Cruise Slowakije

Eén haven, en een halve dag

Er zijn 1.782 boekbare reizen die Slowakije aandoen, en ze komen allemaal in Bratislava. Er is geen tweede haven, want het land raakt de Donau over honderdtweeënzeventig kilometer en er ligt maar één stad aan die rivier waar riviercruises afmeren.

Dat maakt de vraag hier een andere dan bij een zeebestemming. Je kiest niet tussen havens maar je kijkt hoe lang het schip blijft liggen, en dat verschilt sterk. Bratislava is voor veel routes de tussenstop tussen Wenen en Boedapest, en die twee liggen dicht genoeg bij elkaar om er een halve dag tussen te schuiven.

De aanlegsteiger ligt aan de kade onder de oude stad, tussen de Oude Brug en de brug met de schotel erop. Vanaf de loopplank tot het hoofdplein is het tien minuten, en dat is de reden dat een korte stop hier werkt.

Van de 1.782 reizen duren er 1.115 vijf tot zeven dagen. Daarnaast zijn er 327 van tien tot veertien dagen en 147 van vijftien dagen of langer; dat laatste zijn de doorgaande reizen van Amsterdam of Neurenberg tot aan de Zwarte Zee.

De enige hoofdstad die aan twee landen grenst

Bratislava is de enige hoofdstad ter wereld die aan twee andere landen grenst. De stadsgrens raakt in het westen Oostenrijk en in het zuiden Hongarije, en beide zijn vanaf het centrum met de fiets te doen.

Wenen ligt op vijfenvijftig kilometer. Dat is het kortste stuk tussen twee hoofdsteden in Europa buiten Rome en Vaticaanstad, en het is de reden dat de twee steden in het cruiseaanbod zo aan elkaar geplakt zitten: een schip vaart de afstand in een nacht.

Tien kilometer stroomopwaarts ligt Devín, waar de Morava in de Donau komt. Op die rots staat een burchtruïne die door Franse troepen in 1809 is opgeblazen. Wat er op de meeste bordjes niet bij staat: hier liep tot 1989 het IJzeren Gordijn. De Morava was de grens met Oostenrijk, en aan de voet van de rots staat een monument voor de mensen die zijn doodgeschoten toen ze hem probeerden over te zwemmen.

Voor wie aan boord blijft is dat stuk het kijken waard: de rivier draait er om de rots heen en het schip vaart er vlak langs.

Waarom hier Hongaarse koningen zijn gekroond

De Sint-Maartenskathedraal in de oude stad heeft een gouden kroon op de torenspits in plaats van een kruis, en dat is geen versiering.

Nadat de Ottomanen in 1541 Buda hadden ingenomen, verhuisde de hoofdstad van het koninkrijk Hongarije naar deze stad. Ze heette toen Pressburg in het Duits en Pozsony in het Hongaars, en ze is dat ruim tweeënhalve eeuw gebleven, tot 1783. In die periode werden er tussen 1563 en 1830 negentien Habsburgse vorsten en gemalinnen in deze kerk gekroond.

Een van hen was Maria Theresia, in juni 1741, op haar vierentwintigste en zwanger, in een tijd waarin half Europa haar troonopvolging betwistte. Wie kijkt op welk schip hij vaart komt haar naam mogelijk tegen: er varen op deze routes schepen die naar haar zijn vernoemd.

De naam Bratislava bestaat pas sinds 1919. Tot dan was dit een stad met drie talen naast elkaar, waarin het Duits en het Hongaars het van het Slowaaks wonnen. Na de val van de Donaumonarchie is dat in één generatie omgeslagen.

Het kasteel op de heuvel is de vierkante witte doos die je vanaf het water ziet. Het brandde in 1811 volledig uit en heeft anderhalve eeuw als ruïne gestaan; wat er nu staat is een herbouw uit de jaren vijftig en zestig.

De grootste sluis van de reis, en de rechtszaak eromheen

Vijftig kilometer stroomafwaarts van de stad ligt Gabčíkovo, en daar gebeurt iets wat de meeste passagiers verslapen omdat het schip er in de nacht doorheen gaat.

Het is de grootste sluis van de hele Donau-route: twee kolken die een schip in één keer ruim twintig meter omhoog of omlaag brengen. Ter vergelijking: de sluizen in Oostenrijk doen er tien tot vijftien.

Het bouwwerk komt voort uit een verdrag dat Tsjecho-Slowakije en Hongarije in 1977 sloten voor een stuwsysteem met twee dammen. Hongarije stopte er in 1989 mee, onder druk van een milieubeweging die uitgroeide tot een van de eerste openlijke protestbewegingen van het land. Slowakije bouwde daarop zijn eigen helft af en leidde in oktober 1992 de Donau eenzijdig om; een stuk van de oude rivierbedding viel daardoor grotendeels droog.

De zaak kwam bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, dat er in september 1997 uitspraak over deed waarin beide landen op onderdelen ongelijk kregen. Formeel is de ruzie nog altijd niet afgerond.

