Cruise Montenegro

Bijna alles draait om één baai

Er zijn 1.738 boekbare reizen die Montenegro aandoen, langs 3 havens. Kotor draagt er 1.589 van, Bar 179 en de derde vermelding is met 26 aanlopen te klein om iets te betekenen.

Dat maakt dit land in het cruiseaanbod feitelijk één plek, en die plek is de reden dat schepen komen. De Baai van Kotor snijdt achtentwintig kilometer het land in, met bergwanden die op sommige plekken tot zeventienhonderd meter oplopen, en de doorvaart aan het smalste punt is nog geen driehonderd meter breed.

Een schip vaart daar 's ochtends doorheen, en dat duurt anderhalf uur. Voor de meeste passagiers is dat het beste deel van de dag, en het is een van de weinige aanlopen in dit hele aanbod waarbij je beter aan dek kunt staan dan aan wal te gaan.

Bar, met 179 aanlopen, is de gewone handelshaven van het land en ligt vijftig kilometer zuidelijker. Daar komen de schepen die niet de baai in passen of niet in het schema kwamen.

Het is geen fjord, en dat is interessanter

De baai wordt overal de zuidelijkste fjord van Europa genoemd, en dat klopt niet. Een fjord is door een gletsjer uitgesleten, met een U-vormig dal en een drempel bij de monding. Hier is niets van dat alles.

De Baai van Kotor is een ria: een riviersysteem met een canyon dat na de laatste ijstijd onder water is gelopen toen de zeespiegel steeg. Je kijkt dus naar een verdronken rivierdal, en dat verklaart de vorm: vier bekkens die door nauwe doorgangen met elkaar verbonden zijn, precies zoals een rivier zich door kalksteen slingert.

Het gesteente is karst, en daardoor zit de berg vol met holtes. Bij Kotor komt een ondergrondse rivier midden in de stad boven de grond, en aan de overkant van de baai borrelt zoet water gewoon in zee omhoog.

Wie het verschil kent, ziet het meteen: er zijn geen vlakke gletsjerbodems en geen hangende zijdalen zoals in Noorwegen, maar steile kalkstenen wanden die recht het water in lopen.

Kotor: dertienhonderd treden naar boven

De stad ligt in de verste hoek van de baai, tegen de berg aan, en telt binnen de muren nog geen duizend inwoners. Ze staat sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst.

Wat je van de kade af meteen ziet is de vestingmuur die achter de stad de berg op klimt, vierenhalve kilometer lang, tot een fort op tweehonderdzestig meter. Er gaan ongeveer dertienhonderdvijftig treden naartoe. Dat kost een uur omhoog en het is zwaar in de zon; begin vroeg en neem water mee.

De stad zelf is een doolhof van pleintjes zonder rechte straten, gebouwd in de eeuwen dat Venetië hier de baas was: van 1420 tot 1797. Dat is aan alles te zien, van de leeuw van San Marco boven de poort tot de vorm van de klokkentoren.

Er lopen opvallend veel katten rond, en die zijn geen toeval: ze werden door zeelieden meegebracht tegen de ratten en zijn het symbool van de stad geworden, met een eigen museum.

Aan de overkant van de baai ligt Perast, een dorp van vierhonderd inwoners met twee eilandjes ervoor. Een daarvan is kunstmatig: volgens de overlevering hebben zeelieden er eeuwenlang stenen en gezonken schepen gestort rond een rots waar een icoon was gevonden. Er staat nu een kerk op.

Een klein land onder grote druk

1.589 aanlopen op een stad met duizend inwoners binnen de muren is veel, en dat merk je.

Op een dag met drie schepen lopen er zesduizend mensen door straten waar het met een paar honderd al vol aanvoelt. De gemeente heeft daarom sinds enkele jaren een dagelijkse begrenzing van het aantal schepen, en er wordt gewerkt aan spreiding over de dag.

