag aan wal mag.

Daarmee valt vrijwel de hele markt van grote schepen af, en wat overblijft zijn zeilschepen en jachtachtige schepen met een paar honderd passagiers.

Dat is geen toeval maar beleid. Het eiland heeft er sinds de jaren vijftig bewust voor gekozen om zich op weinig en welgestelde bezoekers te richten in plaats van op grote aantallen.

Voor wie hier aankomt betekent het dat het rustig is en dat er geen rij kraampjes op de kade staat. Het betekent ook dat een lunch en een taxi hier het meervoudige kosten van wat je op de buureilanden betaalt.

Het vliegveld waar iedereen naar staat te kijken

Aan de andere kant van het eiland ligt een landingsbaan van ongeveer zeshonderdvijftig meter, en dat is voor lijnvluchten uitzonderlijk kort.

Toestellen komen binnen over een heuvelrug waar een weg overheen loopt, duiken daarna steil omlaag en zetten hun wielen vlak na de top neer. De baan eindigt bij het strand van Saint-Jean.

Piloten hebben er een aparte bevoegdheid voor nodig en er mogen alleen kleine vliegtuigen landen, met hooguit een stuk of twintig passagiers. Alles wat groter is komt via Sint-Maarten en dan met een boot of een klein toestel verder.

Aan het eind van de baan staat een bord dat waarschuwt voor de luchtstroom van startende vliegtuigen, en op het strand erachter staan altijd mensen te kijken.

Vanaf de haven is het een kwartier rijden. Wij hebben de afstanden, reistijden en tarieven niet ter plaatse gecontroleerd.

Een eiland van eenentwintig vierkante kilometer

Saint-Barthélemy is klein: je rijdt er in een uur omheen en er wonen ongeveer tienduizend mensen.

Er is geen rivier en er zijn geen bronnen, en dat is eeuwenlang het probleem geweest. Er kon geen suikerriet groeien en er waren dus geen plantages van betekenis, waardoor de bevolkingssamenstelling anders liep dan op de meeste eilanden hier: er kwamen vooral arme Franse boeren uit Normandië en Bretagne.

Drinkwater komt tegenwoordig uit een ontziltingsinstallatie en uit regenbakken onder de huizen. Ga er dus zuinig mee om.

De stranden zijn wat de meeste bezoekers zoeken, en er zijn er ruim een dozijn, allemaal openbaar. Colombier is alleen te voet of per boot bereikbaar, via een pad van een half uur langs de kust.

In 2017 is het eiland zwaar getroffen door orkaan Irma, met windsnelheden boven de driehonderd kilometer per uur. Er is daarna veel herbouwd, en aan de nieuwbouw is te zien welke daken het niet hebben gehouden.

Vier maanden, en de rest van het jaar niets

Januari telt 125 reizen, december 111 en februari 99. In juni, juli en augustus komt hier niets langs, en mei en september tellen er elk 1.

December tot en met maart zijn daarmee goed voor 423 van de 491 reizen, bijna acht op de tien in een kwart van het jaar. Het orkaanseizoen speelt mee, en daarnaast varen de kleine schepen die hier komen in de zomer in de Middellandse Zee.

271 van de 491 reizen duren zes tot negen dagen en 195 tien tot veertien. Ze vertrekken uit San Juan (136), Miami (102) en Sint-Maarten (78).

De havens die het vaakst op dezelfde reizen staan zijn San Juan, St. Maarten, Miami en Jost Van Dyke, met Basseterre op 169. Dat lijstje bestaat vrijwel volledig uit kleine eilanden, wat past bij de schepen die hier varen.

De rederijen zijn Emerald Yacht Cruises, Windstar Cruises, Silversea Cruises en Explora Journeys met schepen als Emerald Sakara, Wind Surf, Emerald Kaia en Star Pride. Saint-Barthélemy hoort bij Frankrijk maar valt buiten de EU-douane-unie, dus er wordt geen btw geheven.

Waar je op moet letten

• Alleen kleine schepen; er is geen kade en er geldt een dagelijkse grens.
• Duur eiland. Reken op prijzen die van de buureilanden afwijken.
• Het centrum is te lopen vanaf waar de tender aankomt.
• Water is schaars; er is geen bron op het eiland.
• Van mei tot november vaart hier vrijwel niets.