Praktisch betekent het één ding voor de reiziger: het stuk Donau tussen Bratislava en de Hongaarse grens is geen wilde rivier maar een kanaal met dijken. Wie hier landschap verwacht zoals in de Wachau, komt bedrogen uit. Het mooie stuk van deze reis ligt stroomopwaarts.

Wat een dag in de stad oplevert

De oude stad is klein. Van de ene kant naar de andere is het een kilometer, en wie er drie uur voor uittrekt heeft hem gezien. Dat is geen tekortkoming, maar het maakt wel uit voor de verwachting: dit is geen Wenen en geen Boedapest.

De Michaelspoort is de enige overgebleven stadspoort van de vier die er stonden, met een toren van ruim vijftig meter. Daaronder ligt in het plaveisel een nulpunt met afstanden naar wereldsteden.

Het Hoofdplein heeft het oude stadhuis met een kanonskogel in de muur, uit het beleg door Napoleon in 1809. In de straten eromheen staan bronzen beelden op ooghoogte, waarvan de man die uit een riool omhoogkomt de bekendste is.

Wie meer wil dan de oude stad heeft twee redelijke opties voor een halve dag. De eerste is Devín, twintig minuten met de bus of een uur met de boot. De tweede is de wijn: de Kleine Karpaten beginnen aan de rand van de stad, en in Rača en Svätý Jur staan wijnhuizen die grüner veltliner en riesling maken op dezelfde breedtegraad als de wijngaarden rond Wenen.

Eten is hier goedkoop vergeleken met de rest van de route. Het nationale gerecht is bryndzové halušky, aardappeldeegballetjes met schapenkaas en spek, en dat is stevig middageten.

Een seizoen dat in oktober piekt

Oktober telt 330 reizen en september 272. Daarna volgen augustus met 193 en juli met 179. Januari komt uit op 1 en februari op 14.

Dat het najaar hier boven de zomer uitkomt is voor een riviercruise gewoon. Het is dan koeler om te lopen, het is wijnoogst, en in november en december komen de kerstmarkten erbij; die twee maanden samen zijn goed voor ruim driehonderd reizen.

Er is nog een reden, en die is minder aangenaam. In droge zomers zakt de waterstand van de Donau zo ver dat schepen bepaalde stukken niet meer kunnen passeren. In 2018 en 2022 gebeurde dat op grote schaal en werden passagiers over de weg naar een ander schip gebracht. Rond Bratislava is dat risico kleiner dan verder stroomopwaarts, juist door de stuw bij Gabčíkovo, maar voor de rest van de route geldt het wel.

In januari en februari ligt de vloot stil. Dat is niet alleen een kwestie van kou maar van ijsgang en van onderhoud; de schepen gaan in die weken in dok.

De rederijen zijn AmaWaterways, Emerald Cruises, Nicko Cruises en A-ROSA. AmaWaterways staat met 404 reizen bovenaan, gevolgd door Uniworld met 311 en Emerald met 307. Er varen tweeënvijftig verschillende schepen, veel minder dan bij een zeebestemming, want het zijn steeds dezelfde riviervloten die dit stuk op en neer doen.

Waar de reis begint, en wat hij kost

De vertrekhavens zijn Budapest, Passau (München) en Vilshofen. Boedapest staat op 547 en Passau op 522, en daarachter volgen Wenen met 157 en Vilshofen met 147.

Praag staat met 124 in die lijst, en dat is opmerkelijk, want Praag ligt niet aan de Donau. Het gaat om reizen waarbij de stad als voor- of naprogramma in het pakket zit en de bus of de trein je naar het schip brengt. Wie zo'n reis boekt moet dus nakijken waar hij daadwerkelijk inscheept.

Vilshofen en Passau liggen allebei in Beieren, een halfuur van elkaar. Passau is de bekendere naam, maar sommige rederijen leggen bij Vilshofen aan omdat ze daar een eigen steiger hebben.

De goedkoopste reis begint bij €519 per persoon. Dat is voor een riviercruise laag, en het komt doordat er in dit aanbod naast de luxe klasse ook gewone riviercruises zitten: 1.467 reizen vallen in die categorie en 993 in de luxe klasse.

Slowakije betaalt sinds januari 2009 met de euro, dus wisselgeld is hier niet nodig. Wie op dezelfde reis in Hongarije aan wal gaat heeft daar wel forint nodig, en dat verschil verrast mensen.

Waar je op moet letten

• Kijk hoe lang het schip blijft liggen. Een halve dag is hier genoeg, maar een uur of drie is krap.
• De oude stad is klein en op tien minuten lopen van de kade. Je hebt geen excursie nodig.
• Devín is de moeite waard als je een halve dag hebt: burchtruïne, riviersamenvloeiing en een stuk grensgeschiedenis.
• Verwacht hier geen Wachau. Het stuk stroomafwaarts is gekanaliseerd en vlak.
• In januari en februari vaart er vrijwel niets; de vloot ligt dan in dok.
• Let bij een pakket met Praag op de inschepingshaven, want die ligt niet in Praag.
• Hier is het euro, in Boedapest forint. Op dezelfde reis dus twee munten.