Voor een bezoeker betekent dat vooral: kijk hoe laat je aankomt en hoe lang je ligt. Wie om zeven uur binnenvaart en om vijf uur vertrekt heeft de stad in de vroege ochtend voor zichzelf, want de meeste passagiers gaan pas na het ontbijt van boord.

Wie de drukte wil ontlopen kan de baai op: er varen bootjes naar Perast en de eilandjes, en die zijn ook op een drukke dag rustig.

Wat er achter de baai ligt

Montenegro is met dertienduizend vierkante kilometer kleiner dan Nederland en telt zeshonderdduizend inwoners, maar het loopt van zeeniveau naar tweeduizend meter in twintig kilometer. Dat maakt de excursies verrassend gevarieerd voor een dag aan wal.

Boven Kotor slingert een weg met vijfentwintig haarspeldbochten naar de Lovcen, de berg waar het land zijn naam aan dankt: de Venetianen noemden hem monte negro, de zwarte berg, naar de donkere bossen op de hellingen. Boven staat het mausoleum van Njegos, een dichter en vorst-bisschop uit de negentiende eeuw, bereikbaar via een tunnel met vierhonderdenéén treden.

Achter die bergrug ligt Cetinje, de oude hoofdstad, waar tot 1918 de ambassades van de grote mogendheden stonden in een plaats van een paar duizend inwoners. Die gebouwen staan er nog.

Aan de kust ten zuiden van de baai ligt Budva, met een ommuurd oud stadje en de stranden waar de meeste Montenegrijnse vakanties zich afspelen. En daar vlakbij Sveti Stefan, een vissersdorpje op een rotseilandje dat in de jaren zestig in zijn geheel tot hotel is omgebouwd; het staat op vrijwel elke ansichtkaart van het land.

Voor wie liever de natuur in gaat: het Durmitor-gebergte met de Tara-kloof, na de Grand Canyon de diepste ter wereld, ligt op drie uur rijden. Dat is te ver voor een dagexcursie vanaf het schip, en dat is goed om te weten voordat je erop hoopt.

Een seizoen van zeven maanden

September telt 337 reizen, augustus 264 en oktober 250. December komt uit op twee en februari op negen. Dat is een van de scherpste contrasten in dit aanbod, en het seizoen loopt van april tot en met oktober.

Dat het najaar wint is hier hetzelfde verhaal als aan de Kroatische kust ernaast: in augustus loopt het in de baai op tot ver boven de dertig graden, en de bergwanden houden de warmte vast zodat het er benauwd wordt. In september is het achtentwintig en is het water op zijn warmst.

De vertrekhavens zijn Athene (Piraeus), Civitavecchia en Marghera (Venetië). Athene staat met 368 vertrekken bovenaan, gevolgd door Civitavecchia met 280 en Venetië met 173 en 144 op twee records. Er vertrekt hier vrijwel niets: Montenegro is een aanloop op een route door de Adriatische en de oostelijke Middellandse Zee.

697 van de 1.738 reizen duren vijf tot zeven dagen, 536 tien tot veertien dagen en 455 vijftien dagen of langer. Die laatste groep is groot, en dat zijn de reizen die de hele oostelijke Middellandse Zee doen.

De rederijen zijn MSC Cruises, Princess Cruises, Seabourn en Norwegian Cruise Line. MSC staat op 333 reizen en Princess op 243. Opvallend is Seabourn met 155 en het aandeel luxe van 497 reizen: Kotor is een haven waar kleinere en duurdere schepen graag komen, omdat de baai zich er beter voor leent dan voor de grootste.

Waar je op moet letten

• Sta op dek bij de invaart. Anderhalf uur door de baai is waarvoor je hier komt.
• Ga vroeg van boord. De stad is klein en na het ontbijt loopt het vol.
• De vestingmuur is dertienhonderd treden. Begin voor negenen en neem water mee.
• Perast is de rustige kant, met een bootje naar de eilandjes.
• September is beter dan augustus: de baai houdt de warmte vast.
• Van november tot maart vaart er vrijwel niets; december telt twee reizen.